فوتو: Informburo.kz
تەرگەۋگە تٷسٸپ, وقۋدان شىعىپ قالدىم - دەيدٸ جەلتوقسان وقيعاسىنا قاتىسۋشى سالامات شارىقباەۆا.
الماتىداعى ەيەلدەرگە ارنالعان پەداگوگيكالىق ينستيتۋتتا وقىپ جٷرگەن كەزٸم بولاتىن. جاتاقحانادا تۇرامىن. ماقانشى اۋىلىنداعى ورتا مەكتەپتٸ بٸتٸرگەن سوڭ, جوعارعى وقۋ ورنىنا 1983 جىلى تٷسكەن ەدٸم. ستۋدەنتتٸك قىزىقتى كٷندەر قالىپتى جاعدايدا ٶتٸپ جاتقان. 1986 جىلعى جەلتوقسان وقيعاسى باستالعاندا مەن ٷشٸنشٸ كۋرس ستۋدەنتٸ بولاتىنمىن. سول كەزدەگٸ قازاقستان ورتالىق كوميتەتٸندەگٸ ٶزگەرٸستەردٸ ينستيتۋت قابىرعاسىندا وقىپ جٷرگەن مەن جەنە مەنٸڭ قۇربىلارىم العاشىندا بٸلگەمٸز جوق.
ساباقتان كەلٸپ, اسحانادان تٷستٸك اسىمىزدى ٸشٸپ, بٸرنەشە قىز بٶلمەمٸزدە ەرتەڭگٸ ساباعىمىزدى پىسىقتاپ وتىرعانبىز. بٸر ۋاقىتتا تەرەزەمٸزدٸڭ تٷبٸنەن بٸر توپ جٸگٸتتەردٸڭ «قىزدار, ورتالىق الاڭعا كەلٸڭدەر, ميتينگ بولىپ جاتىر, سونى قولداڭدار», - دەپ ايعايلادى. ولار بٸراز تۇرىپ, قايتا-قايتا ايعايلاعان سوڭ, كەتٸپ قالدى. بٸز جاپاتارماعاي ورنىمىزدان تۇرىپ, «ول بولىپ جاتقان قانداي ميتينگ», - دەپ ويلادىق. بٶلمەدەگٸ قىزدارمەن ويلاسا كەلە, ورتالىق الاڭعا بارىپ كەلۋدٸ ۇيعاردىق. سٶيتٸپ, ٷش-تٶرت قىز بارىمىزدى كيٸنٸپ, الاڭعا تارتتىق. كەلگەنٸمٸزدە, ورتالىق كوميتەتتٸڭ الدىنداعى الاڭدا جينالعان قالىڭ جاستاردى كٶردٸك. دۋ-دۋ ەتكەن نٶپٸر ادام قاراسى, ەل اۋىزىنداعى «مەنٸڭ قازاقستانىم» ەنٸن ايتىپ تۇر ەكەن. الاڭنىڭ اينالاسىن قورشاعان ميليتسييا مەن ەسكەر جاساقتارىن كٶردٸك. بٸرازدان كەيٸن قايسىبٸر جاستار قاردى جەنتەكتەپ, ەلگٸلەرگە قاراي لاقتىرا باستادى. سول-اق ەكەن, جٸگٸتتەردٸڭ بٸرقاتارى اينالادان ٸزدەپ تاۋىپ, قولدارىنا ٸلٸككەن تٷرلٸ زاتتاردى, كٸرپٸش, مراموردىڭ سىنىقتارىن جەنە باسقادا نەرسەلەردٸ لاقتىرۋعا كٸرٸستٸ. بۇل ەرەكەت ۇزاق ۋاقىتقا سوزىلدى.
تاعى بٸر ايتارىم, الاڭنىڭ شەت جاعاسىندا ٶرت سٶندٸرۋگە ارنالعان ماشينالاردىڭ قاتار-قاتار تۇرعانىن بايقاعان ەدٸم. جەڭٸلدەۋ كيٸنٸپ شىققان بٸز, قالاي دەسەكتە توڭا باستادىق. قاراڭعىلىقتىڭ تٷسكەنٸن ايعاي-شۋدىڭ ورتاسىندا جٷرٸپ بايقاماپپىن, بٸر كەزدە الاڭدى قورشاپ تۇرعان ميليتسييا مەن ەسكەر جاساقتارى جاستاردى قۋىپ, ۇرىپ-سوعىپ تاراتا باستادى. سولاق ەكەن, جاستار مەن جاساقتاردىڭ اراسىندا ناعىز تٶبەلەس باستالدى دا كەتتٸ. مەن ٶزٸممەن بٸرگە كەلگەن قۇربىلارىمنىڭ قايدا كەتكەنٸن بٸلمەي قالدىم. قولدارىندا كٷرەكشەلەرٸ بار سولداتتار جينالعانداردى اياماي ۇرىپ, جابىلىپ ۇستاپ, دايىن تۇرعان ارنايى كٶلٸكتەرگە تيەي باستادى. قۇربىلارىمدى ٸزدەپ, ايعايلاپ جٷرگەن كەزدە, قارسى الدىمنان كەلگەن سولدات, قولىنداعى زاتىمەن باسىمنان ۇرىپ جٸبەرگەنٸ.
تەلتٸرەكتەپ كەتكەن مەن قۇلاي جازداپ, ەرەڭ تٷزەلدٸم. سونان كەيٸن, بٸرنەشەۋٸ قولىمدى قايىرىپ ۇستاپ, جابىق ماشيناعا ەكەلٸپ, ٸشٸنە قاراي لاقتىرىپ جٸبەردٸ. سونان سوڭ, بەتٸ مەن ەرٸندەرٸ ٸسٸپ كەتكەن, ٷستەرٸنە قان قاتقان, جارادار بولعان قىزدار مەن جٸگٸتتەر تولى كٶلٸك ورىنىنان قوزعالىپ, بٸراز ۋاقىت جٷرگەن سوڭ, اينالاسى قورشالعان عيماراتقا ەكەلٸپ تٷسٸردٸ دە, بٸزدٸ قاماپ تاستادى. كەيٸننەن ۇققانىم, بۇل الماتى قالاسىنداعى مەسكەۋ اۋدانىنىڭ تەرگەۋ يزولياتورى ەكەن. ازدان كەيٸن, بٸر-بٸرلەپ بٸزدٸ كەڭسەگە الىپ كەلٸپ, تەكسەرٸپ, تەرگەۋ باستالدى. مەنٸ دە بٸر ۋاقىتتا تەرگەۋشٸنٸڭ الدىنا الىپ كەلدٸ. ەلٸ ەسٸمدە, قايدا وقيتىنىمدى, قايدان كەلگەنٸمدٸ جەنە الاڭعا نە سەبەپتٸ بارعانىمدى جانالقىمعا الىپ سۇراعانى.
سونىمەن قاتار, قاسىمدا كٸمدەردٸڭ بولعانىن جەنە ولاردىڭ اتى-جٶندەرٸن انىقتاۋعا كٸرٸستٸ. مەن, شامام كەلگەنشە ەشتەڭەنٸ ايتپاۋعا تىرىسىپ, قالادا اعامنىڭ ٷيٸندە تۇراتىنىمدى ايتىپ, مٸزباقپاي تۇرىپ الدىم. ٸشٸمنەن قاتتى قورقىپ, «وقۋدان شىعىپ قالاتىن بولدىم-اۋ, تٸپتٸ سوتتاپ جٸبەرسە قايتتىم», - دەپ قينالدىم. تاعى بٸر ايتارىم, وسى جەلتوقسان وقيعاسى باستالماي تۇرىپ, بٸراز اي بۇرىن تۇرمىسقا شىققان ەدٸم. جولداسىم اۋىلدا تۇراتىن. ٸشٸمدە ٷش ايلىق بالام بار. وسىلاردىڭ بارلىعىن ويلاپ, ەرٸ–سەرٸ بولدىم. تەرگەۋشٸ بٸر كەزدەردە مەنەن تۇراتىن ٷيٸمنٸڭ تەلەفونى بارما دەپ سۇرادى. مەن بولسام قولما-قول اعامنىڭ ٷيٸنٸڭ تەلەفونىن بەردٸم. تەرگەۋشٸ بٸردەن ٷيگە تەلەفون سوعىپ, اعام ايتعازىنى وسىندا شاقىردى. كٶپ ۇزاماي الىپ ۇشىپ, سول كەزدەردە كازمۋ-دە ساباق بەرەتٸن اعام جەتٸپ كەلدٸ. تەرگەۋشٸ كٶزٸمشە مەنٸڭ سول ٷيدە تۇراتىن-تۇرمايتىنىمدى انىقتادى. كٶپ نەرسەلەردٸ مەنەن جەنە اعامنان سۇراعاننان كەيٸن, اعام ٶزٸ كەپٸلدٸك بولىپ, مەنٸ ۋاقىتشا تەرگەۋشٸدەن سۇراپ الدى. ەشقايدا كەتپەيمٸن دەپ ۇسىنعان قاعازىنا قول قويىپ بەردٸم. دەگەنمەن, ەلٸ دە تەرگەلەتٸنٸمدٸ قاتاڭ ەسكەرتٸپ, ەرەڭ بوساتتى.
سول كٷنٸ اعامنىڭ ٷيٸندە بولىپ, ەرتەڭٸندە جاتاقحاناعا كەلدٸم. كەلسەم, تۇراتىن جەرٸمٸزدٸڭ ەسٸگٸ تارس جابىلعان, ەشكٸمدٸ كٶشەگە شىعارمايدى. ەرەڭ دەپ كٷزەتتە تۇرعانداردان سۇرانىپ جٷرٸپ, جاتاقحاناعا كٸردٸم. بٶلمەدە ٶزٸممەن بٸرگە تۇراتىن قىزداردىڭ بٸرٸ دە جوق. كەشە ولار مەنٸمەن بٸرگە كەتكەننەن ەلٸ قايتىپ ورالماعان ەكەن. ٸشٸمنەن ولاردىڭدا ۇستالىپ, قاماۋعا الىنعانىن ۇقتىم. ەندٸ بٸزدٸ ينستيتۋتتا تەرگەۋ باستالدى. دەكاناتتا كەشە قايدا بولعانىمىزدى, نەمەن اينالىسقانىمىزدى انىقتاۋعا كٸرٸستٸ. كٶزٸم قاراۋىتىپ, باسىم اينالىپ جٷرگەن مەن, ماندىتىپ دۇرىس جاۋاپ بەرە المادىم. اقىرى مەنٸ وقۋدان شىعارىپ جٸبەردٸ. اعام ايتقازىنىڭ ٷيٸنە قالاي كەلگەنٸمدٸ بٸلمەيمٸن, مەنٸ تۋىستارىم قالاداعى №4-شٸ ورتالىق اۋرۋحاناعا ەكەلٸپ, ەمدەلۋگە جاتقىزىپ تاستادى. سودان ول ارادا ون كٷندەي جاتىپ ەمدەلدٸم. وسى كٷندەردٸڭ ٸشٸندە, سول تەرگەۋ بٶلٸمٸندەگٸلەر اۋرۋحاناعا قايتا-قايتا تەلەفون شالىپ, ٷنەمٸ تەكسەرٸپ تۇردى. تەگٸ مەنٸ قاشىپ كەتپەسٸن دەپ ويلادى-اۋ.
اۋرۋحانادان شىققان سوڭ, اعامنىڭ ٷيٸنە كەلٸپ, بٸراز كٷندەر سوندا بولدىم. ارا-اراسىندا وقۋ ورىنىمداعى دەكاناتقا بارىپ جٷردٸم. ولار مٷلدە جولاتپادى, تٸپتٸ سٶيلەسپەدٸ دە. بٸردە جاتاقحاناعا بارعانىمدا, ٶزٸممەن بٸرگە تۇراتىن قىزداردى كەزدەستٸردٸم. كيٸمدەرٸن جيناپ, ەلدەرٸنە قايتقالى جاتىر ەكەن. تٷرلەرٸنەن جىلاعاندارى كٶرٸنٸپ تۇر. ولاردا الاڭدا ۇستالىپ, بٸراز كٷندەر قاماۋدا بولىپتى. تەرگەگەن كٶرٸنەدٸ. سول تەرگەۋ يزولياتورى ينستيتۋتقا حابارلاسىپ, بۇلاردى وقۋدان شىعارتىپ جٸبەرٸپتٸ. بٶلمەلەس ەكٸ قۇربىمنىڭ بٸرەۋٸ ٶزٸم سەكٸلدٸ ماقانشىدان بولسا, ەكٸنشٸسٸ شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ (ول كەزدە سەمەي وبلىسى بٶلەك ەدٸ) زايسان اۋدانىنان بولاتىن. سٶيتٸپ, بەرٸمٸز ويدا جوقتا وقۋدان شىعىپ قالدىق. قاتتى قينالدىق.
دەگەنمەن ولار ەلدەرٸنە كەتكەنٸمەن, بٸرنەشە جىلدان كەيٸن قايتادان كەلٸپ سىرتتاي وقۋدى بٸتٸرٸپ الدى. مەن بولسام اعامنىڭ ٷيٸندە تۇرىپ جاتتىم. الماتىدا سول بٸر كٷندەرٸ قازاقتار ٷشٸن اۋىر بولدى عوي. كٶشەدە جٷرۋدٸڭ ٶزٸ بٸزدٸڭ قازاقتارعا قاۋٸپتٸ بولاتىن. وقۋدان شىعىپ قالعانىما قانشالىقتى ٶكٸنگەنٸممەن, ٷمٸتٸمدٸ ٷزبەي ينستيتۋتتىڭ ەكٸمشٸلٸگٸنە, ٶز فاكۋلتەتٸمنٸڭ دەكاناتىنا ٷنەمٸ بارىپ, جولىعىپ تۇردىم. سٶيتٸپ جٷرگەنٸمدە, تٶرت ايدان كەيٸن مەنٸ اقىرى قايتادان وقۋعا قابىلدادى عوي. سونداعى قۋانعانىمدى ايتساڭشى. قينالىپ, قورقىپ جٷرسەمدە, بارلىق مٷمكٸندٸگٸمدٸ سالىپ, وقۋدى جاقسى وقىدىم. ەيتەۋٸر, ەۋپٸرٸمدەپ جٷرٸپ, ينستيتۋتتى بٸتٸرٸپ, ديپلومىمدى قولعا الدىم. دەگەنمەن, سول بٸر قيىن-قىستاۋ كٷندەردٸڭ بەلگٸسٸندەي, كەيدە ەلٸ كٷنگە دەيٸن كەزٸندە سوققى تيگەن باسىمنىڭ اينالاتىنى جەنە قان قىسىمىم كٶتەرٸلٸپ, اۋىراتىنى بار. بٸراق, ەلٸمٸزدٸڭ وسى كٷنگٸ تەۋەلسٸزدٸگٸنە قۋانىپ, ٶز ۋاقىتىندا ەل-جۇرتىمىز ٷشٸن نامىس قۋىپ, الاڭدا بولعانىما, تاياق جەپ, تەرگەۋدە بولسامدا, دەنساۋلىعىم ٷشٸن قينالسامدا, ەشكٸمگە رەنجٸمەيمٸن. ٸشٸمنەن «تەۋەلسٸزدٸگٸمٸز مەڭگٸلٸك بولعاي»,- دەپ, ٷنەمٸ ويلاپ جٷرەمٸن. جاستارىندا وتانىن, جۇرتىن سٷيە بٸلمەيتٸن, پاتريوتيزٸمٸ بولماعان ەلدە, ول مەملەكەت كٶپ ۇزاماي قۇلاپ قالادى. بۇل ەلەم تاريحىندا تالاي رەت دەلەلدەنگەن نەرسە عوي. سوندىقتان, مەملەكەتتٸك يديولوگييانىڭ باسىم باعىتى جاستاردى تەربيەلەۋگە, ەلٸن, اتامەكەنٸن سٷيۋگە جەنە قۇرمەتتەۋگە باعىتتالۋى كەرەك. مەن, سولاي ويلايمىن,- دەيدٸ سالامات ورىنبايقىزى شارىقباەۆا.
قازٸرگٸ كٷندەرٸ سالامات ورىنبايقىزى ماقانشىداعى جاستارعا ارنالعان ورتالىق كٸتاپحانادا قىرىق ەكٸ جىل بويى كٸتاپحاناشى بولىپ ٸستەپ كەلەدٸ ەكەن. بٸز قادٸرمەندٸ اپايىمىزعا مىقتى دەنساۋلىق جەنە وتباسىلىق باقىت تٸلەيمٸز!
بەيسەنعازى ۇلىقبەك
قازاقستان جۋرناليستەر وداعىنىڭ مٷشەسٸ
