توقاەۆتى تەرجٸمالايتىن مەن ەمەس, بٸراق «قازاق ەلەمٸ» نەگە كٶلەڭكەدە قالدى?
كەيدە ورىستىڭ سٶزٸمەن ايتساق, «ٶزٸڭنٸڭ تٷيە ەمەس» ەكەنٸڭدٸ دەلەلدەۋدٸڭ ٶزٸ قيىن. سىرتتاعىلار بٸزدٸ بەرٸبٸر سولتٷستٸك كٶرشٸنٸڭ ىقپالىندا, تٸپتٸ, يلەۋٸندە جٷرگەن ەل دەپ ويلايدى. ەرينە, مٷلدەم ونداي ەمەسپٸز دەپ انت-سۋ ٸشە الماسپىز. بٸراق, سوڭعى جىلدارداعى بٸزدٸڭ بيلٸكتٸڭ ٶتە سابىرلى جٷرگٸزٸپ وتىرعان ساياساتىنان, سارى تٸستٸ ساق ساياساتكەرلەرٸمٸزدٸڭ ايتىپ قالاتىن سٶزدەرٸنەن - ٸرگەمٸزدٸ بٸرتٸندەپ اجىراتىپ, وتاۋىمىزدىڭ تۋىرلىعىن بٶلٸپ الۋ ەرەكەتٸ جاسالىپ جاتقانىن انىق اڭعارۋعا بولادى.
بيلٸك قالاي بولعاندا دا بٸز ويلاعانداي تارس ەتكٸزٸپ ايتىپ, شالت قيمىلداي المايدى. ونى بٸز بيلٸكتٸ قانشا سىناساق تا, ٸشتەي سەزەمٸز. سولاي ەمەس پە?! بٸردەن ايتايىن, بٷگٸنگٸ بيلٸكتٸ اقتاپ, ارشىپ الاتىن مەن ەمەس, ونداي ويىم دا جوق. ايتپاعىم باسقا...
جاقىندا سەنات تٶراعاسى ق.توقاەۆ اعامىزدىڭ بريتاندىق بي-بي-سيدٸڭ تٸلشٸسٸ ستيۆەن ساكۋرگە بەرگەن سۇحباتى قوعام تاراپىنان ٷلكەن رەزونانس تۋدىردى (جۇرتتىڭ بەرٸ ساياساتكەر بوپ كەتكەن عوي, بۇل كٷندە). سونداعى ەلدٸڭ ەلەڭ ەتكەنٸ «ن.نازارباەۆ 2020 جىلى سايلاۋعا تٷسە مە, تٷسپەي مە?» ونىڭ جاۋابى بەرٸلدٸ, ودان كەيٸن بٸزدٸڭ بٸرنەشە لاۋازىمدى قىزمەتكەر تٷسٸندٸرٸپ تە جاتتى. بٸراق, وسى شۋدىڭ كٶلەڭكەسٸندە ٶتە ماڭىزدى, ەسٸرەسە, قازاق قوعامىنا ماڭىزدى بٸر مەسەلە قالىپ قويدى. ول نە? سول سۇحباتتان سٶزبە-سٶز كەلتٸرەيٸكشٸ:
C.ساكۋر: سٸزدەردٸڭ ستراتەگييالىق ەرٸپتەستەرٸڭٸز جەنە كٶرشٸلەرٸڭٸز – رەسەي تۋرالى ايتاتىن بولساق, ۋكراينا داعدارىسى باستالعاننان كەيٸن جەنە قىرىمدى اننەكسييالاعان سوڭ, 2014 جىلى رەسەي پرەزيدەنتٸ ۆلاديمير پۋتين, قازاقستان ٷلكەن رەسەي كەڭٸستٸگٸنٸڭ, «ورىس ەلەمٸنٸڭ» بٸر بٶلشەگٸ ەكەنٸن انىق اڭعارتتى. /سولاي ما, دەگەنگە كەلتٸرٸپ وتىر/
ق.توقاەۆ: راسىندا, قازاقستاندا ورىستٸلدٸلەر بارشىلىق. ەلدە قازاق جەنە ورىس تٸلٸ قاتار قولدانىلادى. سوعان قاراماستان, بٸز قازٸر كيريلل قارٸپٸنەن لاتىن گرافيكاسىنا ٶتٸپ جاتىرمىز. سونىمەن قاتار, اعىلشىن تٸلٸن وقۋعا ٷلكەن باسىمدىق بەرٸلٸپ وتىر. بٸزدٸڭ جاستارىمىز نەعۇرلىم كٶپ تٸل بٸلسە, سوعۇرلىم ٶزدەرٸنە جاقسى. بٸز ەرينە, قازاقستاندى «ورىس ەلەمٸنە» قوسۋعا كەلٸسپەيمٸز, ٶيتكەنٸ, بٸزدٸڭ ٶزٸمٸزدٸڭ «قازاق ەلەمٸمٸز» بار.
بۇنى ارى قاراي, تٷسٸندٸرٸپ جاتۋدىڭ قاجەتٸ بار ما? ياعني, بٸزدٸڭ قازاق ەلەمٸ, قازاق تٸلدٸ وقىرمان, تىڭدارمان, تٸپتٸ كٶزٸ قاراقتى بٸزدٸڭ ەرٸپتەستەرٸمٸز وسى مەسەلەگە كٶبٸرەك كٶڭٸل بٶلۋٸ كەرەك پە ەدٸ, دەپ ويلايمىن. ەيتپەسە, سايلاۋ دەگەن سٸز بەن بٸزدٸڭ كەلٸسٸمٸمٸزسٸز اق ٶتٸپ جاتقان ناۋقان عوي. ال قازاق ەلەمٸ سٸز بەن بٸزدٸڭ تازا ٶزٸمٸز عوي...
جالپى, وسى سوڭعى كەزدەگٸ قاسىم-جومارت اعامىزدىڭ تۆيتتەردەگٸ قىسقا ەرٸ نۇسقا پٸكٸرلەرٸ مەنٸ سٷيسٸندٸرٸپ جٷر. وسىدان بٸراز بۇرىن تٸل مەسەلەسٸنە قاتىستى پٸكٸر بٸلدٸردٸ.
«1 قىركٷيەكتە جاڭا وقۋ جىلى باستالادى. بۇل وقۋ باعدارلامالارى تۋرالى ويلاناتىن قيسىندى سەبەپ. مىسالى, اعىلشىن تٸلٸن بٸرٸنشٸ سىنىپتان ٷيرەتۋدٸڭ قانشالىقتى قاجەتٸ بار? وسى تٸلدە تولىعىمەن دايىندالعان مۇعالٸمدەر جەتكٸلٸكتٸ مە? تٸل-ٷلكەن ساياسات. ەۋەلٸ قازاق جەنە ورىس تٸلدەرٸنە دەن قويۋ كەرەك» - دەپ جازدى ٶزٸنٸڭ تۋيتتەردەگٸ پاراقشاسىندا.
وسى مەسەلەنٸ وسىعان دەيٸن ەلٸمٸزدە ايتپاعان اۋىز, ەستٸمەگەن قۇلاق قالمادى اۋ, بٸلٸم مينيسترٸنەن باسقا)) بٸراق, وسى جولى ەڭ بيٸك لاۋازىم يەلەرٸنٸڭ بٸرٸنٸڭ اۋزىنان شىققانى جٶن بولدى دەپ ويلايمىن. «حاننىڭ سٶزٸن قارا دا ايتادى, بٸراق, اۋىزىنىڭ دۋاسى جوق» دەۋشٸ مە ەدٸ... ەندٸ دۋالى اۋىزدان شىققان سٶزدەن كەيٸن, بەلكي, بعم قوزعالار... ەسٸمدە, بىلتىر ق.توقاەۆ مىرزا ورىس سىنىپتارىنىڭ وقۋلىعىنا قاتىستى بٸر ەسكەرتۋ جاساپ, بعم شۇعىل شارا قولدانىپ, ەسەپ بەرٸپ ەلەككە تٷسٸپ قالعان. تەك بۇل جولى «قازاقتىڭ بٸتپەيتٸن مەسەلەسٸ عوي» دەپ جىلى جاۋىپ قويا سالماسا بولعانى.
قاساعام ايتتى دەگەن تاعى بٸر سٶز: «تٷركٸستان - بار قازاقتىڭ عانا ەمەس, بٷكٸل تٷركٸ جۇرتىنىڭ رۋحاني استاناسى. تٷركٸستانعا وبلىس ورتالىعى مەرتەبەسٸن بەرۋ - پرەزيدەنتتٸڭ ەلدٸڭ ەڭسەسٸن كٶتەرگەن ستراتەگييالىق, تاريحي شەشٸمٸ بولدى».
ەڭگٸمەمٸزدٸڭ باسىندا قازاق ەلەمٸ دەپ ەدٸك قوي, ەندٸ بٸزدٸڭ ارتىمىزدا بٷكٸل تٷركٸ ەلەمٸ تۇر, دەگەندٸ سەزدٸرٸپ تۇر عوي, اناۋ قىسقا عانا سٶيلەمدەردٸڭ استارى.
جالپى, ايتايىن دەگەنٸم, ەرٸپتەستەر, كەيدە وسىنداي ٷلكەن لاۋازىمدى ادامداردىڭ ۇلتقا قاتىستى, تٸلگە قاتىستى ايتقان سٶزدەرٸن, ەسٸرەسە, ٶزٸمٸزدٸڭ قازاق ەلەمٸن تٶبەمٸزگە كٶتەرٸپ ەكەتٸپ, جان جاقتى قولداۋ جاساعانىمىز جٶن عوي. ٶيتكەنٸ, بۇل سەنٸڭ, مەنٸڭ, ونىڭ, بەرٸمٸزدٸڭ ورتاق ەلەمٸمٸز! سوڭعى قازاق ٶلگەنشە سولقىلداپ تۇرسىن قازاق ەلەمٸ دەگەن قان تامىر!
دەۋلەتحان جيەنقۇلوۆتىڭ فەيسبۋكتەگٸ جازباسىنان
