بٷگٸن, 1 قاراشا كٷنٸ قر پرەمەر-مينيسترٸنٸڭ ورىنباسارى يمانعالي تاسماعامبەتوۆ 1916 جىلعى ۇلت-ازاتتىق كٶتەرٸلٸسٸنٸڭ باتىرى – كەيكٸ باتىردىڭ سٷيەگٸن جەرلەۋ مەسەلەلەرٸ جٶنٸندە كەزەكتٸ جۇمىس كەڭەسٸن ٶتكٸزدٸ.
حالىق اۋزىندا كەيكٸ باتىر اتىمەن تانىمال نۇرماعانبەت كٶكەمبايۇلى – 1916 جىلعى رەسەي پاتشالىعىنىڭ قازاقتان ەسكەرگە ادام الۋ تۋرالى جارلىعىنا قارسى كٶتەرٸلگەن تورعاي قازاقتارى كٶسەمدەرٸنٸڭ بٸرٸ. ول كٶتەرٸلٸسشٸلەردٸڭ نەگٸزگٸ قارۋلى كٷشٸ – مەرگەندەر جاساعىن باسقارعان.
ەسكە سالا كەتسەك, 6 قازان كٷنٸ كەيكٸ باتىردىڭ باس سٷيەگٸ رەسەيدەن قازاقستانعا جەتكٸزٸلدٸ. ول 93 جىل بويى سانكت-پەتەربۋرگ قالاسىنداعى كۋنستكامەرادا ساقتالىپ كەلدٸ.
بۇل رەتتە, ۆيتسە-پرەمەر تۇتاس بٸر ۇلتتىڭ نامىسىن ارقالاعان اقبەرەن قولباسشى كەيكٸ باتىردىڭ باس سٷيەگٸنٸڭ ەلگە قايتارىلۋى ەلدٸگٸمٸز بەن ەرلٸگٸمٸزدٸ پاش ەتكەن يگٸلٸكتٸ ٸس ەكەنٸن باسا ايتتى. باتىردىڭ اتى مەن ەرلٸگٸن بارىنشا دەرٸپتەپ, ونىڭ دەنەسٸن سالت-دەستٷرٸمٸزبەن ارۋلاپ جەرلەۋ قابىرعالى حالىق, ٸرگەلٸ ەل ەكەندٸگٸمٸزدٸڭ كٶرٸنٸسٸ. سوندىقتان, يمانعالي تاسماعامبەتوۆ كەيكٸ باتىردىڭ دەنەسٸن جەرلەۋ رەسٸمٸن ۇيىمداستىرۋ جٶنٸندەگٸ ناقتى ٸس-قيمىل جوسپارىن قۇرۋ ماڭىزدى ەكەنٸن اتادى.
ايتا كەتەيٸك, بۇعان دەيٸن قر پرەمەر-مينيسترٸنٸڭ ورىنباسارى قۇزىرلى ورگاندارعا قوستاناي وبلىسىنىڭ اۋماعىندا باتىر بابامىزدىڭ دەنەسٸ جەرلەنگەن ورىندى تابۋ ماقساتىندا ارحەولوگييالىق زەرتتەۋلەر جٷرگٸزۋ ٷشٸن رۇقسات قاعازىن رەسٸمدەۋدٸ تاپسىرعان ەدٸ.
قازٸرگٸ ۋاقىتتا مەدەنيەت جەنە سپورت مينيسترلٸگٸ ۆەنگرييانىڭ جاراتىلىستانۋ عىلىمدارى مۋزەيٸنٸڭ ماماندارىمەن بٸرلەسٸپ كەيكٸ باتىردىڭ باس سٷيەگٸنە انتروپولوگييالىق ساراپتاما جاساۋدا. ونىڭ اياسىندا باتىردىڭ كەلبەتٸ قالپىنا كەلتٸرٸلٸپ, زاماناۋي تەحنولوگييانى قولدانۋ ارقىلى دنك ساراپتاماسى جٷرگٸزٸلەدٸ.
«بٸز بٷگٸن تاعى دا باس قوسىپ, قازاقتىڭ كٶزمەرگەن باتىرى كەيكٸ باتىردىڭ دەنەسٸ كٶمٸلگەن ورىندى ٸزدەۋ بويىنشا عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارىن ۇيىمداستىرۋ ٷشٸن ارحەولوگتار مەن عىلىمي قىزمەتكەرلەر توبىن قۇرۋ مەسەلەسٸن تالقىلاپ وتىرمىز. تاريحي تۇلعالارىمىزدىڭ اتىن دەرٸپتەۋ جەنە ولاردىڭ مۇراسىن ساقتاۋ ەلٸمٸزدٸڭ ابىروي-بەدەلٸن ارتتىرىپ, ۇلتتىق رۋحىمىزدى ٶسٸرەدٸ. بۇل رەتتە, الدا جوسپارلانعان ٸس-شارالاردى مۇقييات پىسىقتاپ, وسىناۋ تاريحي ماڭىزى زور كەلەلٸ ٸسكە بٸر كٸسٸدەي جۇمىلا كٸرٸسۋٸمٸز كەرەك» - دەدٸ يمانعالي تاسماعامبەتوۆ.
ەرينە, تولىققاندى ەرٸ ساپالى زەرتتەۋ جٷرگٸزۋ ٷشٸن بٸرشاما ۋاقىت كەرەك. سوندىقتان, شىعارماشىلىق زييالى قاۋىم ٶكٸلدەرٸ, تاريحشى عالىمدار جەنە باتىر ۇرپاقتارىنىڭ پٸكٸرٸن ەسكەرە كەلە, باتىردىڭ دەنەسٸ كٶمٸلگەن ورىندى ٸزدەستٸرۋ, ونى انىقتاۋ جەنە جەرلەۋ رەسٸمٸنە دايىندىقتى كەلەسٸ جىلعى جازدىڭ سوڭىنا دەيٸن جٷرگٸزۋ قاجەت دەپ شەشٸلدٸ.
«ەلٸمٸزدٸڭ زييالى قاۋىم ٶكٸلدەرٸنەن قۇرالعان كوميسسييانىڭ شەشٸمٸ - كەيكٸ باتىردىڭ باس سٷيەگٸن ارۋلاپ قويۋدى اسىقپاي جاساۋ. ەڭ باستىسى ەلٸمٸزگە باتىردىڭ باس سٷيەگٸ كەلدٸ. بۇل ەگەمەندٸگٸمٸزدٸڭ, ەلٸمٸزدٸڭ, ەلباسىنىڭ بەدەلٸنٸڭ ارقاسىندا ورىندالدى. مۇنى حالىق تٷسٸنٸپ وتىر. ال ەندٸ قويۋ مەسەلەسٸ قىستىڭ كٶزٸ قىراۋدا, اپارىپ جاي كٶمە سالاتىن باس ەمەس, ول حالىق باتىرى. ەلدٸڭ باتىرى, سول سەبەپتٸ ارۋلاپ, تيٸستٸ مەملەكەتتٸك دەڭگەيدە جەرلەۋ وسى كوميسسييادا شەشٸلدٸ» - دەدٸ كەڭەس وتىرىسىندا سٶز العان قر پارلامەنتٸ سەناتىنىڭ دەپۋتاتى سەرٸك اقىلباي.
كەيكٸ باتىردىڭ باس سٷيەگٸن ەلگە ەكەلۋ جەنە ونى زەرتتەۋ جۇمىستارىنىڭ باسى-قاسىندا جٷرگەن قر ورتالىق مەملەكەتتٸك مۋزەيٸنٸڭ ديرەكتورى نۇرسان ەلٸمباي دا بۇل شەشٸمدٸ قولدايتىندىعىن اتادى. «بٷگٸنگٸ شەشٸمدٸ قابىلداعان ەلٸمٸزدٸڭ كٶرنەكتٸ ازاماتتارى. بۇل شەشٸمگە مەن تولىقتاي قوسىلامىن. راسىندا دا كەلەر جىلى كٷز ايىندا جەرلەنگەنٸ دۇرىس بولادى. ٶيتكەنٸ, وعان دەيٸن مٸندەتتٸ تٷردە كٶپتەگەن مەسەلەلەر اتقالىلۋى تيٸس» - دەپ اتاپ ٶتتٸ نۇرسان ەلٸمباي.
كەڭەس بارىسىندا يمانعالي تاسماعامبەتوۆ مەدەنيەت جەنە سپورت مينيسترلٸگٸنە قوستاناي وبلىسىنىڭ ەكٸمدٸگٸمەن بٸرلەسٸپ كەيكٸ باتىردىڭ كەسەنەسٸن جوبالاۋ جەنە ودان ەرٸ قۇرىلىسىن جٷرگٸزۋ ٷشٸن قاجەتتٸ بارلىق شارالاردى قابىلداۋ جٶنٸندە تاپسىرما بەردٸ.
كەڭەستٸ قورىتىندىلاي كەلە, ۆيتسە-پرەمەر حالقىمىزدىڭ رۋحى مەن مەرتەبەسٸن كٶتەرۋ تۇرعىسىندا وسىناۋ جوبانىڭ تاريحي ماڭىزىنا ەرەكشە توقتالىپ, ونى جٷزەگە اسىرۋ ٷشٸن قۇزىرلى مەكەمەلەر جەنە قوعام ٶكٸلدەرٸمەن بٸرلەسٸپ ٸس-قيمىل جاساۋعا دايىن ەكەنٸن مەلٸمدەدٸ.
ۇلت پورتالى
