قاسىم-جومارت توقاەۆ شەتەلدٸك ديپلوماتييالىق ميسسييالاردىڭ باسشىلارىمەن كەزدەستٸ, - دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات" اقورداعا سٸلتەمە جاساپ.
مەملەكەت باسشىسى جيىن قاتىسۋشىلارىنا ٸلتيپات بٸلدٸرە وتىرىپ, ديپلوماتييالىق كورپۋسپەن كەزدەسۋ ەكٸجاقتى جەنە كٶپجاقتى ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋعا باعىتتالعان يگٸ دەستٷر ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ.
پرەزيدەنت قازاقستاندا تٸركەلگەن ديپلوماتييالىق ميسسييالار جەنە حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ باسشىلارىنا ەلٸمٸزدە تٷرلٸ سالادا اۋقىمدى رەفورمالار جٷرگٸزٸلٸپ جاتقانىن ايتتى. سونداي-اق ادام قۇقىقتارىن قورعاۋ مەسەلەلەرٸنە, سونىڭ ٸشٸندە ٶلٸم جازاسىن جويۋعا, كونستيتۋتسييالىق تٷزەتۋلەردٸ قابىلداۋعا, ادام قۇقىقتارى جٶنٸندەگٸ ۋەكٸلدٸڭ رٶلٸ مەن مەرتەبەسٸن ارتتىرۋعا ەرەكشە نازار اۋداردى.
– ٶز ساياساتىمىزدا «بٸز ەرتٷرلٸمٸز, بٸراق تەڭبٸز» دەگەن پوستۋلاتتى بەرٸك ۇستانامىز. سوندىقتان ازاماتتىق قوعامنىڭ رٶلٸن ارتتىرۋعا, تٷرلٸ قوعامدىق كٷشتەردٸ بٸرٸكتٸرۋگە, «حالىق ٷنٸنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» قاعيداتىن ٸسكە اسىرۋعا ماڭىزدى ٸس-شارالار قابىلدانىپ جاتىر, – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
سونىمەن قاتار قاسىم-جومارت توقاەۆ قازاقستاننىڭ دەموكراتييالاندىرۋ جەنە كەشەندٸ قوعامدىق-ساياسي ٶزگەرٸستەر باعىتى ٶزگەرمەيتٸنٸن اتاپ ٶتتٸ.
– جاڭا مودەل بيلٸكتٸڭ تۇراقتى روتاتسيياسىن جەنە قازاقستاننىڭ قازٸرگٸ مەملەكەتتٸلٸگٸن ودان ەرٸ دەموكراتييالىق تۇرعىدا دامۋىن قامتاماسىز ەتەدٸ. بٸرنەشە اپتادان كەيٸن ٶتەتٸن كەزەكتەن تىس پرەزيدەنت سايلاۋىندا وسى ٶزگەرٸستەر ەسكەرٸلەدٸ. بۇل سايلاۋ قازاقستاندا جاڭا ساياسي دەستٷردٸ قالىپتاستىرادى, جاڭا ساياسي دەۋٸرگە جول اشادى. بٸزدٸڭ باستى ماقساتىمىز – ەربٸر ازامات ٶز ەلەۋەتٸن ٸسكە اسىرۋى ٷشٸن تەڭ جاعداي مەن مٷمكٸندٸك جاسالاتىن ەدٸلەتتٸ قازاقستاندى قۇرۋ. ەدٸلەتتٸلٸك يدەياسى بۇدان بىلاي حالىقتىڭ ەل-اۋقاتىن ارتتىرۋعا, ازاماتتاردىڭ قاجەتتٸلٸكتەرٸ مەن سۇرانىستارىنا جەدەل نازار اۋدارۋعا باعىتتالعان قازاقستاننىڭ بارلىق مەملەكەتتٸك ساياساتىنىڭ ٶزەگٸ بولادى. مەن جەنە مەنٸڭ ەكٸمشٸلٸگٸم پرەزيدەنت سايلاۋىن اشىق جەنە ەدٸل ٶتكٸزۋ ٷشٸن بارلىق جاعدايدى جاسايمىز.
مەملەكەت باسشىسى قازاقستاننىڭ قابىلداعان جاڭا ەكونوميكالىق باعىتى شىنايى ەركٸن نارىقتىق ەكونوميكا قۇرۋعا باعىتتالعانىن ەرەكشە اتاپ ٶتتٸ.
– ەكونوميكانى مونوپولييادان ارىلتۋ – بٸزدٸڭ ۇلتتىق باسىمدىعىمىز. بٸز دۇرىس جولدامىز. جەتەكشٸ حالىقارالىق قارجى اگەنتتٸكتەرٸ قازاقستاننىڭ ەكونوميكالىق ٶسٸمدٸ ىنتالاندىرۋ جٶنٸندەگٸ كٷش-جٸگەرٸن وڭ باعالادى جەنە قازاقستاننىڭ ەگەمەن رەيتينگٸن «تۇراقتى» بولجاممەن راستادى. بٸز اشىق ەكونوميكا قاعيداتىنا بەرٸك بولىپ قالا بەرەمٸز. ەلەمنٸڭ 180 ەلٸمەن ساۋدا جاسايمىز. بٷكٸل ەلەمدەگٸ ەكونوميكالىق قيىندىقتارعا قاراماستان, بٸزدٸڭ شيكٸزاتتىق ەمەس ٶنٸم ەكسپورتى شامامەن 40 پايىزعا ٶستٸ. بٸز الداعى ۋاقىتتا دا ينۆەستيتسييا تارتۋ بويىنشا ورتالىق ازيياداعى كٶشباسشىلىق پوزيتسييامىزدى نىعايتا بەرەمٸز, – دەدٸ پرەزيدەنت.
قاسىم-جومارت توقاەۆ قازاقستاننىڭ ٶڭٸرلٸك جەنە جاھاندىق ازىق-تٷلٸك قاۋٸپسٸزدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋگە قوسقان ٷلەسٸنە ارنايى توقتالدى. سونىمەن قاتار ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق پەرسپەكتيۆالارىنا نازار اۋدارىپ, ەلٸمٸزدٸڭ اگرارلىق, ٶندٸرٸستٸك سەكتور, ەنەرگەتيكا , «جاسىل» قارجى سالالارىنداعى ەلەۋەتٸ زور ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ.
– بٸز جىل سايىن 5 ميلليون توننادان استام بيداي مەن 1,5 ميلليون توننا ۇن ەكسپورتتايمىز. ەلەمنٸڭ ەڭ ٸرٸ ون استىق ەكسپورتتاۋشى ەلدەر قاتارىنا كٸرەمٸز. قازاقستان – زىعىر تۇقىمىن ٸرٸ ٶندٸرۋشٸلەردٸڭ جەنە مايلى داقىل ەكسپورتتاۋشىلاردىڭ بٸرٸ. سونىمەن قاتار بٸزدٸ شەتەلدٸك ازىق-تٷلٸك يمپورتىنىڭ جوعارى دەڭگەيٸ الاڭداتادى. بۇل ينفلياتسييانىڭ ٶسۋٸنە الىپ كەلەدٸ. ساراپشىلار قازاقستانداعى ينفلياتسيياعا سىرتقى فاكتورلار ىقپال ەتەتٸنٸن ايتىپ وتىر, – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ كٶلٸك-لوگيستيكا سالاسىنىڭ قازاقستان ەكونوميكاسىنداعى ەرەكشە رٶلٸن اتاپ ٶتتٸ. ونىڭ ايتۋىنشا, بۇل سالا ٶڭٸرلەردٸڭ ٶزارا ٸس-ەرەكەتٸن جانداندىرۋدا ماڭىزدى رٶل اتقارادى.
– قازٸرگٸ ۋاقىتتا قىتاي – ەۋروپا دەلٸزٸ بويىنشا قۇرلىقتاعى ترانزيتتٸك تاسىمالدىڭ 80 پايىزدان استامى بٸزدٸڭ ەلٸمٸز ارقىلى ٶتەدٸ. دٷنيەجٷزٸلٸك بانكتٸڭ مەلٸمەتٸ بويىنشا, كٶلٸك-ترانزيت ەلەۋەتٸنٸڭ دامۋى ورتالىق ازييا ەلدەرٸنٸڭ تۇتاس جٸٶ-ن 15 پايىزعا ٶسۋٸنە ىقپال ەتۋٸ مٷمكٸن. قازاقستان قازٸردٸڭ ٶزٸندە «بٸر بەلدەۋ – بٸر جول» باستاماسىن جٷزەگە اسىرۋدا ماڭىزدى رٶل اتقارادى. بۇدان بٶلەك, «ورتا دەلٸز» دەپ اتالاتىن ترانسكاسپيي حالىقارالىق كٶلٸك باعىتىنىڭ ەنەرگەتيكا مەن ازىق-تٷلٸك قاۋٸپسٸزدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋ ٸسٸندەگٸ ماڭىزى ارتىپ كەلەدٸ, - دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
پرەزيدەنت شەتەلدٸك ميسسييا باسشىلارىن 70 ميلليارد دوللار كٶلەمٸندە اكتيۆٸ بار ەلەمنٸڭ وتىز ٸرٸ تەۋەلسٸز قورىنىڭ قاتارىنا كٸرەتٸن «سامۇرىق-قازىنا» قورىمەن ٶزارا بەلسەندٸ ٸس-ەرەكەت جاساۋعا شاقىردى.
– قازٸرگٸ ۋاقىتتا قور اشىقتىق پەن تيٸمدٸلٸكتٸ ارتتىرۋ ٷشٸن كەشەندٸ تٷردە ترانسفورماتسييالانىپ جاتىر. وسى رەتتە قوردىڭ پورتفەلدٸك كومپانييالارىن جەكەشەلەندٸرۋ – نەگٸزگٸ باستامالاردىڭ بٸرٸ. ۇلتتىق مۇناي كومپانيياسى, ەۋەكومپانيياسى جەنە تەمٸرجول كومپانيياسى سيياقتى قوردىڭ ٸرٸ اكتيۆتەرٸ جاقىن ۋاقىتتا اشىق كومپانييالارعا اينالادى. مۇناي سالاسىنداعى جەتەكشٸ «قازمۇنايگاز» كومپانيياسى بيىل كٷزدە قازاقستاندا IPO ٶتكٸزەدٸ, – دەدٸ پرەزيدەنت.
مەملەكەت باسشىسى ايماقتىق كٷن تەرتٸبٸندەگٸ مەسەلەلەرگە دە توقتالدى. سونداي-اق ەلەمدەگٸ بۇرىن-سوڭدى بولماعان تۇراقسىزدىق جاعدايىندا قازاقستان تەڭگەرٸمدٸ, كٶپجاقتى جەنە كونسترۋكتيۆتٸ سىرتقى ساياسات ۇستاناتىنىن ايتتى.
– قازاقستان بەيبٸتشٸلٸك, ىنتىماقتاستىق جەنە سەنٸم قۇندىلىقتارىن بەرٸك ۇستانادى. بٸز بۇۇ-نىڭ جارعىسى مەن حالىقارالىق قۇقىققا نەگٸزدەلگەن مەملەكەتتەردٸڭ تەڭدٸگٸ, ەگەمەندٸگٸ جەنە تەرريتورييالىق تۇتاستىعى قاعيداتتارىن قولدايمىز, – دەدٸ پرەزيدەنت.
قاسىم-جومارت توقاەۆ بٷگٸندە قازاقستان مەن ورتالىق ازييا ايماعى بارلىق مٷددەلٸ مەملەكەتتەرمەن جەنە ۇيىمدارمەن ٶزارا تيٸمدٸ ىنتىماقتاستىق ورناتۋعا اشىق ەرٸ دايىن ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ.
– ورتالىق ازييانىڭ ايماقتىق جەنە جاھاندىق دەڭگەيدەگٸ ماڭىزىنىڭ ارتۋىنا بايلانىستى C5+ فورماتى سەرٸكتەستەرٸمٸزبەن اراداعى ىنتىماقتاستىقتى كەڭەيتۋ ٷشٸن جاڭا مٷمكٸندٸكتەرگە جول اشادى. قازٸر C5+ فورماتى كٶپتەگەن ەلدەرمەن جەنە ٶڭٸرلٸك وداقتارمەن, سونىڭ ٸشٸندە اقش, جاپونييا, وڭتٷستٸك كورەيا جەنە كەيٸنگٸ ۋاقىتتا قىتاي, ٷندٸستان, رەسەي, ەۋروپالىق وداقپەن بەلسەندٸ ىنتىماقتاستىق ورناتتى. ورتالىق ازييا ەكونوميكاسىنداعى جەتەكشٸ ەل رەتٸندە قازاقستان ٶڭٸرلٸك جەنە جاھاندىق دامۋعا, سونداي-اق قۇرلىقتار, مەدەنيەتتەر مەن ۇلتتار اراسىن جاقىنداتۋعا ٶز ٷلەسٸن قوسا بەرەدٸ. وسىعان وراي بٸز ەلەمدٸك قاۋىمداستىقتىڭ بارلىق مٷشەسٸمەن, سونىڭ ٸشٸندە اسەان, تاياۋ شىعىس, افريكا جەنە امەريكامەن بەلسەندٸ سەرٸكتەستٸگٸمٸزدٸ جالعاستىرامىز, – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
بۇدان بٶلەك, پرەزيدەنت بۇۇ, اٶسشك, تمد, شىۇ, تمۇ جەنە باسقا دا حالىقارالىق جەنە ٶڭٸرلٸك ۇيىمدارمەن ىنتىماقتاستىققا مٷددەلٸ ەكەنٸن راستادى.
سونىمەن قاتار قاسىم-جومارت توقاەۆ بۇۇ-مەن تىعىز ىنتىماقتاستىقتا قازاقستان يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋ تۋرالى شارتتىڭ نەگٸزگٸ قاعيداتتارىن ساقتاۋدى قولدايتىنىن اتاپ ٶتتٸ.
– يادرولىق قارۋدى قولدانۋ تۋرالى قاۋٸپتٸ مەلٸمدەمەلەردٸڭ ارتقانى بايقالادى. اتوم ەنەرگيياسى ادامزاتتىڭ وراسان زور جەتٸستٸگٸ ەكەنٸن ەستە ۇستاعان جٶن. ونى جويقىن قارۋ رەتٸندە ەمەس, حالىقتارىمىزدىڭ تەك بەيبٸت ٶمٸرٸ ٷشٸن پايدالانۋ كەرەك, – دەدٸ پرەزيدەنت.
سونداي-اق ديپلوماتييا حالىقارالىق قاتىناستاردى باسقارۋدىڭ, قاۋٸپ-قاتەرلەردٸ ازايتۋدىڭ جەنە قاۋٸپسٸزدٸك پەن ەل-اۋقاتتى نىعايتۋدىڭ بٸردەن-بٸر قۇرالى بولىپ قالا بەرەتٸنٸن ايتتى.
– بٸز سٸزدەردٸڭ ەلدەرٸڭٸزبەن جەنە ۇيىمدارىڭىزبەن قازاقستان اراسىنداعى دوستىق جەنە ٶزارا تيٸمدٸ بايلانىستارىن تۇراقتى نىعايتۋعا ۇمتىلۋىمىز كەرەك. وسى رەتتە كەسٸبي كٶمەكتەرٸڭٸز بەن بٸرلەسكەن كٷش-جٸگەرٸمٸز ماڭىزدى. سٸزدەردٸڭ بارلىق كونسترۋكتيۆتٸ باستامالارىڭىزعا مەنٸڭ ەكٸمشٸلٸگٸم مەن قازاقستان ٷكٸمەتٸ تاراپىنان لايىقتى جاۋاپ بەرٸلٸپ, قولداۋ كٶرسەتٸلەتٸنٸنە سەنٸمدٸ بولىڭىزدار. سٸزدەر ٶكٸلدٸك ەتەتٸن مەملەكەتتەر مەن ٷكٸمەتتەردٸڭ باسشىلارىمەن اراداعى كونسترۋكتيۆتٸ ديالوگ پەن سەرٸكتەستٸكتٸ جالعاستىرۋعا نيەتتٸمٸن, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
كەزدەسۋ سوڭىندا ديپلوماتييالىق كورپۋستىڭ دۋايەنٸ – پالەستينا مەملەكەتٸنٸڭ قازاقستانداعى تٶتەنشە جەنە ٶكٸلەتتٸ ەلشٸسٸ مۋنتاسەر ەبۋ زەيد سٶز سٶيلەدٸ.
