مەملەكەت باسشىسى ۇلتتىق عىلىم اكادەميياسىنىڭ سەسسيياسىنا قاتىستى, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات" اقورداعا سٸلتەمە جاساپ.
پرەزيدەنت, ەڭ الدىمەن, عالىمداردى ۇلتتىق عىلىم اكادەميياسىنىڭ 75 جىلدىعىمەن قۇتتىقتاپ, مۇنى ەلٸمٸز ٷشٸن مەن-ماڭىزى ايرىقشا وقيعا دەپ اتاپ ٶتتٸ. سونداي-اق دامۋدىڭ بٸردەن-بٸر جولى عىلىم ەكەنٸن ايتىپ, ادامزات بالاسى جەتٸستٸكتٸڭ بەرٸنە بٸلٸمنٸڭ ارقاسىندا جەتكەنٸنە توقتالدى.
– قاراپايىم زاتتاردان باستاپ, كٷردەلٸ وي-تۇجىرىمدارعا دەيٸن, بارلىعى دا – عىلىمنىڭ جەمٸسٸ. شىن مەنٸندە, ٸلٸم-بٸلٸم ارقىلى بٷكٸل جاراتىلىستى تەرەڭ تانىپ بٸلەمٸز. تانىم كٶكجيەگٸن كەڭەيتٸپ, جاڭا بەلەستەرگە شىعامىز. عىلىمنىڭ ەڭ باستى ميسسيياسى – وسى. ۇلى دالادا ٶركەندەگەن عىلىمنىڭ تامىرى تىم تەرەڭدە جاتىر. «ادامزاتتىڭ ەكٸنشٸ ۇستازى» – ەل-فارابيدٸڭ عىلىمي مۇراسى – سونىڭ ايقىن كٶرٸنٸسٸ, – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ كٶنە زاماننان باستاۋ العان ٸلٸم جولى ەشقاشان ٷزٸلمەگەنٸن, ٶتكەن عاسىردا قازاق عىلىمى ەرەكشە قارقىنمەن دامىعانىن ەسكە سالدى.
– بۇل ۇيىم قۇرىلعان كەزدەن باستاپ قوعامدىق دامۋدىڭ كٶش باسىندا بولدى. قانىش سەتباەۆ, مۇحتار ەۋەزوۆ, ەبٸكەن بەكتۇروۆ, احمەت جۇبانوۆ, ەلكەي مارعۇلان, شاحماردان ەسەنوۆ, ٶمٸرزاق سۇلتانعازين, مۇرات ايتقوجين, ەبدۋەلي قايداروۆ جەنە باسقا دا كٶپتەگەن كٶرنەكتٸ تۇلعالاردىڭ ەسٸمٸ قازاقستان تاريحىنا التىن ەرٸپپەن جازىلدى. ولاردىڭ ەرقايسىسى ٶز سالاسىنىڭ اسقار شىڭىن باعىندىردى. قازبا بايلىعىمىزدى يگەرۋگە, ٶندٸرٸستٸ ٶركەندەتٸپ, ەكونوميكانى دامىتۋعا, ەلدٸ رۋحاني جاڭعىرتۋعا ٶلشەۋسٸز ٷلەس قوستى. بٸز حالقىمىزدىڭ بٸرتۋار پەرزەنتتەرٸنٸڭ ەڭبەگٸن ەردايىم جادىمىزدا ساقتايمىز. ٶسكەلەڭ ۇرپاق ولاردى ٷلگٸ-ٶنەگە تۇتادى. بٷگٸندە جاس عالىمدارىمىز سول الىپتاردىڭ ٸزٸن باسىپ, جولىن جالعاپ كەلەدٸ, – دەدٸ پرەزيدەنت.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, ەلەۋەتٸمٸزدٸ ارتتىرىپ, ٷزدٸكسٸز العا باسۋ ٷشٸن ەردايىم ٸزدەنۋ كەرەك. بيٸك ماقسات قويىپ, جاڭاشىلدىققا ۇمتىلىپ, جۇمىستىڭ تيٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋ قاجەت. سونداي-اق ححٸ عاسىردا مەملەكەتتٸڭ قۋاتى عىلىمي-تەحنيكالىق جەتٸستٸكتەرمەن ٶلشەنەتٸنٸن, حالىقارالىق ارەناداعى ىقپالى دا وسىعان بايلانىستى ەكەنٸن العا تارتتى.
– عىلىم مەن تەحنولوگييانى, يننوۆاتسييانى دامىتۋ – ەلٸمٸزدٸڭ بەسەكەگە قابٸلەتٸن ارتتىراتىن نەگٸزگٸ سالانىڭ بٸرٸ. بٸز وتاندىق عىلىمنىڭ باسىمدىقتارىن حالىقارالىق تالاپتارعا جەنە ۇلتتىق مٷددەمٸزگە سەيكەس ايقىندايمىز. بٷگٸنگٸ باسقوسۋدا وسى سالانىڭ مەسەلەلەرٸ تۋرالى اشىق پٸكٸر الماسامىز دەپ ويلايمىن, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
مەملەكەت باسشىسى سوڭعى جىلدارى عىلىم جٷيەسٸندە ەدەۋٸر ٶزگەرٸستەر بولىپ, سالانى تەجەپ وتىرعان تٷيتكٸلدەردٸ شەشۋ ٷشٸن ناقتى جۇمىس اتقارىلىپ جاتقانىنا توقتالدى. سونىمەن قاتار ٶتكەن اپتادا عىلىمدى دامىتۋدىڭ 2026 جىلعا دەيٸنگٸ تۇجىرىمداماسى قابىلدانعانىن ايتىپ, ەلٸمٸزدەگٸ 22 مىڭنان استام عالىم سانىن وسىدان 30 جىل بۇرىنعى احۋالمەن سالىستىرعاندا كٶپ ەمەس ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ.
– جالاقىنىڭ از جەنە تۇراقسىز بولۋى وسى سالاداعى كادرلىق ەلەۋەتتٸڭ كٷرت تٶمەندەۋٸنە ەكەپ سوقتى. ٸرگەلٸ عىلىمدارمەن اينالىساتىن ينستيتۋتتاردىڭ جاعدايى ٶتە اۋىر بولدى. بٸز الدىمىزعا عالىمداردىڭ سانىن كٶبەيتۋ, عىلىمي ەكوجٷيەنٸ نىعايتۋ سيياقتى ماقساتتار قويىپ وتىرمىز. سونداي-اق, عىلىمي جاڭالىقتاردىڭ كوممەرتسييالىق تيٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋ جەنە عىلىمدى باسقارۋ جٷيەسٸن جەتٸلدٸرۋ باستى نازاردا بولادى, – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ وسى پروبلەمانى عالىمدار جىلدار بويى كٶتەرٸپ كەلگەنٸنە نازار اۋدارىپ, اتالعان مەسەلە «عىلىم تۋرالى» زاڭعا ەنگٸزٸلگەن ٶزگەرٸستەردٸڭ نەگٸزٸندە شەشٸلگەنٸن اتاپ ٶتتٸ. ناقتى ايتقاندا, زاڭعا ٸرگەلٸ زەرتتەۋلەردٸ جٷزەگە اسىراتىن عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتتارىن قارجىلاندىرۋدىڭ جاڭا تٷرٸ ەنگٸزٸلدٸ. بۇل قادام بٸرقاتار عىلىمي ينستيتۋتتاردىڭ ٷزدٸكسٸز جۇمىسىن قامتاماسىز ەتۋگە مٷمكٸندٸك بەردٸ. بازالىق قارجىلاندىرۋعا جەتەكشٸ عالىمداردىڭ ەڭبەكاقىسى كٸرەدٸ. قابىلدانعان شارالاردىڭ نەتيجەسٸندە عىلىمي قىزمەتكەرلەردٸڭ ورتاشا جالاقىسى 70 پايىزعا ٶسكەن. سونداي-اق عىلىمي زەرتتەۋلەردٸ قارجىلاندىرۋ مەرزٸمٸ ٷش جىلدان بەس جىلعا دەيٸن ۇلعايتىلىپ, سوڭعى ٷش جىلدا عىلىمنىڭ مەملەكەت تاراپىنان قارجىلاندىرىلۋى 70 پايىزعا ارتقان.
– عالىمداردىڭ بٸلٸكتٸلٸگٸن ارتتىرۋ ٷشٸن ەلەمدٸك عىلىمي ورتالىقتاردا تاعىلىمدامادان ٶتۋگە گرانتتار بٶلٸنەدٸ. عىلىمي جەنە عىلىمي-تەحنيكالىق جۇمىستاردىڭ نەتيجەلەرٸن كوممەرتسييالاندىرۋ بويىنشا سۇرانىسقا يە جوبالار جٷزەگە اسىرىلىپ جاتىر, – دەدٸ پرەزيدەنت.
قاسىم-جومارت توقاەۆ وتاندىق عىلىمدا تٷيتكٸلدٸ مەسەلەلەر ەلٸ دە جەتكٸلٸكتٸ ەكەنٸنە توقتالىپ, ولاردى كەزەڭ-كەزەڭٸمەن شەشۋ ٷشٸن اكادەمييانىڭ مەرتەبەسٸن ٶزگەرتۋ, ۋنيۆەرسيتەتتەردٸڭ عىلىمي ەلەۋەتٸن كٷشەيتۋ, عىلىمي-زەرتتەۋ جەنە تەجٸريبەلٸك-كونسترۋكتورلىق جۇمىستاردى قولداۋ جٷيەسٸن جەتٸلدٸرۋ, ۇزاقمەرزٸمدٸ عىلىمي-تەحنولوگييالىق دامۋدى تيٸمدٸ جوسپارلاۋ سيياقتى باسىمدىقتارعا نازار اۋدارۋ قاجەت ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ.
پرەزيدەنت اكادەمييانىڭ مەرتەبەسٸن ٶزگەرتۋ مەسەلەسٸنە ەگجەي-تەگجەيلٸ توقتالدى. بۇل قۇرىلىمنىڭ 20 جىل بويى عىلىمدى باسقارۋ ٸسٸنەن تىس قالعانىن اتاپ ٶتٸپ, ونىڭ قىزمەتٸ ەلەمدٸك تەجٸريبەگە ساي جٷرگٸزٸلۋٸ كەرەك ەكەنٸن ايتتى.
– بۇل قۇرىلىم عىلىمي وي-تۇجىرىم ورتالىعىنا اينالۋعا تيٸس. سونداي-اق, ساراپتاما جاسايتىن بەدەلدٸ مەكەمە بولۋى كەرەك. قارا شاڭىراقتىڭ رٶلٸن ارتتىرۋ اسا ماڭىزدى. سوندىقتان وعان مەملەكەتتٸك مەرتەبە بەرەمٸز جەنە بيۋدجەت ەسەبٸنەن قارجىلاندىرامىز. ونىڭ قازٸر اتقارىپ وتىرعان قىزمەتٸنەن باسقا دا مٸندەتتەرٸن ناقتى بەلگٸلەۋ قاجەت. اتاپ ايتقاندا, عىلىمي باسىمدىقتاردى دەل وسى قۇرىلىم ايقىنداۋى كەرەك, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
پرەزيدەنت ارناۋلى گرانتتار, ستيپەندييالار جەنە سىيلىقتار تاعايىنداۋ قۇزىرەتٸ دە اكادەميياعا بەرٸلگەنٸ جٶن دەپ سانايدى. سونداي-اق عىلىمعا ادالدىق مەسەلەسٸنە باسا نازار اۋداردى.
– قازٸر قوعامدا قۇر اتاق ٷشٸن عىلىمي دەرەجە العىسى كەلەتٸندەردٸڭ بار ەكەنٸ جاسىرىن ەمەس. بۇل جاعىمسىز ٷردٸسكە اينالىپ بارادى. ولار, شىن مەنٸندە, عىلىمي اتاققا يە بولعانىمەن, عىلىم جولىن جالعاستىرمايدى. سونىڭ كەسٸرٸنەن مەملەكەتتٸڭ قانشاما قاراجاتى بوسقا كەتەدٸ. بۇعان بٸرجولا توسقاۋىل قوياتىن كەز كەلدٸ. بٸز عىلىمعا شىنايى بەرٸلگەن ازاماتتاردى عانا قولداۋىمىز قاجەت. ونىڭ جولدارىن جان-جاقتى ويلاستىرعان جٶن, – دەدٸ پرەزيدەنت.
قاسىم-جومارت توقاەۆ اكادەميياعا لايىقتى تۇلعالار عانا اشىق ەرٸ ەدٸل سايلانۋى قاجەت ەكەنٸنە توقتالىپ, بۇل مەكەمەنٸڭ قىزمەتٸن قازٸرگٸ زامانعى تالاپتارعا سەيكەستەندٸرٸپ, تٷبەگەيلٸ ٶزگەرتۋ كەرەكتٸگٸن جەتكٸزدٸ.
– اكادەميكتەر بارىنشا اشىق ەرٸ ەدٸل سايلانۋى قاجەت. جۇرت ۇيىمعا مٷشە بولۋ رەسٸمدەرٸن جەنە وعان ٷمٸتكەرلەردٸ تولىعىمەن بٸلٸپ وتىرۋعا تيٸس. عىلىمي قىزمەتپەن تٸكەلەي اينالىساتىن اكادەميكتەرگە ٶمٸر بويى اي سايىن ستيپەندييا بەرۋ مەسەلەسٸ شەشٸلەدٸ. ٷكٸمەتكە تيٸستٸ تاپسىرما بەردٸم. مۇنىڭ بەرٸ اكادەمييانىڭ جۇمىسىنا تىڭ سەرپٸن بەرٸپ, بەدەلٸن ارتتىرادى, – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ ۋنيۆەرسيتەتتەردٸڭ عىلىمي ەلەۋەتٸن نىعايتۋدى ەكٸنشٸ باسىمدىق رەتٸندە اتادى.
– باتىس ەلدەرٸندە ۋنيۆەرسيتەتتەردە تەحنوپاركتەردٸڭ اياسىندا ەرتٷرلٸ يننوۆاتسييالىق ستارتاپتار مەن تەحنولوگييالىق كومپانييالار جۇمىس ٸستەيدٸ. بٸلٸم بەرۋ جٷيەسٸن جەكە عىلىمي ورتالىقتارمەن جەنە ولاردىڭ ەلەۋەتٸنە قاراي تەحنوپاركتەرمەن بٸرٸكتٸرۋ مىقتى زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتتەرٸن قالىپتاستىرۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
مەملەكەت باسشىسى وسىعان بايلانىستى عىلىمي زەرتحانالار مەن ەكسپەريمەنتتٸك ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋعا ماقساتتى گرانتتار بٶلۋ ارقىلى جوو جانىنداعى عىلىمي-تەحنولوگييالىق پاركتەردٸ قولداۋ باعدارلاماسىن ٸسكە قوسۋدى ٷكٸمەت پەن سالالىق مينيسترلٸككە تاپسىردى. پرەزيدەنت زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتتەرٸن بٸلٸم بەرۋدەگٸ سەن ٷردٸسٸ ەمەس, جاڭا قازاقستاننىڭ يننوۆاتسييالىق ەكونوميكاسىن قۇرۋدىڭ نەگٸزٸ دەپ اتاپ ٶتتٸ. بۇعان دەيٸن ەلٸمٸزدٸڭ باتىسىندا تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتتەر قۇرۋ قاجەتتٸگٸن ايتقانىن ەسكە سالعان قاسىم-جومارت توقاەۆ بۇل قادامنىڭ دۇرىستىعىنا تولىق سەنٸمدٸ ەكەنٸن جەتكٸزدٸ.
– Satbayev University – قازاقستانداعى تەحنيكالىق بٸلٸمنٸڭ فلاگمانى, جالعىز ۇلتتىق عىلىمي-تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەت. سوندىقتان ول جاڭا تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتتەر ٷشٸن عىلىمي-ٶندٸرٸستٸك بازاعا اينالۋعا تيٸس. ەلٸمٸزدٸڭ باس تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ دامۋ باعدارلاماسىن بەكٸتٸپ, ونىڭ نەگٸزٸندە ينجەنەرلٸك بٸلٸم مەن عىلىمداعى جاڭا تەحنولوگييالاردىڭ عىلىمي-زەرتتەۋ حابىن قۇرۋ قاجەت, – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
پرەزيدەنت ٷشٸنشٸ باسىمدىق رەتٸندە عىلىمي-زەرتتەۋ جەنە تەجٸريبەلٸك-كونسترۋكتورلىق جۇمىستاردى قولداۋ جٷيەسٸن جەتٸلدٸرۋ جٶنٸندە ايتتى.
– عىلىمدى قارجىلاندىرۋدىڭ نەگٸزگٸ كٶزٸ رەتٸندە مەملەكەتتٸك بيۋدجەتپەن قاتار جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلار مەن ۇلتتىق كومپانييالاردىڭ قاراجاتتارى, ٸرٸ جەكە سەكتور – ٶنەركەسٸپتٸك كورپوراتسييالار جەنە باسقا دا ۇيىمدار تارتىلۋى كەرەك. «سامۇرىق-قازىنا» قورى جانىنان عىلىمي-تەحنولوگييالىق باستامالار ورتالىعى قۇرىلدى. ونىڭ مٸندەتٸ – عىلىمي ەزٸرلەمەلەردٸ ٶندٸرٸسكە ەنگٸزۋ ٷشٸن عىلىمي قوعامداستىقپەن جٷيەلٸ ىنتىماقتاستىق ورناتۋ. جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلاردىڭ پايدالى قازبالاردى ٶندٸرۋگە كەتەتٸن قارجىسىنىڭ 1 پايىزىن عىلىمي-زەرتتەۋ جەنە تەجٸريبەلٸك-كونسترۋكتورلىق جۇمىستارعا اۋدارۋ جەنە اۋدارىمدار مەن قاراجاتتى بٶلۋدٸڭ اشىقتىعىن قامتاماسىز ەتۋ جۇمىستارى جٷرگٸزٸلٸپ جاتىر. عىلىمي-زەرتتەۋ جەنە تەجٸريبەلٸك-كونسترۋكتورلىق جۇمىستار مەن جاڭا عىلىمي ورتالىقتاردى قۇرۋعا جەكە ينۆەستيتسييالار ٷشٸن سالىقتىق جەنە ينۆەستيتسييالىق جەڭٸلدٸكتەردٸ ارتتىراتىن كەز كەلدٸ دەپ ەسەپتەيمٸن, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
پرەزيدەنتتٸڭ پٸكٸرٸنشە, عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارىنا جەرگٸلٸكتٸ اتقارۋشى ورگانداردى تارتۋ قاجەت. ولار دا عىلىمي-زەرتتەۋ جەنە تەجٸريبەلٸك-كونسترۋكتورلىق جۇمىستاردى قارجىلاندىرا الۋى كەرەك. جەرگٸلٸكتٸ جەرلەردە عىلىم, بٸرٸنشٸ كەزەكتە, وبلىس ەكونوميكاسىنىڭ نازارىندا تۇرعان مەسەلەلەردٸ شەشۋگە باعىتتالۋعا تيٸس.
مەملەكەت باسشىسى ۇزاقمەرزٸمدٸ عىلىمي-تەحنولوگييالىق دامۋدى تيٸمدٸ جوسپارلاۋ مەسەلەسٸن تٶرتٸنشٸ باسىمدىق رەتٸندە اتادى.
– بۇرىنعى ۇلتتىق عىلىمي-تەحنيكالىق اقپارات ورتالىعىن قايتا اشۋ كەرەك دەپ سانايمىن. عىلىمي قىزمەتتٸ تيٸمدٸ باسقارۋ جەنە سىبايلاس جەمقورلىقتىڭ الدىن-الۋ – ماڭىزدىڭ مٸندەتتٸڭ بٸرٸ. سول سەبەپتٸ, وسى سالاداعى بارلىق ٷدەرٸستٸ تەزٸرەك تسيفرلاندىرۋ كەرەك. IT سالاسىنداعى سوڭعى جەتٸستٸكتەردٸ پايدالانىپ, قازاقستان عىلىمىنىڭ بٸرىڭعاي ەكوجٷيەسٸن قالىپتاستىرۋعا تيٸسپٸز, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
قاسىم-جومارت توقاەۆ عىلىمنىڭ ۇلتتىق ەكونوميكاعا قوساتىن ٷلەسٸن كٶبەيتٸپ قانا قويماي, ونىڭ ەلەمدٸك عىلىمي كەڭٸستٸكپەن ىقپالداستىعىن كٷشەيتكەن جٶن دەپ ەسەپتەيدٸ. سونداي-اق عالىمدار ەلٸمٸزدٸڭ رۋحاني دامۋىنا دا باسا مەن بەرگەنٸ دۇرىس.
– جاستاردىڭ وتانشىلدىق رۋحىن كٷشەيتۋ كەرەك. قازٸر ەلەۋمەتتٸك جەلٸدە مەملەكەتتٸك تۋدى قادٸرلەۋ تۋرالى كٶپتەگەن وي-پٸكٸرلەر ايتىلۋدا. ٶكٸنٸشكە قاراي, قاسيەتتٸ كٶك تۋىمىزعا بايلانىستى ورىن العان جاعىمسىز جاعدايلار ازايماي تۇر. سوندىقتان, بايراعىمىزدى پايدالانۋ تەرتٸبٸن قايتا قاراۋ كەرەك دەپ ويلايمىن. قاجەت بولسا, تيٸستٸ زاڭدارعا ٶزگەرتۋلەر ەنگٸزۋگە بولادى. ٶيتكەنٸ, كٶك تۋىمىز – قاستەرلٸ تەۋەلسٸزدٸگٸمٸزدٸڭ سيمۆولى. «تۋعان جەرگە تۋىڭدى تٸك» دەپ حالقىمىز بەكەر ايتپاعان. بٸز – تۋىن ەرقاشان بيٸك ۇستاعان ەلمٸز. وسى رەتتە, قانىش سەتباەۆتىڭ بٸر ويى ٶزەكتٸ بولىپ وتىرعان سيياقتى: «ٶز ەلٸنٸڭ قارا تاسىن ماقتان ەتە الماعان, ٶزگە جەردٸڭ التىنىن دا ماقتاپ جارىتپاق ەمەس». مەملەكەتتٸك رەمٸزدەرٸمٸزدٸ قاستەرلەۋ – ەر ازاماتتىڭ پەرزەنتتٸك پارىزى. وسىنى ٶسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ ساناسىنا سٸڭٸرەتٸن ەڭ ەۋەلٸ – سٸزدەر, ياعني زييالى قاۋىم. قازٸر ەلٸمٸز تٷبەگەيلٸ جەنە جان-جاقتى ٶزگەرۋ جولىنا تٷستٸ, – دەدٸ پرەزيدەنت.
مەملەكەت باسشىسى بٸرنەشە كٷننەن كەيٸن كونستيتۋتسيياعا ەنگٸزٸلەتٸن تٷزەتۋلەر بويىنشا رەفەرەندۋم ٶتەتٸنٸنە توقتالىپ, بۇل بولاشاعىمىزدى ايقىندايتىن جاۋاپتى سەت ەكەنٸنە نازار اۋداردى.
– بۇل قوعامدىق-ساياسي ٶزگەرٸستەرگە قوعامنىڭ سۇرانىسىن جەنە حالىقتىڭ الداعى ٶزگەرٸستەردٸڭ شىنايىلىعىنا دەگەن سەنٸمٸن كٶرسەتەدٸ. ٶيتكەنٸ, وسى رەفورمالار جەكە تۇلعالاردىڭ, سونىڭ ٸشٸندە پرەزيدەنتتٸڭ ارتىقشىلىقتارىن ارتتىرۋدى ەمەس, بٷكٸل قوعامنىڭ مٷددەسٸن كٶزدەيدٸ. مەنەن ەل ٸشٸندە دە, شەتەلدە دە مەملەكەت باسشىسى ٶز ٶكٸلەتتٸگٸن رەفەرەندۋم ارقىلى ۇزارتۋعا, باسقاشا ايتقاندا, پرەزيدەنتتٸك ٶكٸلەتتٸكتٸ قايتا باستاۋعا قامدانىپ جاتىر ما دەپ سۇرايدى. مەنٸڭ جاۋابىم بٸرەۋ-اق, مۇنداي نيەت بولعان ەمەس, بولمايدى دا, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
ۇسىنىلىپ وتىرعان ساياسي جاڭعىرتۋ باعدارلاماسىنىڭ مازمۇنى – اۋقىمدى. بٸراق باستى نازار ادام قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن قورعاۋ جٷيەسٸن نىعايتۋعا, ازاماتتاردىڭ مەملەكەتتٸك باسقارۋعا قاتىسۋىن كەڭەيتۋگە, مەملەكەتتٸك ينستيتۋتتاردىڭ اشىقتىعى مەن تيٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋعا باعىتتالعان.
– دامىعان دەموكراتييالىق قوعام قۇرۋ دەگەنٸمٸز - ايقايلاپ ۇرانداتۋ, بٸردەن نەتيجەگە قول جەتكٸزۋ ەمەس, دەيەكتٸ جەنە جٷيەلٸ جۇمىس جٷرگٸزۋ ەكەنٸن تٷسٸنۋٸمٸز كەرەك. ەلٸمٸزدە جوعارى ساياسي جاۋاپكەرشٸلٸك مەدەنيەتٸ ورنىعۋى قاجەت. بٷكٸلحالىقتىق رەفەرەندۋم جاڭا ەدٸلەتتٸ قازاقستاندى قۇرۋدىڭ ماڭىزدى باستاماسى بولماق, – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
پرەزيدەنت قولعا العان رەفورمالاردىڭ تابىستى بولۋى ولاردى جٷزەگە اسىرۋعا بارلىق ازاماتتىڭ قالاي اتسالىساتىنىنا تٸكەلەي بايلانىستى ەكەنٸنە نازار اۋداردى. بەرٸمٸز بٸر جاعادان باس, بٸر جەڭنەن قول شىعارعاندا عانا ەلدٸڭ ناقتى جاڭعىرۋىن جەنە پروگرەسسيۆتٸ دامۋىن قامتاماسىز ەتە الامىز.
– الداعى رەفەرەندۋم - ەلدٸڭ ساياسي ترانسفورماتسيياسىنىڭ سوڭعى كەزەڭٸ ەمەس, شىن مەنٸندە ونىڭ باستاماسى ەكەنٸن اتاپ ٶتكٸم كەلەدٸ. جۇمىس ەندٸ عانا باستالىپ جاتىر, ٶيتكەنٸ ٶمٸردٸڭ ٶزٸ جەنە ازاماتتاردىڭ قاجەتتٸلٸكتەرٸ بٸزگە جاڭا مٸندەتتەر جٷكتەيدٸ. ساياساتتا شالت قيمىلعا جول بەرٸلمەيتٸنٸن, ەڭ كٷردەلٸ گەوساياسي جاعدايلاردا ول جويقىن زارداپتارعا, دەگراداتسيياعا, تٸپتٸ مەملەكەتتٸلٸكتٸڭ جوعالۋىنا ەكەپ سوقتىرۋى مٷمكٸن ەكەنٸن قاپەردە ۇستاۋ كەرەك. بٸز وسىنداي تار جول, تايعاق كەشۋدە ەر قادامىمىزعا بايىپپەن قاراۋىمىز كەرەك, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
مەملەكەت باسشىسى بۇل ٷدەرٸستە عالىمدار مەن اكادەمييالىق قوعامداستىقتىڭ رٶلٸ ٶتە ماڭىزدى دەپ ەسەپتەيدٸ. سونداي-اق قاي ۋاقىتتا دا وي-پٸكٸر الىپتارى مەن كٶرنەكتٸ زەرتتەۋشٸلەر قوعامدىق دامۋدىڭ الدىڭعى شەبٸندە بولعانىن ايتتى.
– ولار سىني ويلاۋ جٷيەسٸن دەيەكتٸ تٷردە قالىپتاستىردى. ناداندىق پەن ارحايكاعا قارسى تۇردى جەنە الاياقتار مەن پوپۋليستەرگە قاتاڭ, دەلەلدٸ تويتارىس بەردٸ. ٶكٸنٸشكە قاراي, ەلٸمٸزدە ەلٸ كٷنگە دەيٸن تٷرلٸ ىرىمدارعا, ەسكٸرگەن ستەرەوتيپتەرگە جەنە جالعان عىلىمي يدەيالارعا بايلانىستى قۇبىلىستار بار. دامۋدىڭ شىنايى زاڭدىلىقتارىن عىلىمي تۇرعىدان تٷسٸنەتٸن قوعامدا دەسترۋكتيۆتٸ كٶزقاراستارعا ورىن جوق. بۇل جەردە بٸلٸم مەن دامۋ ٷستەمدٸك ەتۋٸ كەرەك. جاڭا يدەيالاردى تۋدىراتىن ەركٸندٸك پەن شىعارماشىلىق اتموسفەراسى – قازٸرگٸ ەلەمدەگٸ نەگٸزگٸ تابىستى فاكتوردىڭ بٸرٸ, – دەدٸ پرەزيدەنت.
قاسىم-جومارت توقاەۆ سٶزٸن قورىتىندىلاي كەلە, عالىمدار جاڭا قازاقستاندى, ياعني ەكٸنشٸ رەسپۋبليكانى قۇرۋ ٸسٸنە بەلسەنە اتسالىسىپ, وسى ماڭىزدى ەرٸ تاريحي سەتتە زور جاۋاپكەرشٸلٸك تانىتاتىنىنا سەنٸم بٸلدٸردٸ.
جيىن سوڭىندا پرەزيدەنت بٸرقاتار عالىمدى مەملەكەتتٸك ناگرادالارمەن ماراپاتتادى.
