Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń referendým qorytyndysy boiynsha Qazaqstan halqyna jasaǵan úndeýi jariialandy.
Qurmetti otandastar!
Keshe elimizde airyqsha máni bar tarihi oqiǵa boldy. Memleketimiz damýdyń jańa kezeńine qadam basty. Ata zańymyzǵa usynylǵan ózgeristerdi azamattardyń basym kópshiligi qoldady. Referendým joǵary deńgeide ótti. Muny halyqaralyq jáne otandyq baiqaýshylar da aityp jatyr. Konstitýtsiialyq reformalar qoǵamda qyzý talqylandy. Daýys berý barysy demokratiia talaptaryna sai ótti. Eshqandai májbúrlik bolǵan joq. Referendým nátijesi saiasi jańǵyrýdyń anyq simvolyna ainaldy. Azamattarymyz zor jaýapkershilik tanytty jáne otansúigishtik qasietin pash etti. Biz Jańa, Ádiletti Qazaqstandy qurý jolyndaǵy birligimiz bekem ekenin kórsettik. Konstitýtsiialyq túzetýler memlekettigimizdiń tuǵyrnamasyn túbegeili ózgertedi. Búkil qoǵamnyń damýyna tyń serpin beredi. Referendýmǵa belsene qatysyp, qoldaý bildirgen barsha halqymyzǵa zor rizashylyǵymdy bildiremin. Sondai-aq, konstitýtsiialyq ózgeristerdiń mán-mańyzyn túsindirýge atsalysqan azamattarǵa, túrli qoǵamdyq uiymdarǵa alǵys aitamyn.
* * *
Referendým elimizdiń tarihyndaǵy mańyzdy beles boldy. Ultymyzdyń shynaiy ózgeristerge degen daiyndyǵy men uiymshyldyǵyn kórsetti. Daýys berýge azamattarymyzdyń belsendi qatysýy qoǵamymyzdyń kemeldigi men jaýapkershiligin bildiredi. Sailaý ýchaskesine kelip, elimizdi jańǵyrtý bastamasyn qoldaǵandardyń bárine alǵys aitamyn.
Sizder naǵyz patriotizmniń úlgisin kórsetip, Qazaqstannyń dáiekti damýyna zor úles qostyńyzdar. Elimiz úshin osy betburysty sátte zańdy quqyqtaryn paidalanyp, ózderiniń ustanymdaryn aitqan búkil azamatqa rizashylyǵymdy bildiremin.
Ata zańǵa ózgerister engizý reformalarymyzdyń sońǵy satysyn emes, endi bastalǵanyn bildiredi. Biz elimizdi jan-jaqty jańǵyrtýdy jalǵastyramyz. Jańartylǵan Konstitýtsiia negizinde biliktiń barlyq institýty qyzmetiniń meilinshe tiimdi modelin qalyptastyramyz. Olardyń arasyndaǵy úilesim men tepe-teńdik mehanizmin nyǵaitamyz. Dáiekti saiasi jańǵyrý ulttyq ekonomikany damytýǵa, ulttyq kásipkerlikti nyǵaitýǵa yqpal etedi.
Endi bizdiń aldymyzda ashyq ári ádiletti ekonomika quryp, zańnamaǵa reforma júrgizý mindeti tur. Qoldan jasalǵan monopoliialardy túbegeili joiyp, sybailas jemqorlyqqa tosqaýyl qoiý mańyzdy. Biz kásipkerlerdiń bastamalaryna qoldaý kórsetip, jekemenshikti saqtap, básekelestikti kúsheitýimiz kerek.
Aldymyzda ekonomikany shynaiy ártaraptandyrý boiynsha aýqymdy jumystar tur. Joǵary ónimdi aýyl sharýashylyǵy men qýatty kólik-logistika júiesin damytý, barlyq salada tsifrlyq ekojúie qalyptastyrý úshin sharalar qabyldaý qajet. Elimizdiń ornyqty damýynyń negizgi qozǵaýshy kúshi eńbek, bilim jáne azamattyq belsendilik bolýǵa tiis. Tek sonda ǵana ózin-ózi qamtamasyz etetin orta tap pen tiimdi ekonomika qalyptastyra alamyz. Bundai ekonomika kiristi ádiletti bólýge, sapaly jumys ornyn ashýǵa, turmys sapasyn turaqty arttyrýǵa jáne barlyq azamattardyń tolyqqandy jetilýine múmkindik beredi.
Memlekettik apparatty jańǵyrtyp, biýrokratiiadan barynsha aryltý úshin júieli jumys jalǵasady. Biz qoǵamnyń barlyq ókilderiniń talap-tilekterine jaýap beretin ozyq memleket qurýymyz kerek. Basqarý júiesiniń tiimdiligi jumystyń barysymen emes, túpki nátijemen ólshenetin bolady. Memlekettik apparat biznespen, úkimettik emes uiymdarmen jáne azamattarmen tyǵyz jumys isteýge basa nazar aýdarýǵa tiis. Sol arqyly el múddesine sai tiimdi sheshimder qabyldanyp, halyqqa kórsetiletin qyzmet sapasy jaqsara túsedi. Memlekettik qyzmetkerler barynsha ashyq jumys júrgizip, halyqqa shynaiy esep berýi kerek.
Memlekettik qyzmet degenimiz – jeke bastyń baq-dáýletin arttyratyn jer emes. Bul – týǵan halqyńnyń aldynda airyqsha jaýapkershilik arqalaý degen sóz.
Konstitýtsiialyq reforma búkil quqyq salasyn jańǵyrtýǵa jol ashady. Parlament pen Úkimet Konstitýtsiiaǵa engizilgen ózgeristerge sai Zańnamaǵa tiisti ózgertýler engizýi qajet. Qazaqstanda tiimdi quqyq qorǵaý jáne sot júiesin qurýǵa múmkindik beretin reformalar ázirlenýge tiis. Muny álemdik tájiribeni eskere otyryp júzege asyrǵan jón.
Biz qoǵamnyń jáne biznes ókilderiniń óz quqyqtary men zańdy múddelerin qorǵaýǵa suranysy arta túskenin kórip otyrmyz. Elimizge azamattar men kásipkerlerdi barynsha qorǵaityn quqyq júiesi qajet. Zańnamada memleketimizdiń turaqty damýyn tejeitin eshbir kedergi qalmaýǵa tiis. Zaman talabyna sai kelmeitin jáne kúmán týǵyzatyn normalardyń bári kúshin joiýǵa tiis.
Elimizdiń ekonomikalyq resýrstaryn shaǵyn ǵana toptyń qolyna shoǵyrlandyryp, olarǵa artyqshylyq bergen zańnamany qaita qaraý qajet.
Elden jylystatylǵan qarjyny jáne zańsyz jekeshelendirilgen aktivterdi memlekettiń ieligine qaitarý jóninde Mekemearalyq komissiia quryldy. Bul úshin men arnaiy Jarlyqqa qol qoidym.
Biz adam quqyǵy men bostandyǵyn qorǵaý júiesin keshendi túrde kúsheitýge negizdelgen baǵdarymyzdy jalǵastyra beremiz. Quqyqtyq reforma aiasynda Konstitýtsiialyq sot qaita qurylady. Onyń qaýlylaryna jedel áreket etý tetigin engizý qajet. Sonda azamattarymyz osy asa mańyzdy institýt qyzmetiniń paidasyn sezine alady. Jańa, Ádiletti Qazaqstanda politseilerdiń ozbyrlyǵyna, biliksiz prokýrorlar men birjaqty sýdialarǵa jol berilmeidi. Qoǵam quqyq qorǵaý jáne sot júiesiniń shyn máninde ózgergenin qalaidy.
Men elimizdi damytýdyń osy jáne basqa da máseleleri boiynsha naqty sheshimderdi qyrkúiek aiynda ótetin Parlamenttiń kezekti sessiiasynyń ashylýynda aitamyn.
Qasterli Táýelsizdigimizdi, el birligin jáne qoǵamdyq kelisimdi nyǵaitý – bizdiń negizgi mindetimiz. Bul reformalar qur ataq-abyroi úshin qolǵa alynǵan joq. Munyń bárin Jańa, Ádiletti Qazaqstan qurý úshin jasap jatyrmyz. Halqymyzda «Keńesip pishken ton kelte bolmaidy» degen sóz bar. Babalarymyz mańyzdy máseleni alqaly jiynda sheshken. Men osy dástúrdi jańǵyrtyp, Ulttyq quryltai qurý týraly bastama kóterdim. Oǵan qoǵamnyń túrli top ókilderi, bedeldi ári belsendi azamattar shaqyrylady. Quryltaidyń alǵashqy otyrysy ult uiasy – Ulytaýda ótkiziledi. Osylaisha, azamattardyń memleket isine atsalysý múmkindigi arta túsedi. Shyn máninde, elimizdiń taǵdyry – árqaisymyzdyń qolymyzda.
Biz qoǵamdyq jáne jeke qundylyqtar júiesin túbirimen jańǵyrta bilýimiz kerek. Sonda ǵana barlyq salada túbegeili ózgeris jasai alamyz. Jańa Qazaqstannyń eń basty bailyǵy – halyq. Al, eń negizgi maqsaty – azamattardyń baqytty ómir súrýin qamtamasyz etý. Árbir azamatymyz saiasi ózgerister men ekonomikalyq ósimniń jemisin kórýi qajet. Qurǵaq ýáde men bos sóz eshqaida aparmaidy. Men úshin naqty is pen shynaiy ózgeris bárinen mańyzdy. Bul maqsatqa qol jetkizý úshin bar kúsh-jigerimdi salamyn.
Referendým qorytyndysy bizdiń memlekettigimizdiń tarihynda múlde jańa dáýir bastalǵanyn kórsetedi. Halqymyz óz tańdaýyn bildirý arqyly túbegeili betburys jasaýǵa umtylysyn kórsetti. Jasampaz el bolýǵa degen yqylas-yntasyn baiqatty.
Elimizdi damytý úshin áli de kóp jumys atqarýymyz kerek. Búkil el bolyp jumylsaq, kózdegen maqsatymyzǵa mindetti túrde jetemiz. Men buǵan kámil senemin. Búgin táýelsiz Qazaqstannyń damý tarihynda jańa dáýirge jol ashyldy. Osy jolda birligimiz árdaiym bekem bolsyn!
Jańa Qazaqstandy bárimiz birge órkendeteiik, aǵaiyn!
