فوتو: Akorda.kz
مەملەكەت باسشىسى بٸرٸكككەن اراب ەمٸرلٸكتەرٸنە رەسمي ساپارى اياسىندا «ابۋ دابي تۇراقتى دامۋ اپتالىعى» سامميتٸنە قاتىستى, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات" اقوردانىڭ باسپاسٶز قىزمەتٸنە سٸلتەمە جاساپ.
قاسىم-جومارت توقاەۆ ٶز سٶزٸندە جاھاندىق ماڭىزى بار ٶزەكتٸ تاقىرىپتار تالقىلاناتىن اۋقىمدى حالىقارالىق شارانى ۇيىمداستىرعانى ٷشٸن جوعارى مەرتەبەلٸ شەيح مۇحاممەد بەن زايد ەل ناحايانعا العىس ايتتى.
پرەزيدەنت اناعۇرلىم تازا ەرٸ «جاسىل» ەلەم جولىنداعى ورنىقتى دامۋ بارشاعا ورتاق مٸندەت ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ.
– ٶكٸنٸشكە قاراي, گەوساياسي تۇراقسىزدىقتىڭ شيەلەنٸسۋٸ جەنە ەنەرگەتيكالىق قاۋٸپسٸزدٸكتٸڭ ساقتالماۋى كليماتتىڭ ٶزگەرۋٸنە قاتىستى مەسەلەنٸ ەلەۋسٸز قالدىردى. جاھاندىق ورتاشا اۋا تەمپەراتۋراسى كٶتەرٸلگەن سايىن ەلەمدەگٸ قۇنارلى ازىقتىڭ 66 پايىزىن قامتاماسىز ەتەتٸن نەگٸزگٸ اۋىل شارۋاشىلىعى داقىلدارىنىڭ شىعىمى ەدەۋٸر ازايۋى ىقتيمال. سونداي-اق تۇششى سۋ تاپشىلىعىنا دۋشار بولۋ قاۋپٸ زور. بۇۇ بايانداماسىنا سەيكەس, 2050 جىلعا قاراي كليماتتىڭ ٶزگەرۋٸ سالدارىنان 5 ميللياردتان استام ادام اۋىزسۋعا زەرۋ بولۋى مٷمكٸن. بۇل دٷنيەجٷزٸلٸك ازىق-تٷلٸك, ەنەرگەتيكا, قالا جەنە ەكولوگييا جٷيەلەرٸنە قاتەر تٶندٸرەدٸ. مۇنىڭ بەرٸ تەك ساياسي شەشٸمدەردٸ عانا ەمەس, باسقا دا جەدەل ەرٸ تيٸمدٸ شارالار قابىلداۋدى تالاپ ەتەدٸ. پلانەتامىزدى ساقتاۋ ٷشٸن بۇرىن-سوڭدى بولماعان مٶلشەردە قارجىلاي ينۆەستيتسييا قۇيۋ كەرەك, – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ پٸكٸرٸنشە, كليماتتىڭ ٶزگەرۋٸنە قارسى كٷرەس تەك دامۋ نەمەسە جاڭعىرتۋ شارالارىمەن عانا شەكتەلمەي, ٶزارا تىعىز بايلانىستا قاتار جٷرۋگە تيٸس.
– حالىقارالىق قوعامداستىق كليماتتىڭ ٶزگەرۋٸنە قارسى كٷرەس شارالارىن قارجىلاندىرۋ مەسەلەسٸنە قاتىستى مٸندەتتەمەلەرٸن ارتتىرا تٷسەدٸ دەپ سەنەمٸز. بٷگٸنگٸ جيىننىڭ ماڭىزدىلىعى دا – وسى. قازاقستان كٶمٸرتەگٸ بەيتاراپتىعىنا قول جەتكٸزۋدٸڭ ۇزاقمەرزٸمدٸ مٸندەتتەمەلەرٸن ايقىندادى. ٸس جٷزٸندە ەلٸمٸز پاريج كەلٸسٸمٸن العاشقىلاردىڭ بٸرٸ بولىپ راتيفيكاتسييالادى. سول سەتتەن بەرٸ بٸز ەكونوميكانى ەرتاراپتاندىرۋعا جەنە جاڭارتىلاتىن ەنەرگييا كٶزدەرٸ مەن ورنىقتى تەحنولوگييالاردى ٸلگەرٸلەتۋگە باعىتتالعان بارىنشا تەڭگەرٸمدٸ, ۇتىمدى ساياساتىمىزدى قالىپتاستىردىق, – دەدٸ پرەزيدەنت.
مەملەكەت باسشىسى ەلٸمٸزدە ەلەكتر ەنەرگيياسىنىڭ 70 پايىزعا جۋىعى كٶمٸردەن ٶندٸرٸلەتٸنٸن اتاپ ٶتٸپ, الداعى ۋاقىتتا ٶنەركەسٸپ پەن ەكونوميكاعا تٷبەگەيلٸ قۇرىلىمدىق ٶزگەرٸستەر ەكەلەتٸن اۋقىمدى شارالارعا ارنايى توقتالدى.
قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ايتۋىنشا, جاڭا ەكولوگييالىق كودەكس ٶنەركەسٸپ كورپوراتسييالارىنىڭ جاڭارتىلاتىن ەنەرگييا كٶزدەرٸنە كٶشۋٸنە وڭ ىقپال ەتەدٸ.
– كومپانييانىڭ ەكولوگييالىق جاڭعىرۋعا قۇياتىن ينۆەستيتسيياسىنىڭ تولىق قۇنى بيۋدجەتكە تٶلەنەتٸن ەكولوگييالىق تٶلەمنەن شەگەرٸلەدٸ. مەسەلەنٸڭ نورماتيۆتٸك-قۇقىقتىق رەتتەۋ جاعىنا كەلەر بولساق, بيىل بارلىق نەگٸزگٸ ٶنەركەسٸپ سالالارى ٷشٸن ەڭ ٷزدٸك قولجەتٸمدٸ تەحنيكالاردىڭ (BAT) سالالىق ستاندارتتار انىقتامالىعىن ەزٸرلەۋ ٸسٸ اياقتالادى. كەلەسٸ ساتىدا لاستانعان تابيعاتتىڭ 80 پايىزىنا جاۋاپتى 50 ٸرٸ كورپوراتسييا وسى ستاندارتتارعا ٶتۋٸ كەرەك, – دەدٸ پرەزيدەنت.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, قازاقستان – كٶمٸرتەگٸ بەيتاراپتىعىنا قول جەتكٸزۋ ٷشٸن ۇزاقمەرزٸمدٸ ستراتەگييا قابىلداعان ورتالىق ازيياداعى العاشقى ەل. اتالعان ستراتەگييا ۇلتتىق دەڭگەيدە انىقتالعان كليماتتىڭ ٶزگەرۋٸنە قارسى كٷرەس كٶرسەتكٸشتەرٸنە ٷلەس قوسۋدىڭ وڭتايلى تەسٸلدەرٸن ايقىندايدى.
– پارنيكتٸك گازدار شىعارىندىلارىنا كۆوتا بٶلۋ جەنە كۆوتالاردى ساۋدالاۋدىڭ ۇلتتىق جٷيەسٸ اۋاعا تارايتىن شىعارىندىلاردى ازايتۋدى جەنە ەنەرگييا ٷنەمدەۋ تەحنولوگيياسىن دامىتۋدى ىنتالاندىراتىن مەحانيزم رەتٸندە ٶز تيٸمدٸلٸگٸن دەلەلدەدٸ. بٸزدٸڭ ورتاق ماقساتىمىز – پارنيكتٸك گازدار شىعارىندىلارىن ساۋدالاۋدىڭ ۇلتتىق جەنە ەۋروپالىق جٷيەسٸندەگٸ الشاقتىعىن جويۋ. بۇل شارالاردىڭ بارلىعى پاريج كونۆەنتسيياسىنداعى مٸندەتتەمەلەردٸ 2030 جىلعا قاراي تولىق ورىنداۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ, – دەدٸ پرەزيدەنت.
قاسىم-جومارت سامميت قاتىسۋشىلارىنا قازاقستانداعى جاڭارتىلاتىن جەنە بالامالى ەنەرگييا كٶزدەرٸنٸڭ پەرسپەكتيۆالارى تۋرالى مەلٸمەت بەردٸ.
– كٷن مەن جەل فاكتورلارى, سونداي-اق ۇلان-عايىر جەرٸمٸز قازاقستاننىڭ كليماتتى ساقتاۋ جولىنداعى جاھاندىق ٸس-ەرەكەتتەرگە اتسالىسىپ, جاڭارتىلاتىن ەنەرگييا سەكتورىندا كٶش باستاۋىنا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. وسىعان بايلانىستى بٸز ينۆەستورلارعا اناعۇرلىم ۇتىمدى شارتتار ۇسىنۋ ٷشٸن نورماتيۆتٸك-قۇقىقتىق بازانى جەتٸلدٸرٸپ جاتىرمىز. جالپى, بٸزدٸڭ جوسپارىمىز بويىنشا 2035 جىلعا قاراي قازاقستاندا 6,5 گۆت جاڭارتىلاتىن ەنەرگييا رەسۋرسى پايدا بولادى. بۇل ورايدا «جاسىل سۋتەگٸ» – كەلەشەگٸ زور باعىتتىڭ بٸرٸ. حالىقارالىق ساراپشىلاردىڭ پٸكٸرٸنشە, ەلٸمٸز سۋتەگٸن ەكسپورتتاۋشىلاردىڭ العاشقى وندىعىنا كٸرە الادى, – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
پرەزيدەنت اتوم ەنەرگيياسىن پايدالانۋ مەسەلەسٸنە نازار اۋدارىپ, بۇل اۋاعا تارايتىن پارنيكتٸك گازداردىڭ كٶلەمٸن ازايتۋعا ەسەر ەتەتٸن باستى فاكتوردىڭ بٸرٸ ەكەنٸن ايتتى. سونداي-اق قازاقستاننىڭ اتوم ەنەرگەتيكاسىن دامىتۋداعى ارتىقشىلىقتارىنا توقتالدى.
– ەلٸمٸز تابيعي ۋران ٶندٸرۋ بويىنشا ەلەمدە بٸرٸنشٸ ورىندا. بٸز يادرولىق وتىننىڭ كومپونەنتتەرٸن ٶز ەلٸمٸزدە ٶندٸرەمٸز جەنە اتوم ەنەرگيياسىن قاۋٸپسٸز پايدالانۋ ٸسٸن ودان ەرٸ دامىتۋعا مٷمكٸندٸگٸمٸز مول. بٸزدٸڭ پٸكٸرٸمٸزشە, بۇل – ايماقتىق جەنە جاھاندىق دەڭگەيدەگٸ ساۋدا مەن ينۆەستيتسييا ٷشٸن كەلەشەگٸ مول سالا, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
سونىمەن قاتار مەملەكەت باسشىسى كليماتتىڭ ٶزگەرۋٸن تەجەۋ ستراتەگيياسى ٷشٸن ورمان ٶسٸرۋ ٶمٸرلٸك ماڭىزى بار باعىت سانالاتىنىن جەتكٸزدٸ. ونىڭ ايتۋىنشا, قازاقستان كليماتتىڭ ٶزگەرۋٸ جٶنٸندەگٸ بۇۇ 26-شى كونفەرەنتسيياسىندا قابىلدانعان ورمان مەن جەردٸ پايدالانۋ دەكلاراتسيياسىنا قوسىلدى. بۇدان بٶلەك, ەلٸمٸزدە 2025 جىلعا دەيٸن ەكٸ ميلليارد اعاش وتىرعىزۋدى كٶزدەيتٸن اۋقىمدى جوبا باستالدى. بىلتىر 282 ميلليون تٷپ اعاش وتىرعىزىلدى. بيىل تاعى 410 ميلليون اعاش وتىرعىزۋ جوسپارلانىپ وتىر.
پرەزيدەنت استىق ٶندٸرٸسٸ بويىنشا قازاقستان ەلەمدە جەتٸنشٸ ورىن الاتىنىن اتاپ ٶتٸپ, دٷنيەجٷزٸلٸك ازىق-تٷلٸك تاپشىلىعىمەن كٷرەستە ەلٸمٸز ٶزٸنٸڭ اۋىل شارۋاشىلىعى ەلەۋەتٸن پايدالانۋعا نيەتتٸ ەكەنٸن مەلٸمدەدٸ.
– بٸز اۋعان حالقىنا گۋمانيتارلىق كٶمەك رەتٸندە بيداي ۇنىن جەتكٸزۋ ٷشٸن دٷنيەجٷزٸلٸك ازىق-تٷلٸك باعدارلاماسىمەن, سونداي-اق بۇۇ-نىڭ ازىق-تٷلٸك جەنە اۋىل شارۋاشىلىعى ۇيىمىمەن تىعىز قارىم-قاتىناستا جۇمىس ٸستەيمٸز. وسى رەتتە دامۋشى ەلدەردٸ ازىق-تٷلٸكپەن قامتاماسىز ەتۋ ٷشٸن ازىق-تٷلٸك قاۋٸپسٸزدٸگٸ جٶنٸندەگٸ يسلام ۇيىمىمەن دە ىنتىماقتاسا جۇمىس ٸستەۋگە شاقىرامىن, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
سونىمەن قاتار مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ سٶزٸنٸڭ سوڭىندا سامميتكە قاتىسۋشىلاردىڭ بارلىعىن «جاسىل جوبالاردى» جٷزەگە اسىرۋعا بەلسەنە اتسالىسۋعا, سونداي-اق ESG-ينۆەستيتسييالار مەن ورنىقتى دامۋ ماقساتتارىنا قول جەتكٸزۋ ٷشٸن كٷش بٸرٸكتٸرۋگە شاقىردى.
