وسى جىلدىڭ ورتاسىنان سٷتتٸڭ جوعارى ٶنٸمدٸلٸگٸنە يە شارۋا قوجالىقتارى ەكٸ ەسە كٶپ سۋبسيدييا الا الادى. بۇل تۋرالى وبلىس ەكٸمٸ دانيال احمەتوۆ شەمونايحا اۋدانىنا جاساعان جۇمىس ساپارى كەزٸندە ايتتى.
ۆەرح-ۋبا اۋىلىندا ايماق باسشىسى اپاتتى مەكتەپتٸڭ ورنىنا سالىنىپ جاتقان 300 ورىندىق بٸلٸم ورداسىنىڭ قۇرىلىس بارىسىمەن تانىستى. «ٶسكەمەن قۇرىلىس» مەردٸگەرلٸك كومپانيياسى جۇمىسقا ٶتكەن جىلدىڭ تامىزىندا كٸرٸسكەن جەنە نىساندى جازدا تاپسىرۋدى جوسپارلاپ وتىر.
– بۇل – بٸزدٸڭ كەسٸپورىن سالعان اۋدانداعى ٷشٸنشٸ جەنە شىعىس قازاقستانداعى ون جەتٸنشٸ مەكتەپ, – دەيدٸ «ٶسكەمەن قۇرىلىس» جشس-نٸڭ ديرەكتورى ەرجان سقاقوۆ. – جوبانىڭ قۇنى – 870 ميلليون تەڭگە. ٶتكەن جىلى بٸز قارجىنىڭ كٶپ بٶلٸگٸن يگەردٸك. ەندٸ جۇمىستاردىڭ بٸرنەشە تٷرٸن قاتار ورىنداپ جاتىرمىز: تەرەزەلەردٸ, ەسٸكتەردٸ ورناتۋدامىز, عيماراتتى بەكٸتٸپ, سىرتىن قاپتاۋدامىز, كوممۋنيكاتسييالار تارتۋدامىز. نىساندا مەسەلەلەر جوق, مەرزٸمگە ٷلگەرٸپ تۇرمىز.
ەسكٸ عيماراتتا دەرٸگەرلٸك امبۋلاتورييا, پوليتسييا بەكەتٸ جەنە باسقا دا مەملەكەتتٸك مەكەمەلەر ورنالاسادى. وبلىس ەكٸمٸ جاڭا مەكتەپ – ۆەرح-ۋبا تۇرعىندارى ٷشٸن ماڭىزدى نىسان ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ جەنە قۇرىلىستىڭ ساپاسى مەن مەرزٸمٸنە ەرەكشە نازار اۋدارۋدى تاپسىردى. وسى اۋىلدا دانيال احمەتوۆ بيزنەستٸڭ ەلەۋمەتتٸك جاۋاپكەرشٸلٸگٸ اياسىندا جاڭارتىلعان مەدەنيەت ٷيٸنٸڭ جۇمىسىمەن تانىستى. عيماراتتا 14 ٷيٸرمە اشىلعان, مامانداردىڭ جارتىسى «ديپلوممەن – اۋىلعا» باعدارلاماسى بويىنشا تارتىلعان.
ۆىدريحا اۋىلىندا قايتا قۇرۋدان كەيٸن 420 باسقا ارنالعان تاۋارلى-سٷت فەرماسى جۇمىسىن باستادى. ول «اگروبيزنەس-2020» باعدارلاماسى شەڭبەرٸندە جاڭارتىلدى.
– بٸرنەشە جىل بۇرىن 800 باسقا دەيٸن ساۋىن سيىر بولاتىن, سارىپ اۋرۋىنىڭ كەسٸرٸنەن مال باسى قىسقاردى. بٸراق بٸز ەڭسەمٸزدٸ تٷسٸرگەن جوقپىز, جۇمىستى جالعاستىرىپ جاتىرمىز, – دەيدٸ «ۆىدريحينسكوە» جشس-نٸڭ باسشىسى الەكساندر بەلكين. – قازٸر بٸر سيىردان ساۋىلاتىن سٷت مٶلشەرٸ جىلىنا 3600 ليتردٸ قۇرايدى, بۇل كٶرسەتكٸشتٸ بەس مىڭعا دەيٸن جەتكٸزۋدٸ جوسپارلاپ وتىرمىز.
دانيال احمەتوۆ اعىمداعى جىلعا ارنالعان سٷتتٸ مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋ جوسپارلارى تۋرالى ايتىپ بەردٸ. وسى جىلى شىعىس قازاقستاندا وبلىستىق بيۋدجەتتەن جوعارى كٶرسەتكٸشتەرٸ بار فەرمالار قوسىمشا كٶمەك الا باستايدى.
– زاماناۋي قۇرال-جابدىقتار ساتىپ الاتىندارعا بٸز مەملەكەت بٶلەتٸن كٶلەمدە, ياعني, سٷتتٸڭ بٸر ليترٸنە 25 تەڭگەدەن قوسىمشا سۋبسيدييا تٶلەيتٸن بولامىز. بۇل قارجى ٶندٸرۋشٸلەر قۇرال-جابدىقتاردىڭ باعاسىن ٶتەپ بولعان كەزەڭ بويى بٶلٸنەدٸ. سٷت فەرمالارى ٷشٸن ارنايى سۋبسيدييالاۋ ەنگٸزٸلەتٸن بولادى, بۇل ولارعا ٶز شىعىندارىن تەز جابۋعا مٷمكٸندٸك بەرمەك. اتالمىش تٶلەمدەر بٸر باس سيىردان ساۋىلاتىن سٷت مٶلشەرٸ جىلىنا تٶرت مىڭ ليتردەن كەم ەمەس قۇرىلىمدارعا ارنالعان.
شارۋا قوجالىقتارىنىڭ جەتەكشٸلەرٸ مۇنىڭ قيسىندى شارت ەكەنٸن جەنە مۇنداي شەشٸم تاۋارلى-سٷت فەرمالارىن دامىتۋعا كٶمەكتەسەتٸنٸن اتاپ كٶرسەتتٸ.
شەمونايحادا اۋدان ەكٸمٸ امانگەلدٸ توقتاروۆتىڭ تۇرعىندارمەن ەسەپتٸ كەزدەسۋٸ بولىپ ٶتتٸ. اۋدان ەكٸمٸ ٶڭٸردٸڭ ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق دامۋى تۋرالى ايتىپ, تۇرعىنداردىڭ سۇراقتارىنا جاۋاپ قايتاردى. جيىنعا قاتىسۋشىلاردى قالاداعى جىلۋ جەلٸلەرٸنٸڭ تاعدىرى, سونىمەن قاتار, ٷبٸ ٶزەنٸ ارقىلى جاڭا كٶپٸر, اينالما جول, امبۋلاتورييا سالىنا ما, سانيتارلىق ماقساتتا اعاش كەسۋگە بەرٸلەتٸن رۇقساتتى ۇزارتۋعا بولا ما دەگەن سيياقتى ساۋالدار الاڭداتاتىن بولىپ شىقتى.
– دەرٸگەرلٸك امبۋلاتورييانىڭ جوباسى بار, قازٸر ول جوعارىدا تۇرعان ورگاندارمەن كەلٸسٸلٸپ جاتىر, – دەپ جاۋاپ بەردٸ امانگەلدٸ توقتاروۆ.
وبلىس ەكٸمٸ بارلىق مەسەلەلەر شەشٸلەتٸنٸن حابارلادى. العاشقى جارتىجىلدىقتىڭ سوڭىنا دەيٸن جىلۋ جەلٸلەرٸ مەملەكەت بالانسىنا اۋىسىپ, ودان سوڭ ولاردى قايتا قۇرۋ باستالادى.
– ازاماتتارىمىزدىڭ نەمقۇرايلى ەمەستٸگٸ قۋانتادى, – دەپ اتاپ ٶتتٸ دانيال احمەتوۆ. – اۋدان, وبلىس جەنە بٷكٸل ەل قارقىندى دامىپ كەلەدٸ. پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ بەلگٸلەگەن مٸندەتتەردٸڭ بەرٸ دە بٷگٸندە ورىندالۋدا. قاڭتارداعى باستى وقيعا – مەملەكەت باسشىسى ٶزٸنٸڭ كەيبٸر ٶكٸلەتتٸكتەرٸن ٷكٸمەت پەن پارلامەنتكە بەرۋ تۋرالى مەلٸمدەدٸ. بٸزدٸڭ قوعام وسى شەشٸمدٸ قابىلداۋعا پٸسٸپ-جەتٸلدٸ. جاڭا كەزەڭدە ەكونوميكانى جەدەلدەتە تەحنولوگييالىق جاڭعىرتۋ كٶزدەلۋدە. وسى رەتتە بٸز اقش-تان التى ەسە, ەۋروپا ەلدەرٸنەن تٶرت ەسە ارتتا قالىپ بارامىز. ياعني, قازاقستاندىق ٶنٸمنٸڭ بەسەكەگە قابٸلەتتٸگٸ تٶمەن. مۇنى تٷزەتۋ ٷشٸن بٸزدٸڭ ايماق ون عىلىمي-زەرتتەۋ جوباسىن ۇسىنىپ وتىر, ولاردى كەسٸپورىندار ۋنيۆەرسيتەتتەرمەن بٸرلەسە ٸسكە اسىراتىن بولادى.
عىلىمي قايراتكەرلەر مەن ٶنەركەسٸپ الىپتارىنىڭ بٸرلەسكەن جۇمىسى ارقاسىندا شىعىس قازاقستاندا قولدا بار ٶندٸرٸستٸك الاڭدار بازالارىندا جاڭا سالالار داميتىن بولادى, مەسەلەن, تيتان مەن تانتالدان مەديتسينادا قاجەت بۇيىمدار, ماگنيتتٸ-رەزونانستى توموگرافقا ارنالعان سىمدار جەنە باسقالار شىعارىلماق. سونداي-اق, ٶنٸمنٸڭ ٶزٸندٸك قۇنىن تٶمەندەتەتٸن جاڭا تەحنولوگييالاردى قولدانۋ جوسپارلانۋدا.
– كٶرشٸلەس مەملەكەتتەردەگٸ – رەسەي جەنە قىتايداعى ەرٸپتەستەرمەن جۇمىس – نەگٸزگٸ باعىت, – دەپ جالعاستىردى وبلىس ەكٸمٸ. – بٸزدٸڭ ٶڭٸردە ٶنٸم ساپاسىنا جان-جاقتى تەرەڭ تالداۋ جاساي الاتىن زەرتحانا قۇرىلاتىن بولادى. بۇل ولاردى باسقا ەلدەرگە ەكسپورتتاۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. قوسالقى شارۋاشىلىقتارعا كٶڭٸل بٶلۋ كەرەك. الدىمىزدا سٷتتٸ تيٸمدٸ جيناۋدى ۇيىمداستىرۋ مٸندەتٸ تۇر. سوندا ەر تۇرعىن ٶز شارۋاشىلىعىنان پايدا الۋ مٷمكٸندٸگٸنە يە بولماق. ٶتكەن جىلدىڭ ٸشٸندە بٸز سٷت زاۋىتتارىنداعى ٶندەۋ دەڭگەيٸن 12 پايىزعا دەرلٸك كٶتەرە الدىق, بٸراق بۇل ەلٸ از. تەك الماتى شاھارى عانا شەتەلدەن بٸر ميلليارد دوللاردىڭ سٷت ٶنٸمدەرٸن ساتىپ الادى. مٸنە, ناعىز تۇتىنۋ نارىعى. بٸز بارلىق اۋىلدار ەلەمدٸك تەجٸريبەگە ساي كووپەراتيۆتەرگە بٸرٸگۋٸ ٷشٸن جۇمىس ٸستەيتٸن بولامىز. بٸراق بۇل ٸرٸ تاۋارلى شارۋاشىلىقتار ۇمىت قالادى دەگەن سٶز ەمەس. ولاردىڭ دامۋى دا جالعاسادى.
ايماق باسشىسى بٸرٸنشٸ شٸلدەدەن باستاپ ساتىلىپ الىناتىن قۇرال-جابدىقتار قىسقا مەرزٸمدە ٶزٸن اقتاۋى ٷشٸن ٶڭٸردەگٸ سٷت ٶندٸرۋٸ جوعارى شارۋاشىلىقتارعا سٷتتٸڭ ەر ليترٸ ٷشٸن وبلىستىق بيۋدجەتتەن قوسىمشا تٶلەم جٷرگٸزٸلەتٸنٸن ەسكە سالدى. سونىمەن قاتار, وبلىس ەكٸمٸ ەل پرەزيدەنتٸنٸڭ ٷشتٸلدٸلٸكتٸ دامىتۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ قىزمەتتەرٸنٸڭ ساپاسىن جاقسارتۋ جەنە باسقا مەسەلەلەر بويىنشا جۋىردا جاساعان بايانداماسىندا ايتىلعان باعىتتار اياسىندا اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستار تۋرالى ايتىپ بەردٸ. العا قويىلعان ماقساتتارعا جەتۋ ٷشٸن ەر ەل ازاماتىنىڭ ٷلەسٸ قاجەت.
ەرجان ەبٸش,
"ديدار" گازەتٸ
