مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ Egemen Qazaqstan گازەتٸندە جارييالانعان ماقالاسىن نازارلارىڭىزعا ۇسىنامىز.
ەل قۋاتتى بولسا, قۋانىش تۇراقتى بولادى. عاسىرلاردى ۋاقىت ۇرشىعىندا يٸرگەن مىڭجىلدىقتار توعىسىندا ۇلى دالا تٶسٸندە جاڭا تۇرپاتتى جاس مەملەكەت قۇرىلدى. اتاسى الاش, كەرەگەسٸ اعاش قازاقتىڭ زار زاماندا جوعالتقان قۇندىلىقتارى قايتارىلدى, بارى بٷتٸندەلدٸ, ازاتتىقپەن بٸرگە سەۋلەلٸ سەتتەرگە تولى شۋاقتى شەجٸرەسٸ تٷزٸلە باستادى.
وسى بٸر مەرەيلٸ ميسسييانى ورىنداۋ مەملەكەتٸمٸزدٸڭ نەگٸزٸن قالاۋشى ۇلى پەرزەنتٸ, تەۋەلسٸز قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتٸ, ەلباسى نۇرسۇلتان ەبٸشۇلى نازارباەۆتىڭ ماڭدايىنا جازىلعانى – ەلەمدە اۋماعى جاعىنان الىپ ەلدەردٸڭ العاشقى وندىعىنا ەنەتٸن, ۇلان-بايتاق جەرٸنٸڭ استى دا, ٷستٸ دە تابيعي رەسۋرستارعا باي, كەشەگٸ كەڭەس وداعىنان ٸرگە بٶلٸپ شىققان كەزدە قولىندا جالىن اتقان وت قارۋى بار ستراتەگييالىق ماڭىزى زور ەلگە ۋاقىتتىڭ ٶزٸ سىيلاعان ەرەكشە باعى. «اقىلدى باسشى الدىرماس» دەگەن, ٶتكەن عاسىردىڭ توقسانىنشى جىلدارى ەلەم كارتاسىندا ورىن العان تەكتونيكالىق ٷلكەن ساياسي ٶزگەرٸستەردٸڭ سالماعىن سارالاي وتىرىپ, قازاقستاننىڭ ۇلتتىق مٷددەسٸن سىنالاپ ەنگٸزە بٸلگەن ەلباسى وسى بٸر وتىز جىلدىڭ ٸشٸندە جاس مەملەكەتتٸ ەلەمنٸڭ دامىعان 30 ەلٸنٸڭ قاتارىنا قوسۋ ماقساتىمەن كٶش باستادى. كٶشٸمٸز كٶلٸكتٸ بولدى. ۇلتىمىزدا «باس بولماق وڭاي, باستاماق قيىن» دەگەن سٶز بار. بۇل ورايدا قازاقستان – قالىپتاسقان قوعامدىق قۇرىلىستار اۋىسقان الماعايىپ كەزەڭدە كەمەڭگەر باسشىسىن تابا بٸلگەن ەل.
تاريح جولى تاقتايداي تەگٸس, تٷزۋ بولا بەرمەيدٸ. بۇرىلىسى مەن قالتارىسى جيٸ كەزدەسەتٸن دەۋٸردٸڭ سىنشىسى دا كٶپ. ال ناقتى ەرٸ باتىل ٸس-ەرەكەتكە بارا الاتىن ادامدار سيرەك. مۇنداي تۇلعالار تاريحتى تٷزەدٸ, جاڭا زاماندى العا جەتەلەيدٸ. مٸنە, نۇرسۇلتان ەبٸشۇلى – وسىنداي ايرىقشا ەرٸك-جٸگەرٸمەن ەرتەڭگٸ كٶكجيەككە باتىل قاراي بٸلگەن بٸرەگەي رەفورماتور, ەلەم مويىنداعان مەملەكەت قايراتكەرٸ! ول – تەۋەلسٸز ەلدٸڭ تٶل تاريحىن ٶز قولىمەن جاساعان تەگەۋرٸندٸ تۇلعا! ەلباسىمىز ەلەمنٸڭ ەڭ ازۋلى ەلدەرٸنٸڭ باسشىلارى مەن ساياسي قايراتكەرلەرٸ قۇرمەت تۇتاتىن بيٸككە كٶتەرٸلٸپ, ەلٸمٸز حالىقارالىق قوعامداستىقتىڭ بەلدٸ دە بەدەلدٸ مٷشەسٸنە اينالدى. بۇل – كٷرمەۋٸ قيىن كٷردەلٸ كەزدەردە حالىقتى اۋىزبٸرشٸلٸك پەن تاتۋلىققا جۇمىلدىرىپ, ەسكٸ تٷسٸنٸكتەن نارىقتىق قوعامعا ٶتكٸزگەن جەنە ەلەمدٸك ەكونوميكانىڭ بەلسەندٸ قاتىسۋشىسىنا اينالدىرعان نۇرسۇلتان نازارباەۆ فەنومەنٸ.
مەنٸڭ ەلباسىن العاش كٶرگەنٸمە دە 35 جىلدىڭ جٷزٸ بولىپتى. نۇرسۇلتان ەبٸشۇلى 1985 جىلدىڭ قىركٷيەگٸندە قازاق كسر مينيسترلەر كەڭەسٸنٸڭ تٶراعاسى كەزٸندە قىتايعا كەلگەن ەدٸ. ول كەزدە ەلشٸلٸكتە جۇمىس ٸستەيتٸنمٸن. سوندا ٷكٸمەت باسشىسىنىڭ قىتايلىقتارمەن كەلٸسسٶزدەر بارىسىندا بايقالعان مول بٸلٸمٸنە, توتاليتاريزم تۇسىندا قالىپتاسقان جايلار جٶنٸندەگٸ باتىل ويلارىنا, سٶزٸنٸڭ جٷيەلٸلٸگٸنە بەرٸمٸز قاتتى رازى بولعانبىز. ەلشٸلٸك قىزمەتكەرلەرٸمەن باس-اياعى ەكٸ جارىم ساعاتقا سوزىلعان بەيرەسمي ەڭگٸمەدەن كەيٸن باس قوسقانىمىزدا مەن ەرٸپتەستەرٸمە قاراپ: «تەگٸندە, بٸز قازاقستاننىڭ بولاشاق باسشىسىمەن سٶيلەسكەن شىعارمىز» دەدٸم. ارادا بەس جىل ٶتكەندە نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەلٸمٸزدٸڭ باسشىلىعىنا كەلدٸ.
قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتٸنٸڭ تەۋەلسٸزدٸك تاڭىنداعى العاشقى كادرلىق شەشٸمدەرٸنٸڭ بٸرٸ مەنٸڭ دە تاعدىرىمدى ايقىنداپ بەردٸ. «بەلاسۋ» اتتى كٸتابىمدا: «بۇل ٷلكەن جٷرەكتٸ ادام مەنٸڭ قابٸلەتٸمە سەندٸ, سەندٸ دە ونى ٶزٸم تۋىپ-ٶسكەن قازاقستان يگٸلٸگٸ ٷشٸن اياماي جۇمساۋىما جول اشتى» دەپ جازعان بولاتىنمىن.
بٸرٸككەن ۇلتتار ۇيىمى باس حاتشىسىنىڭ ورىنباسارى بولعان جىلدارىمدا ەلەمگە ەيگٸلٸ ساياساتكەرلەردٸڭ نۇرسۇلتان نازارباەۆقا بيٸك باعا بەرگەن سٶزدەرٸن تالاي ەستٸدٸم. حالقىمىز ٷشٸن مەرەيلەندٸم.
ەلدٸڭ پرەزيدەنتٸنە عانا ەمەس, ەمٸرەنگەن ەتەنە پەرزەنتٸنە اينالا بٸلگەن نۇرسۇلتان ەبٸشۇلى نازارباەۆ قاراپايىم ەڭبەك ادامدارىنىڭ وتباسىندا دٷنيەگە كەلدٸ, قازاق مەكتەبٸندە بٸلٸم الدى, ەڭبەك جولىنىڭ باستاۋىندا شويىن قورىتىپ شىڭدالدى. ٶزٸ تۋىپ-ٶسكەن الاتاۋدىڭ اسقاق شىڭدارىنداي اسقارالى ارمانىنا ەرتە قول سوزدى. جاستايىنان جۇرتتىڭ جايىن ويلادى, ٶزٸ دە دومبىرا شەرتٸپ, حالىق مۇراسىن جاقسى بٸلگەندٸكتەن, زييالى قاۋىمعا جاقىن بولدى. ۇيىمداستىرۋشىلىق قابٸلەتٸ مەن ەڭبەككە دەگەن ەرەن سٷيٸسپەنشٸلٸگٸ جاس جەتەكشٸنٸ باسقارۋ جٷيەسٸنٸڭ ەڭ بيٸك شىڭىنا الىپ كەلدٸ. 1989 جىلى ماۋسىم ايىندا ول قازاقستان كومپارتيياسى ورتالىق كوميتەتٸنٸڭ بٸرٸنشٸ حاتشىسى بولدى, ال 1990 جىلى سەۋٸر ايىندا جوعارعى كەڭەس ونى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتٸ ەتٸپ سايلادى. وسىلايشا, سول كەزدەگٸ ەلەمدٸك گەوساياساتتاعى ەڭ ىقپالدى ەلدٸڭ بٸرٸ سانالاتىن كسرو كٶلەمٸندەگٸ ەڭ جاس ەرٸ ىقپالدى باسشى رەتٸندە كٶزگە تٷستٸ.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ كەنٸگٸ ساياساتكەر رەتٸندە الىپ ەلدٸڭ كەتەۋٸ كەتٸپ, شاڭىراعى شايقالىپ تۇرعانىن جاقسى سەزٸندٸ. سوندىقتان دا سول سىندارلى شاقتا وداق باسشىلارى ورتاسىندا جٷرٸپ جاتقان ويىننان تىس بولىپ, ينتەگراتسييالىق ٷردٸستەردٸڭ جاقتاۋشىسى رەتٸندە كٶرٸندٸ. بۇل ۇستانىمى قاھارلى ەلدٸڭ قابىرعاسى سٶگٸلگەن كەزدە تمد ۇيىمىن قۇرۋعا نەگٸز بولدى. جاڭا مەملەكەتتەردٸڭ قۇرىلۋىنا بايلانىستى «يۋگوسلاۆييالىق ستسەنارييدٸڭ» بولعانىن ەسكەرسەك, بۇل شىن مەنٸندە ىقتيمال قانتٶگٸستٸڭ الدىن العان سارابدال شەشٸم بولاتىن.
تەۋەلسٸزدٸك العان قازاقستاننىڭ الدىندا تاعدىرشەشتٸ تاڭداۋ تۇردى. جاس مەملەكەت ەلەمدٸك گەوساياساتتاعى ورنىن انىقتاپ الۋعا تيٸس ەدٸ. بۇل تۋرالى ەلباسى بىلاي دەپ ەسكە الادى: «قازاقستان قانداي ەل بولادى? ازييا مەن ەۋروپانىڭ اراسىنا كٶپٸر بولا ما? نەمەسە «سولتٷستٸك – وڭتٷستٸك» وسٸنە اينالا ما?
مەملەكەت باسشىسى جٷرگٸزگەن قايتا قۇرۋلاردىڭ ماڭىزى مەن تاريحي اۋقىمىن تٷسٸنۋ ٷشٸن سول كەزدەگٸ ەلدٸڭ احۋالىن كٶز الدىمىزعا ەلەستەتٸپ كٶرسەك تە جەتكٸلٸكتٸ. كەڭەستٸك قوعامنان تەۋەلسٸز قازاق ەلٸنە تۇرالاعان ەكونوميكا, توقتاعان كەسٸپورىندار مەن اۋىل شارۋاشىلىعى, كەدەيشٸلٸك, جۇمىسسىزدىق مەسەلەلەرٸ «مۇراعا» قالعان-دى. مۇنىڭ بەرٸ ەلەۋمەتتٸك قىسىمدى كٷشەيتە تٷستٸ, كەز كەلگەن ۋاقىتتا ەل ٸشٸندە تۇراقسىزدىق بەلەڭ الۋى ەبدەن مٷمكٸن بولاتىن. سونداي-اق سول كەزدەگٸ كٶپتەگەن ساياساتكەرلەر مەن ساراپشىلار ەلٸمٸزدٸڭ بولاشاعىنا ٷلكەن كٷمەنمەن قاراعانى دا شىندىق. ولاردىڭ پايىمىنشا, قازاقستانداعى ەكونوميكالىق, دەموگرافييالىق قيىندىقتار مەن شەكارانىڭ زاڭدى تٷردە بەكٸتٸلمەۋٸ ەلدٸڭ شىنايى تەۋەلسٸزدٸگٸنە نۇقسان كەلتٸرەدٸ-مٸس. الايدا تۇڭعىش پرەزيدەنتتٸڭ پاراساتپەن جٷرگٸزگەن پەرمەندٸ ساياساتى ەلگٸندەي سەنٸمسٸزدٸك تانىتقان تۇجىرىمداردىڭ تاس-تالقانىن شىعاردى. بٸر عانا شەكارا بەلدەۋٸن شەگەندەپ بەرۋدٸڭ ٶزٸ قانشاما قاجىر-قايراتتى قاجەت ەتتٸ دەسەڭٸزشٸ.
ەلبەتتە, نۇرسۇلتان ەبٸشۇلىن جاھاندىق ساياساتتا تانىمال ەتكەن ەڭ العاشقى قادامداردىڭ بٸرٸ – سەمەي يادرولىق سىناق الاڭىن جابۋ تۋرالى جارلىعى بولدى. سول جىلدارى كسرو سيياقتى ەسكەري ەلەۋەتٸ زور مەملەكەتتٸڭ يادرولىق قارۋ-جاراعىنا يە بولىپ قالۋ قازاقستانعا قانشالىقتى ارتىقشىلىق بەرمەك, ەلدە جاڭا بٸر شيەلەنٸستٸڭ وشاعى تۇتانا ما دەگەن ساۋالدار كٷن تەرتٸبٸندە تۇرعان-دى. ٶيتكەنٸ ەلٸمٸزدٸڭ قولىنداعى يادرولىق ارسەنال وسى ساناتتا ەلەمنٸڭ العاشقى تٶرتتٸگٸنە قوسىلۋعا مٷمكٸندٸك بەرەتٸن ەدٸ. الايدا, ەلباسىنىڭ ساياسي ەرٸك-جٸگەرٸ ارقىلى قازاق ۇلتى ەلەمدە يادرولىق سىناقتان قاتتى زارداپ شەككەن حالىق رەتٸندە جويقىن قارۋدى تاراتپاۋ تۋرالى باستاما كٶتەردٸ.
تۇڭعىش پرەزيدەنتتٸڭ توقتامىن حالىقارالىق قاۋىمداستىق تا وڭ قابىلدادى. بٷگٸنگە دەيٸن قازاقستاننىڭ باستاماسىن قۋاتتاعان بٸرقاتار مەملەكەتتەر اشىق كٷندٸ توزاققا اينالدىرعان يادرولىق پوليگوندارىن جاۋىپ, قولداۋ كٶرسەتٸپ كەلەدٸ.
ايتالىق سەمەي پوليگونى جابىلعاننان كەيٸن رەسەيدٸڭ جاڭا جەردەگٸ سىناق پوليگونى, اقش اۋماعىنداعى «نەۆادا» پوليگونى, فرانتسۋزداردىڭ تىنىق مۇحيتتاعى پوليگونى جەنە قىتايدىڭ لوبنور يادرولىق سىناق الاڭى جۇمىسىن توقتاتتى. جەر شارىنىڭ كەز كەلگەن نٷكتەسٸنە جەتەرلٸك بٸر مىڭ ەكٸ جٷز يادرولىق وقتۇمسىعى بار 110-نان استام بالليستيكالىق زىمىراندى قۇرايتىن مٶلشەرٸ جاعىنان ەلەمدەگٸ تٶرتٸنشٸ يادرولىق ەلەۋەت اقش جەنە رەسەيمەن بٸرلەسە وتىرىپ, زالالسىزداندىرىلدى. 2006 جىلدىڭ قىركٷيەگٸندە ايماقتاعى ٶزگە دە ەلدەرمەن بٸرگە ورتالىق ازييانى يادروسىز ايماق دەپ جارييالاعان سەمەي كەلٸسٸمٸنە قول قويىلدى. كەلٸسٸمگە قازٸردٸڭ ٶزٸندە 200-گە جۋىق مەملەكەت قوسىلىپ, 150-دەن استامى راتيفيكاتسييالاندى. قازاقستاننىڭ بۇل بەيبٸتشٸل يدەياسى نەگٸزٸندە پرەزيدەنت جارلىققا قول قويعان 29 تامىز – دٷنيەجٷزٸلٸك يادرولىق قارۋعا قارسى ٸس-قيمىل كٷنٸ رەتٸندە اتالىپ ٶتەدٸ. وسى بەيبٸت باستامانى ەلٸ دە بەلسەندٸ جالعاستىرۋىمىز قاجەت.
ەلباسى – بۇۇ مٸنبەرٸنەن ەرٸپتەستەرٸن اتومدى بەيبٸت ماقساتقا قولدانۋعا ٷندەگەن ساليقالى ساياساتكەر. بۇل مەسەلە 1946 جىلى العاش شاقىرىلعان باس اسسامبلەيادا قوزعالعانىمەن ەلەم ەلدەرٸ جانتالاسا قارۋلانۋىن توقتاتپاعان بولاتىن. سوندىقتان تۇڭعىش پرەزيدەنتتٸڭ تەگەۋرٸندٸ سٶزٸ مەن ٸسٸ بٸر ارنادان تابىلىپ, ول جاھانداعى جويقىن قارۋدى تاراتپاۋ جولىنداعى جٷيەلٸ جۇمىستى باستاپ بەردٸ. سونداي-اق نۇرسۇلتان نازارباەۆ عالامدىق جىلىنۋ مەسەلەسٸنە دە بەيجاي قاراماي, ەلەم نازارىن ورتالىق ازييانىڭ عانا ەمەس, ادامزاتتىڭ باس اۋرۋىنا اينالعان ارال پروبلەماسىنا اۋداردى. ٶيتكەنٸ تەڭٸزدٸڭ قۇرعاعان تابانىنان ۇشقان تۇز سولتٷستٸك جارتى شارعا جەتكەن بولاتىن. بٷگٸندە كٸشٸ ارالدىڭ ارناسى تولىپ, تۇزدىلىعى ازايىپ, بالىق شارۋاشىلىقتارىنا قايتادان قان جٷگٸردٸ, تەڭٸز تابانىنان كٶشكەن قۇمدى توقتاتۋ ٷشٸن ٷلكەن اۋماققا سەكسەۋٸل ورماندارى ەگٸلۋدە. ول وسى ورايدا ەكولوگييالىق اپاتتارمەن كٷرەسۋگە جەردەمدەسۋ ماقساتىندا ەلەمدٸك ەكونوميكالىق مەسەلەلەردٸڭ رەەسترٸن دايىنداۋ سىندى ٶتە ٶزەكتٸ ۇسىنىس بٸلدٸردٸ. سول ارقىلى بۇۇ-نىڭ ەلەمدٸك قارىم-قاتىناستاردى, ادامزاتقا ورتاق مەسەلەلەردٸ رەتتەۋدەگٸ ورنىن كٷشەيتۋگە دە ٷلەس قوستى.
ول ۇلتتى بٸرٸكتٸرۋشٸ ۇلى تۇلعا رەتٸندە تەۋەلسٸزدٸك تۇجىرىمىن بەكٸتۋگە جەنە نىعايتۋعا بار كٷش-جٸگەرٸن ارنادى. ەۋرازييا قۇرلىعىنداعى الىپتاردىڭ ورتاسىندا وتىرىپ, دوستىق رەۋٸشتٸ ديپلوماتييا ارقىلى مەمٸلەگەرلٸك جولدى ۇستاندى. «ەل ۇستاما, ەل ۇستاساڭ, كەك ۇستاما» دەگەن بابالار سٶزٸمەن بەرٸك بايلام جاسادى. ەلبەتتە, دٷنيەنٸڭ ەكٸ بٶلٸگٸ – ەۋروپا مەن ازييانىڭ اراسىنان, ەكٸ ٶركەنيەت – باتىس پەن شىعىس مەدەنيەتٸنٸڭ ورتاسىنان, ەكٸ جٷيە – توتاليتاريزم مەن دەموكراتييانىڭ ارالىعىنان جول تاۋىپ شىعا بٸلۋ – سۇڭعىلالىقپەن, كٶرەگەندٸكپەن سيپاتتالاتىن ساياسي زور قابٸلەت. ەلباسى وسى بٸر الشاق دٷنيەتانىمداردىڭ اراسىنان قوعامعا ورتاق قاسيەتتەر – ازييالىق دەستٷر مەن باتىس جاڭاشىلدىعىن جىمداستىرا وتىرىپ, جاڭا تۇرپاتتى مەملەكەتتٸڭ ۇستىنىن قالىپتاستىردى. بٷگٸندە بارشا ەلەم قازاقستاندى قارقىندى ينتەگراتسييانىڭ قاتىسۋشىسى جەنە بەيبٸت ەل رەتٸندە بٸلەدٸ. بۇل – ەلباسىنىڭ ەرەن ەڭبەگٸ مەن ەرەكشە كٶرەگەندٸلٸگٸنٸڭ نەتيجەسٸ. وسى جولدا ول اقش, رەسەي, قىتاي سيياقتى الپاۋىت ەلدەردٸڭ, ەۋروپا, ازييا ەلدەرٸ باسشىلارىنىڭ بٸرنەشە بۋىنىمەن رەسمي-بەيرەسمي بايلانىس ورناتىپ, قازاقستاننىڭ حالىقارالىق قاۋىمداستىقتاعى ورنىن ايقىنداۋعا ايرىقشا ەڭبەك سٸڭٸردٸ.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ بارلىق رەفورمانىڭ قوزعاۋشى كٷشٸ دە, كەپٸلٸ دە ٶزٸ بولدى. سوندىقتان دا قولعا العان ٸس-قيمىلىنىڭ دەنٸ سەتٸمەن جٷزەگە اسىرىلدى. ونىڭ باستاماسىمەن ەلٸمٸز جوسپارلى ەكونوميكادان نارىقتىق ەكونوميكاعا كٶشتٸ. بارلىق مەملەكەتتٸك قۇرىلىمداردا تٷبەگەيلٸ رەفورمالار جٷرگٸزٸلدٸ. دەموكراتييا دەستٷرلەرٸ ورنىقپاعان, قۇقىقتىق تەرتٸپ بەكي قويماعان ەلدە قاتاڭ ورتالىقتاندىرىلعان جٷيەدەن ەركٸن نارىققا كٶشۋ ٷزدٸك-سوزدىق, اۋىر ەرٸ كٷردەلٸ بولدى. بۇل نۇرسۇلتان ەبٸشۇلى تاراپىنان جاسالعان تەۋەكەلٸ زور, ٷلكەن قادام ەدٸ.
ناتو-نىڭ باس حاتشىسى دج. روبەرتسون بۇل تۋرالى كەيٸن: «پرەزيدەنت نازارباەۆقا ٶتكەندٸ بۇزۋ جەنە ەل ٸشٸندە شىنايى رەفورمالاردى جالعاستىرۋ, تەز ٶزگەرەتٸن حالىقارالىق جاعدايعا بەيٸمدەلۋدٸڭ قانشالىقتى قيىنعا تٷسكەنٸن جاقسى تٷسٸنەمٸز» دەپ ەسكە الادى. مٸنە, وسىنداي ٶتپەلٸ كەزەڭدە ەلباسىنا بٸر مەزگٸلدە بٸر-بٸرٸنە قايشى كەلەتٸن مەسەلەلەردٸ شەشۋگە تۋرا كەلدٸ. ول بٸر جاعىنان حالىقتىڭ كٷندەلٸكتٸ ٶمٸر سٷرۋٸنە قاجەتتٸ نەرسەلەرمەن – قالالار مەن ەلدٸ مەكەندەردەگٸ جىلۋ, جارىق مەسەلەلەرٸن شەشۋمەن, ەكٸنشٸ جاعىنان مەملەكەتتٸڭ ۇزاق مەرزٸمدٸ ستراتەگييالىق دامۋ جوسپارلارىن ايقىنداۋمەن اينالىستى. بٸرٸنشٸ كەزەڭدە قاتاڭ بيلٸك جٷيەسٸمەن استاسقان ەكونوميكانى ليبەرالداندىرۋ مٸندەتٸ تۇردى. ٶيتكەنٸ مەيلٸنشە از شىعىن مەن كٷش جۇمساي وتىرىپ, جوسپارلانعان ٶزگەرٸستەردٸ جاساۋ ٷشٸن قۋاتتى اتقارۋشى بيلٸك جەنە حالىق الدىنداعى, تاريح الدىنداعى جەكە جاۋاپكەرشٸلٸك كەرەك ەكەنٸن جاقسى تٷسٸندٸ. ەڭ قيىن رەفورمالار وسى ۋاقىتتا جٷرگٸزٸلدٸ. جەكەشەلەندٸرۋدٸڭ بٸرنەشە كەزەڭٸ ٶتكٸزٸلدٸ. نەتيجەسٸندە ٶندٸرٸسكە جان بٸتتٸ, قارجىلىق جەنە ماكروەكونوميكالىق تۇراقتاندىرۋ ٸسكە اسىرىلدى, بيۋدجەت پەن سالىق جٷيەسٸ قۇرىلدى, ينفلياتسييا جٷگەندەلدٸ, حالىقتىڭ ٶمٸر سٷرۋ ساپاسىنىڭ ەڭ تٶمەنگٸ جەتكٸلٸكتٸ دەڭگەيٸ قامتاماسىز ەتٸلدٸ.
پرەزيدەنتتٸڭ باس بولىپ اتقارعان ٷلكەن بٸر قىزمەتٸ – ۇلتتىق ۆاليۋتانىڭ قولدانىسقا ەنۋٸ. ٶزٸندٸك قارجىلىق-ەكونوميكالىق جٷيە قۇرىلدى, بيلٸكتٸڭ اتقارۋشى ورگاندارىنىڭ بٸرىڭعاي ۆەرتيكالى بەكٸتٸلدٸ, قارۋلى كٷشتەر جەنە باسقا دا كٷشتٸك قۇرىلىمدار جاساقتالدى, مەملەكەتتٸڭ ۇلتتىق قاۋٸپسٸزدٸگٸ نىعايا تٷستٸ. سونىمەن قاتار كٶپپارتييالى جٷيە جاسالىپ, ازاماتتىق قوعامنىڭ نەگٸزٸ قالاندى, باسپاسٶزدٸڭ ەركٸندٸگٸنە جول اشىلدى. قازاقستان ٶزٸنٸڭ ٶركەنيەتتٸ دامۋ جولىن تاڭدادى.
قول جەتكٸزٸلگەن جەتٸستٸكتەر مەملەكەتتٸك دامۋدى جوسپارلاۋدىڭ كەلەسٸ كەزەڭٸنە ٶتۋگە, ستراتەگييالىق سيپاتتاعى مٸندەتتەردٸ شەشۋگە مٷمكٸندٸك بەردٸ. وسىلايشا پرەزيدەنتتٸڭ باستاماسىمەن قازاقستاندى دامىتۋدىڭ 2030 جىلعا دەيٸنگٸ جوسپارى جاسالدى. بۇل قۇجات ەلٸمٸزدٸ جاھاندىق دامۋدىڭ كٷردەلٸ ٶتكەلدەرٸنەن, سىندارلى سەتتەرٸ مەن داعدارىستارىنان امان الىپ ٶتۋگە جول سٸلتەدٸ دەپ نىق سەنٸممەن ايتا الامىز. 2012 جىلى ەلٸمٸزدٸڭ جاڭا «قازاقستان-2050» ستراتەگيياسى قابىلداندى. وسى ارقىلى ححٸ عاسىرداعى جاھاندىق ون سىن-قاتەرگە دايىن بولۋ جٶنٸندەگٸ نەگٸزگٸ باعىتتار بەلگٸلەنٸپ, ەلٸمٸزدٸڭ الدىنا ەلەمنٸڭ دامىعان 30 مەملەكەتٸنٸڭ قاتارىنا قوسىلۋ مٸندەتٸ قويىلدى.
نەگٸزگٸ جەتٸستٸكتەرگە سىرتقى بايلانىس سالاسىندا كٶپتەپ قول جەتكٸزگەنٸمٸزدٸ ايتۋعا بولادى. جەتەكشٸ ەلدەردٸڭ اراسىنداعى تەڭگەرٸمدٸ ساياساتقا نەگٸزدەلگەن ديپلوماتييا ارقىلى ەلٸمٸز ۇلتتىق قاۋٸپسٸزدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋگە مٷمكٸندٸك الدى. ەلباسى ەلەمدە جان-جاقتى بايلانىستى جٷرگٸزە وتىرىپ, كٶپۆەكتورلى ساياساتتىڭ نەگٸزٸن قالادى, ونىڭ اۆتورى اتاندى. ول بۇرىنعى كسرو مەن تمد كەڭٸستٸگٸندەگٸ ەرٸپتەستەرٸنٸڭ اراسىنان جاھاندىق دەڭگەيدە مويىندالعان ەلەمدٸك كٶشباسشىلاردىڭ ساناتىنا ەندٸ. بۇل جٶنٸندە «پرەزيدەنت نازارباەۆ – كەڭەستٸك ساياساتتاعى جارىق جۇلدىز, تٷرلٸ رەسپۋبليكالار اراسىنداعى ٸرٸ تۇلعا. قازاقستان ليدەرٸ – بەلگٸلٸ دەڭگەيدە قاتال, تەجٸريبەلٸ, جەدەل شەشٸم قابىلداي الاتىن ادام. وداقتىڭ باسقا رەسپۋبليكالارىنىڭ ٶزٸ مويىنداعان جىلى شىرايلى, تالانتتى جەنە تاباندى باسشى. نازارباەۆ ەلدٸ باسقارىپ تۇرعاندا, قازاقستاننىڭ تابىستارعا جەتۋ مٷمكٸندٸگٸ اناعۇرلىم مول بولادى» دەگەن سينگاپۋردىڭ بٸرٸنشٸ پرەمەر-مينيسترٸ, كٶرنەكتٸ ساياسي تۇلعا لي كۋان يۋدىڭ باعاسى ەدٸل بولعانىن تاريحتىڭ ٶزٸ دەلەلدەپ وتىر.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەرتٷرلٸ مٸنەزگە يە ادامدارمەن جاراسىم تابا الادى. ەرينە ونىڭ حاريزماتيكالىق بولمىسى تۋرالى از ايتىلمايدى. مۇنداي سيرەك قاسيەت ەركٸمگە بەرٸلە بەرمەيدٸ, بۇل – راسىندا دا ەڭ ەۋەلٸ تابيعات سىيى, سودان كەيٸن ادامنىڭ ٶزٸن ٶزٸ ٷنەمٸ دامىتۋىنا تٸكەلەي بايلانىستى قاسيەت. ۇزاق جىلدار بويى ەلباسىنىڭ ەڭبەگٸنە شەكٸرتٸ رەتٸندە دە, سەرٸكتەسٸ رەتٸندە دە, ٷزەڭگٸلەسٸ رەتٸندە دە كٶڭٸل اۋدارا جٷرٸپ, ەر كەز قابٸلەتٸنە تاڭعالاتىنىمدى جاسىرمايمىن. ول كٶپ وقيدى, ۇلتتىق ەدەبيەتكە عانا ەمەس, شەتەل ەدەبيەتٸنە دە كٶڭٸل بٶلەدٸ, بارلىق وقيعادان حاباردار بولىپ وتىرادى, ەلدٸڭ تاريحى مەن مەدەنيەتٸن جەتٸك بٸلەدٸ, ەسٸرەسە ەكونوميكالىق اقپاراتقا جٸتٸ دەن قويادى.
سىرتقى ساياساتتا قىزمەت ەتكەن ادام رەتٸندە نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ شەتەلدٸك باسشىلارمەن كەزدەسۋگە ٶتە تىڭعىلىقتى ەزٸرلەنەتٸنٸن بٸلەمٸن. ول سىرتقى ٸستەر مينيسترلٸگٸ مەن باسقا دا ۆەدومستۆولار دايىنداعان اقپاراتتىق ماتەريالدارمەن مۇقييات تانىسقان, سودان سوڭ جەكە قويىن دەپتەرٸنە ٶزٸنٸڭ تەزيستەرٸن جازعان ەدٸ. ونى بارلىق نەرسە قىزىقتىرعان دەۋگە بولادى: سول ەلدٸڭ ەكونوميكالىق جاعدايى, كەزدەسەتٸن تۇلعانىڭ مٸنەزٸندەگٸ ەرەكشەلٸكتەر, ٸسكەرلٸك قاسيەتتەرٸ جەنە باسقالار. وسىنىڭ بەرٸن مىقتاپ كٶڭٸلگە تٷيەتٸن تۇڭعىش پرەزيدەنت بارلىق ەرٸپتەستەرٸ, تٸپتٸ باق ٶكٸلدەرٸ ٷشٸن دە تارتىمدى, قىزعىلىقتى ەڭگٸمەلەسۋشٸگە اينالادى. ەڭ ەرەكشە قاسيەتٸنٸڭ بٸرٸ – ەزٸل سٶزدٸ ورىندى قولدانادى. ەلباسىنىڭ تاۋىپ ايتاتىن ەزٸل-قالجىڭى ەر كەزدەسۋ سوڭىنان ەلەمدٸك ساياسات ٶكٸلدەرٸ اراسىنا بٸردەن تاراپ كەتەدٸ. ونىڭ تاپقىرلىعىن شەتەل ساياساتكەرلەرٸ ٷنەمٸ جوعارى باعالايدى.
بۇل قاسيەتتەرٸ ونى ۇدايى جەتٸستٸككە جەتكٸزٸپ كەلەدٸ. دەگەنمەن, ساياسي تۇلعاسىنىڭ جٶنٸ بٶلەك. ول ەلەمدٸك وقيعالار تۋرالى, ونى ٶز ەلٸنە ٶلشەپ-پٸشۋ ارقىلى زاماناۋي قارىم-قاتىناستاعى قۇرىلىمعا ٷيلەستٸرۋ تۋرالى ٷنەمٸ ويلانادى. يە, ەلباسى قازاقستاننىڭ ەلەمدٸك ساياساتتان شەتكەرٸ قالماۋى ٷشٸن دە شەتەلدەرگە كٶبٸرەك شىققان, رەزيدەنتسيياسىندا شەتەلدٸك قوناقتاردى جيٸ قابىلداعان.
نۇرسۇلتان ەبٸشۇلى ۋينستون چەرچيللدٸڭ «قيىن ۋاقىتتا ەلدٸ مىقتى باسشى باسقارۋى كەرەك» دەگەن سٶزٸن باسشىلىققا الادى. قازاقستانعا قاتىستى قاراساق, ساياسات الىبىنىڭ بۇل تۇجىرىمى ٶتە ٶزەكتٸ, ٶيتكەنٸ مۇنداي باسشىلىقسىز ەل وڭ ٶزگەرٸستەر جاساي الماس ەدٸ. ەلباسى ٶزٸ اتاپ ٶتكەندەي, رەفورمالاردىڭ نەتيجەسٸندە ەڭ باستى ماقساتقا – ادامداردىڭ پسيحولوگيياسىن ٶزگەرتۋگە قول جەتتٸ. سوندىقتان فرانتسييانىڭ ەكس-پرەزيدەنتٸ, كٶرنەكتٸ ساياساتكەر جاك شيراك: «فرانتسييا 1991 جىلدان بەرگٸ ٶزگەرٸستەردٸ ٶتە ماڭىزدى ەرٸ شەشۋشٸ ٶزگەرٸستەر سانايدى. بەلگٸسٸزدٸك جەنە كٷردەلٸلٸك جاعدايىندا سٸزدٸڭ ەلٸڭٸز مەملەكەتتٸك قۇرىلىستىڭ كەرٸ اينالمايتىن جولىنا تٷستٸ, ٶزٸنٸڭ ۇلتتىق قۇندىلىقتارى مەن ۇزاق تاريحىنا ادالدىق تانىتىپ, ادامزاتتىڭ ورتاق دەموكراتييالىق قاعيداتتارى مەن قۇقىقتىق مەملەكەتكە بەيٸلدٸلٸگٸن كٶرسەتتٸ» دەپ زور باعاسىن بەرە وتىرىپ, نۇرسۇلتان ەبٸشۇلىنىڭ ازيياداعى ٶزارا ىقپالداستىق جەنە سەنٸم شارالارى جٶنٸندەگٸ كەڭەسٸن شاقىرۋ, دٸن مەن مەدەنيەتتەر اراسىنداعى ديالوگتاردى دامىتۋ ٸسپەتتٸ باستامالارىن قولدايتىنىن جەتكٸزدٸ.
ەلباسىنىڭ ارقاسىندا قازاقستان ينتەگراتسييالىق ٷدەرٸستەرگە اشىق ەل رەتٸندە تانىلدى. مەسەلەن, شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمى, ەۋرازييالىق ەكونوميكالىق وداق, يسلام ىنتىماقتاستىعى ۇيىمى, ەۋروپاداعى قاۋٸپسٸزدٸك جەنە ىنتىماقتاستىق ۇيىمى, ۇجىمدىق قاۋٸپسٸزدٸك تۋرالى شارت ۇيىمى, تٷركٸ كەڭەسٸ جەنە ت.ب. حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ بەلسەندٸ مٷشەسٸ ەرٸ باستاماشىسى رەتٸندە ەلٸمٸز ايماقارالىق, مەملەكەتارالىق قارىم-قاتىناستاردى تيٸمدٸ دامىتۋدىڭ جاقتاۋشىسى بولىپ كەلەدٸ.
ەلباسىنىڭ ەل استاناسىن ارقا تٶسٸنە كٶشٸرۋ تۋرالى يدەياسى قازاقستاننىڭ دامۋىنداعى ماڭىزى زور تاريحي بەتبۇرىس بولدى. ونىڭ ەلوردانى ەسٸلدٸڭ جاعاسىنان سالۋ جٶنٸندەگٸ باستاماسى ەلٸمٸزدٸڭ قوعامدىق-ساياسي ٶمٸرٸنە دە, ەلەمدٸك قاۋىمداستىق الدىنداعى بەدەلٸنە دە ايتارلىقتاي سەرپٸلٸس ەكەلدٸ. بۇل ەلٸمٸزدٸڭ گەوساياسي باعىتىن نىعايتۋعا ٷلكەن ٷلەس قوستى. قازاقستاننىڭ بٸرتۇتاس ەل رەتٸندەگٸ دامۋىن ايقىنداي تٷستٸ. استانانى كٶشٸرۋ يدەياسى ەلدٸ بٸرٸكتٸرۋشٸ فاكتورعا اينالدى. بٷگٸندە ەلوردامىز – حالقىمىزدىڭ ماقتانىشى ھەم سٷيٸكتٸ شاھارى. بىلتىر مەن استانا اۆتورىنىڭ ەلوردانى سالىپ, دامىتۋعا قوسقان وراسان زور ٷلەسٸن ەدٸل باعالاي وتىرىپ, قالاعا نۇر-سۇلتان اتاۋىن بەرۋ تۋرالى شەشٸم قابىلدادىم. بۇل دۇرىس شەشٸم بولعانىنا ەش كٷمەن جوق. بۇل قادام قازاقستاننىڭ جاڭا تاريحى مەن ەلباسى ەسٸمٸنٸڭ بٸرتۇتاس ۇعىمعا اينالعانىن بٸلدٸرەدٸ.
جاڭا استانامىز ەلەمدە بەيبٸتسٷيگٸش قالا رەتٸندە يۋنەسكو-نىڭ ارنايى باعاسىنا يە بولدى. نۇر-سۇلتان قالاسى قازٸر قازاق ەلٸنٸڭ عانا ەمەس, ەلەمدٸك ويتالقىلاردىڭ ورتالىعى, حالىقارالىق باسقوسۋلاردىڭ ايتۋلى الاڭى رەتٸندە قالىپتاستى. استانامىزدا 2010 جىلى ەقىۇ سامميتٸ ٶتٸپ, ەلەم ەلدەرٸنٸڭ باسشىلارى باس قوستى. ەلوردا 2011 جىلى قىسقى ازييا ويىندارىن الماتى قالاسىمەن بٸرلەسٸپ ۇيىمداستىردى. 2017 جىلى ەكسپو حالىقارالىق كٶرمەسٸ كٶز الدىمىزدا زور تابىسپەن ٶتتٸ. قازاق ەلٸ اتالعان كٶرمەدە ەلەمدەگٸ ٶزگەرمەلٸ جاعدايدى ەسكەرە وتىرىپ, بالامالى قۋات كٶزدەرٸن دامىتۋ تۋرالى باستاما كٶتەرگەنٸ مەلٸم. بٷگٸندە بۇل باعىتتا جاڭا تەحنولوگييالار قولدانىسقا كەڭٸنەن ەنگٸزٸلۋدە. وسىلايشا جاس مەملەكەتٸمٸز جەر شارىنىڭ تابيعي رەسۋرستارىن تيٸمدٸ پايدالانۋعا جەنە قورشاعان ورتانى بارىنشا قورعاۋعا ٶزٸندٸك ٷلەسٸن قوستى. ەلەمدەگٸ دەستٷرلٸ دٸندەر مەن كونفەسسييالار كٶشباسشىلارىنىڭ سەزٸ تۇراقتى تٷردە ٶتٸپ كەلەدٸ. جاھاندىق دەڭگەيدەگٸ ساياساتكەرلەر قازاقستاننىڭ ەتنوسارالىق تاتۋلىق ٷلگٸسٸن «نازارباەۆ مودەلٸ» دەپ اتايدى. ولار قازاقستاننىڭ بۇل تاراپتاعى تەجٸريبەسٸن جٸتٸ زەردەلەپ, باسقا ەلدەرگە تاراتۋعا دا ىقىلاستى بولىپ وتىر. ەلوردامىز سيرييا داعدارىسى بويىنشا استانا پروتسەسٸ اتاۋىمەن بٸتٸمگەرشٸلٸك ميسسيياسىنا قىزمەت ەتتٸ. وسىنىڭ بەرٸ شاھاردىڭ شىنايى كەلبەتٸن قالىپتاستىرىپ, شىن مەنٸندەگٸ بەيبٸتشٸلٸك قالاسى ەكەنٸن جاھان جۇرتىنا دەلەلدەي تٷستٸ.
نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باسشىلىعىمەن ەل ەكونوميكاسى قارىشتاپ العا باستى, يندۋسترييالاندىرۋ باعدارلامالارى بويىنشا جەمٸستٸ جۇمىس جٷرگٸزٸلدٸ. كٶپتەگەن كەسٸپورىن قۇرىلىپ, بەسەكەلەستٸككە تٶتەپ بەرگەندەرٸ ەل يگٸلٸگٸنە قىزمەت ەتۋدە. تابيعي رەسۋرستاردى يگەرۋگە ەلەمنٸڭ ماڭدايالدى كورپوراتسييالارى جۇمىلىپ, قازاقستان ەكونوميكاسىنا قوماقتى ينۆەستيتسييا قۇيدى. ولار بٷگٸندە بيۋدجەتكە ايتارلىقتاي سالىق تٷسٸمٸن قامتاماسىز ەتٸپ وتىر. بيزنەستٸڭ ەلەۋمەتتٸك جاۋاپكەرشٸلٸگٸ تۇرعىسىنان دا ەل ينفراقۇرىلىمىنا قاجەتتٸ نىساندار كٶپتەپ سالىندى. مۇنىڭ بەرٸ ەڭ ەۋەلٸ حالىققا جۇمىس تاۋىپ بەرۋگە جول اشتى.
نەگٸزٸ, بيزنەس ناعىز بەسەكەلەستٸك ورتادا داميتىنى بەلگٸلٸ. ول ٷشٸن قولايلى ورتا قۇرىلىپ, قاجەتتٸ زاڭنامالىق-قۇقىقتىق قولداۋلار جاسالۋعا تيٸس. ياعني سالىنعان ينۆەستيتسييانىڭ قورعالاتىنىنا, ەدٸل بەسەكەلەستٸك ورتادا جۇمىس جٷرگٸزٸلەتٸنٸنە سەنٸم بولۋى قاجەت. مەملەكەت كەپٸلدٸگٸ وسى ارادا كەرەك. بۇل مٸندەتتەمەنٸ مەملەكەتتٸك ينستيتۋت جوعارى دەڭگەيدە ورىندادى. قازٸر قازاقستانعا ينۆەستيتسييا سالۋعا مٷددەلٸ شەتەلدٸك ينۆەستورلارعا قاجەتتٸ جاعدايدىڭ بەرٸ بار. جىل سايىن ەلگە تارتىلعان ينۆەستيتسييا كٶلەمٸ ارتىپ كەلەدٸ. بۇل ٷردٸس حالىقتىڭ ەل-اۋقاتىنىڭ ارتۋىنا, تۇراقتىلىعىنىڭ نىعايۋىنا سەپتٸگٸن تيگٸزۋدە.
قازٸرگٸدەي اۋمالى-تٶكپەلٸ زاماندا كەز كەلگەن ٶزگەرٸسكە دايار بولۋ, ٷنەمٸ ٸزدەنٸستە جٷرۋ, ٶزٸن ٶزٸ جەتٸلدٸرۋ ٶتە ماڭىزدى. بۇل رەتتە ەلباسىنىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» اتتى ماقالاسى قازاقستان قوعامىنىڭ وي-ساناسىن پراگماتيزمگە ٷندەۋگە زور ٷلەس قوستى. ەل رۋحانيياتىنىڭ ايناسى ٸسپەتتەس وسى باعدارلاما ارقىلى مەدەنيەتٸمٸز بەن ٶنەرٸمٸزدٸڭ جوعى تٷگەندەلٸپ, بارى باعاسىن الدى. «رۋحاني جاڭعىرۋدا» مەملەكەتٸمٸزدٸڭ جاڭا ساپالىق دەڭگەيگە كٶتەرٸلۋٸنە مٷمكٸندٸك بەرەتٸن قاجەتتٸ قادامدار ناقتى بەلگٸلەندٸ.
«ەلۋ جىلدا ەل جاڭا, جٷز جىلدا – قازان» دەيدٸ حالقىمىز. نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەلٸمٸزدٸڭ بيلٸگٸن قولعا العان 30 جىلدىڭ ٸشٸندە جاڭا مەملەكەت قۇرۋدىڭ بارلىق قيىندىعىن باستان ٶتكەردٸ. ەڭسەلٸ مۇراتتاردى ەڭسەرٸپ, تولاعاي تابىسقا قول جەتكٸزدٸ. قازاق جۇرتىن تٶرتكٷل دٷنيەگە تانىتىپ, بارشا ەلەمگە مويىنداتا بٸلدٸ.
مەن ەلباسىنان كٶپ نەرسە ٷيرەندٸم, ٶمٸرلٸك ٶنەگە الدىم. «تٶرەلٸ جەرگە ەل توقتايدى, تٶبەلٸ جەرگە مال توقتايدى». بىلتىر ەلٸمٸزدٸڭ تاريحىندا ٷلكەن بەتبۇرىس بولدى. تۇڭعىش پرەزيدەنت بيلٸكتٸڭ اۋىسۋى بارىسىندا ماعان ٶلشەۋسٸز سەنٸم ارتتى. بۇل تاعى دا ەلباسى ەل مٷددەسٸ جولىندا كەز كەلگەن شەشٸمگە بارا الاتىن ەرەكشە باتىلدىعىن بايقاتتى. ەڭ باستىسى, بٸز بيلٸكتٸڭ اۋىسۋىن تۇراقتىلىق جاعدايىندا ٶتكٸزە بٸلدٸك. بۇل – ەلباسىنىڭ پاراساتى مەن كٶرەگەندٸلٸگٸن كٶرسەتكەن تاريحي وقيعا. بىلتىرعى پرەزيدەنت سايلاۋىندا حالىق ەلباسىنىڭ ستراتەگييالىق باعدارىن قولداپ داۋىس بەردٸ. سوندىقتان بۇل جەڭٸس – حالقىمىزدىڭ جەڭٸسٸ!
مەنٸڭ «يگٸلٸك – بارشاعا! ساباقتاستىق. ەدٸلدٸك. ٶرلەۋ» اتتى سايلاۋالدى باعدارلامام ەلباسىنىڭ باستاماسىمەن قول جەتكٸزگەن جەتٸستٸكتەردٸ ەسەلەۋگە, تۇڭعىش پرەزيدەنتتٸڭ باعىتىن جالعاستىرۋعا نەگٸزدەلگەن. وسىلايشا ەلٸمٸزدە ساباقتاستىق سالتانات قۇردى. بۇل باعىتتا «حالىق ٷنٸنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» تۇجىرىمداماسىن جٷزەگە اسىرۋدامىز. ۇلتتىق قوعامدىق سەنٸم كەڭەسٸ ەل ٸشٸندەگٸ كٷردەلٸ مەسەلەلەردٸ بيلٸك تارماعىنا جەتكٸزۋشٸ الاڭعا اينالدى.
بيىلعى العاشقى جارتىجىلدىق بارلىق ەلەم ەلدەرٸ سەكٸلدٸ قازاقستانعا دا وڭاي تيمەدٸ. جاھاندى ەبٸگەرگە سالعان پاندەمييا بٸزدٸ دە اينالىپ ٶتپەدٸ. بۇل سىن-قاتەرلەر حالقىمىزدى بٸرٸكتٸرە تٷستٸ. نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «بٸز تەۋەلسٸزدٸكتٸ سەت سايىن قورعاۋىمىز كەرەك!» دەگەن قاناتتى سٶزٸ بار. جەر شارىنىڭ تۇرعىندارىنا قاۋٸپ تٶندٸرگەن قاتەرلٸ دەرتتەن ازاماتتارىمىزدى قورعاۋ – تەۋەلسٸزدٸگٸمٸزدٸ دە قورعاۋ دەپ بٸلەمٸن.
ٸندەتپەن كٷرەس شارالارى ەلٸ جالعاسادى. ەلباسى وسى سىندارلى كەزەڭدە دە ەلٸمەن ەتەنە ەكەنٸن بٸلدٸرٸپ, ٶزٸ جەتەكشٸلٸك ەتەتٸن Nur Otan پارتيياسىنىڭ جالپىحالىقتىق «بٸز بٸرگەمٸز!» اكتسيياسىن جارييالادى. ٷندەۋ تاستاپ, ٷنەمٸ بٸر-بٸرٸمٸزگە قولداۋ كٶرسەتۋگە شاقىردى. كٷللٸ ەل ەلباسىنىڭ ٸزگٸلٸككە شاقىرۋىن قابىل الىپ, كٷردەلٸ كەزەڭدە بەرەكە-بٸرلٸكتٸڭ ٷلگٸسٸن كٶرسەتۋدە. بۇل يگٸ باستاما نۇرسۇلتان ەبٸشۇلىنىڭ حالىقتى مەملەكەتتٸك مٷددەگە جۇمىلدىرۋشى تۇلعا ەكەنٸن تاعى دا ايقىن تانىتتى.
ەلدەگٸ ەلەۋمەتتٸك احۋالدى وڭالتۋ – بٸزدٸڭ نەگٸزگٸ مٸندەتٸمٸز. ەلەۋمەتتٸك قولداۋمەن بٸرگە حالىقتى ەڭبەككە تارتۋدىڭ ماڭىزى زور. سوندىقتان جاڭا جۇمىس ورىندارىن قۇرۋعا كٷش سالاتىن بولامىز. قازاقستاننىڭ بٸلٸمٸ مەن عىلىمىن دامىتۋعا دەن قويامىز. بۇل – ەل ەكونوميكاسى مەن كەلەشەگٸ جولىنداعى ناقتى قادام. بولاشاقتا قازاقستاندىقتاردىڭ ادامي ەلەۋەتٸ جوعارى بولۋى قاجەت.
ەلباسى – ەلٸمٸزدٸڭ نەگٸزٸن قالاۋشى, ەلدٸگٸمٸزدٸڭ سيمۆولى, تەۋەلسٸز قازاقستاننىڭ تٶل تاريحىنىڭ باستاۋىندا تۇرعان تۇعىرلى تۇلعا! قازاق ەلٸ قارىمدى قايراتكەرگە ٷنەمٸ قۇرمەت كٶرسەتٸپ كەلەدٸ. سەكسەننٸڭ سەڭگٸرٸنە سەرگەك جەتكەن ساياساتكەردٸڭ ەل مەن جەر الدىنداعى ۇشان-تەڭٸز ەڭبەگٸ – ۇرپاققا ٷلگٸ, بارشاعا ٶنەگە! تەۋەلسٸزدٸكتٸڭ باستاۋىنداعى ۇيقىسىز تٷندەر مەن تىنىمسىز كٷندەردەگٸ اتقارىلعان ٸستەردٸ كەيٸنگٸ بۋىن كەلەشەكتە ەلٸ تالاي رەت زەردەلەيدٸ, ەدٸل باعاسىن بەرەدٸ.
نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ بار عۇمىرى تەۋەلسٸزدٸكتٸڭ ەلەڭ-الاڭىنان باستاپ بٷگٸنگە دەيٸن قازاق مەملەكەتٸن نىعايتۋ ٸسٸمەن بٸتە قايناسىپ كەلەدٸ. شەتەلدٸكتەر ونى زاماناۋي قازاقستاننىڭ نەگٸزٸن قالاۋشى جەنە كٶشباسشىسى رەتٸندە جاقسى بٸلەدٸ, سىيلايدى. تۇڭعىش پرەزيدەنتٸمٸزدٸڭ مەملەكەت قايراتكەرٸ رەتٸندەگٸ قارىم-قابٸلەتٸ تالاسسىز مويىندالعان. مەن ەلباسىمىز بەن شەتەلدٸكتەر اراسىنداعى كٶپتەگەن حالىقارالىق كەزدەسۋلەر مەن كەلٸسسٶزدەردٸڭ كۋەسٸ بولعاندىقتان, وسىنى زور جاۋاپكەرشٸلٸكپەن ايتۋعا حاقىم بار دەپ ويلايمىن. ول – شىن مەنٸندە جاھان جۇرتىنا كەڭ تانىمال, حالىقارالىق قاۋىمداستىقتا ايرىقشا بەدەلدٸ, ەلەمدٸك دەڭگەيدەگٸ ساياسات ساردارى. ەلباسى بۇل بيٸككە قاجىرلى ەڭبەگٸمەن, پاراسات-پايىمىمەن, ماڭداي تەرٸمەن جەتتٸ.
ەندەشە, بٸز ٶسكەلەڭ ۇرپاقتى بارشا جۇرت ماقتان تۇتاتىن تاريحي تۇلعانىڭ تاعىلىمى ارقىلى تەربيەلەۋٸمٸز كەرەك.
قاسىم-جومارت توقاەۆ
قازاقستان پرەزيدەنتٸ
