قازٸرگٸ ۋاقىتتا كەز كەلگەن ادام جوعارعى سوتتىڭ جانىنان قۇرىلعان سوت جيۋريٸنە سۋديالاردىڭ تٷرلٸ ەرەكەتتەرٸنە وراي شاعىمدانا الادى دەدٸ جوعارعى سوتتىڭ سۋدياسى, سوت جيۋريٸنٸڭ تٶراعاسى مورياك شەگەنوۆ “ەگەمەن قازاقستانعا” بەرگەن سۇحباتىندا. بيىل اقپاندا مەملەكەت باسشىسى جارلىعىمەن سوت جيۋريٸ تۋرالى ەرەجەنٸڭ جاڭا رەداكتسيياسى بەكٸتٸلگەن بولاتىن. جوعارعى سوت جانىنان قۇرىلعان سوت جيۋريٸندە ەكٸ: بٸلٸكتٸلٸك جەنە تەرتٸپتٸك كوميسسييا بار. وسى ەكٸ كوميسسييانىڭ الدىڭعىسىنىڭ قۇرامىنا توعىز ادام, ال تەرتٸپتٸك كوميسسيياعا جەتٸ ادام كٸرەدٸ. ولار جوعارى سوتتىڭ, وبلىستىق سوتتىڭ سۋديالارى, اۋداندىق سوتتىڭ جەنە وتستاۆكاداعى سۋديالار. مٸنە, وسى قوس كوميسسييانىڭ باسىن قوسقاندا ولاردى سوت جيۋريٸ دەپ اتايمىز. مۇنىڭ مٷشەلەرٸن جاسىرىن داۋىسپەن جوعارعى سوتتىڭ جالپى وتىرىسىندا ٷش جىل مەرزٸمگە سايلايدى.
“بٷگٸنگٸ كٷنگە دەيٸن استانا, الماتى قالالارىنىڭ جەنە كٶپتەگەن وبلىستاردىڭ سوتتارىندا بولىپ, سۋديالاردىڭ بٸلٸكتٸلٸگٸ مەن تەرتٸبٸنە نەگٸزدەلگەن سىناقتاردى ٶتكٸزدٸك. رەسپۋبليكا بويىنشا سوتتاردا قىزمەت ٸستەيتٸن 2600 سۋديا بار. ەرينە, ولاردىڭ بەرٸنٸڭ بٸردەي بٸلٸكتٸلٸگٸ تارازىعا تارتىلمايدى. ەڭبەك ٶتٸلٸ بەس جىلدان جيىرما جىلعا دەيٸنگٸ سۋديالار بٸلٸكتٸلٸگٸ مٸندەتتٸ تٷردە تەكسەرٸلەدٸ. ال ەڭبەك ٶتٸلٸ جيىرما جىلدان اسقاندارعا مۇنداي سىناق كٶزدەلمەگەن. ٶيتكەنٸ, جيىرما جىل قىزمەت ەتكەن سۋديانىڭ تەجٸريبەسٸ دە, بٸلٸمٸ دە تالاپقا ساي كەلەتٸندٸگٸ ايتپاسا دا تٷسٸنٸكتٸ. سول سيياقتى ەڭبەك ٶتٸلٸ ەلٸ بەس جىلعا تولا قويماعان جاس سۋديالاردىڭ دا بۇل تارازىعا تارتىلمايتىندىعىن ايتقان جٶن. الايدا جاڭا زاڭ بويىنشا ەندٸ كەلەسٸ جىلدان باستاپ, قىزمەتكە كەلگەن جاس سۋديانىڭ ەڭبەك ٶتٸلٸ بٸر جىلعا تولعاندا, ونىڭ بٸلٸمٸ ساراپقا سالىنادى. سٶيتٸپ بۇل سىناق ونىڭ بەس جىلعا دەيٸن سۋديا بولىپ جۇمىس ٸستەيتٸندٸگٸن ياكي ٸستەي المايتىندىعىن, ياعني جارامسىزدىعىن ايىرىپ, بەلگٸلەپ بەرەدٸ. بەس جىلدان سوڭ تەكسەرٸس تاعى قايتالانادى”, دەيدٸ مورياك شەگەنوۆ. ال ەگەر وسى بٸلٸكتٸلٸگٸ تەكسەرٸلگەن قانداي سۋديا بولسا دا, ونىڭ جارامسىزدىعى انىقتالسا, سوت جيۋريٸ جوعارى سوت كەڭەسٸنە ۇسىنىس تٷسٸرەدٸ. وندا پەلەنشە دەگەن سۋديانىڭ ناقتى بٸلٸم دەڭگەيٸ مەن بٸلٸكتٸلٸگٸ ونىڭ ودان ەرٸ سۋديا بولىپ قىزمەت ەتۋٸنە جارامايدى دەگەن قورىتىندى تٷيٸندەلەدٸ. وسىعان بايلانىستى جوعارى سوت كەڭەسٸ سەيكەس شەشٸم شىعارادى.
“سۋديالاردىڭ بٸلٸكتٸلٸگٸ قالاي تەكسەرٸلەدٸ? ونىڭ بٸلٸم دەڭگەيٸ قالايشا انىقتالادى?” دەگەن سۇراققا ول: “بٸز سۋديالاردىڭ بٸلٸمٸ مەن بٸلٸكتٸلٸگٸن انىقتاۋدىڭ ەڭ تيٸمدٸ دە وڭدى جولىن تاپتىق. سىناققا كەلگەن ەر سۋدياعا بيلەت بەرٸلەدٸ. وندا نەگٸزٸنەن تٶرت سۇراق جازىلعان. ٷش سۇراعى ەر سۋديانىڭ اتقاراتىن قىزمەت سالاسىنا قاتىستى. ٶيتكەنٸ, قىلمىستىق, ازاماتتىق, ەكٸمشٸلٸك, ەكونوميكالىق, ت.ب. بولىپ قارالاتىن ٸستەر بٶلٸنەدٸ. ال تٶرتٸنشٸ سۇراق جالپى سۇراق بولىپ تابىلادى. وندا سۋديانىڭ بٷگٸنگٸ ٶمٸر تىنىسىنان قانشالىقتى حاباردار ەكەندٸگٸ نازارعا الىنادى. وسى سۇراق ارقىلى سۋديانىڭ جان-جاقتى بٸلٸمدٸلٸگٸ, بٸلٸكتٸلٸگٸ انىقتالادى. سول سيياقتى ەمتيحان قابىلداۋ بارىسىندا سۋديانىڭ اتقارعان قىزمەتٸنٸڭ ٷش جىلدىق نەتيجەسٸ قارالادى. وندا جۇمىس ساپاسى, تەرتٸبٸ, ٸستەردٸ قاراۋى, ٷستٸنەن تٷسكەن ارىز-شاعىمدار, ت.ب. بەرٸ ساراپقا سالىنادى. سٶيتٸپ وسىنداي تارازىلاۋ ارقىلى كٸمنٸڭ كٸم ەكەندٸگٸ الاقانعا سالعانداي ايقىندالىپ شىعا كەلەدٸ. ەركٸم ٶز ورنىن تابادى” دەپ جاۋاپ بەردٸ. ونىڭ ايتۋىنشا, سوت جيۋريٸنٸڭ مٷشەلەرٸ «جٷزدەن جٷيرٸك, مىڭنان تۇلپار» بولۋعا تيٸس. ول ٷشٸن مٷشەلٸككە تاڭداۋ قاتاڭ جٷرگٸزٸلەدٸ. بٸرنەشە ادام بەسەكەلەستٸككە تٷسەدٸ. توپ جارعاندار عانا الىنادى. بۇل جەردە اتقارىپ جاتقان جۇمىستىڭ ساپاسى, ٶزٸنٸڭ بٸلٸمٸ مەن بٸلٸكتٸلٸگٸ, تەرتٸبٸ, قابٸلەت-قارىمى قاپەرگە الىنادى. سوندىقتان بۇلاردىڭ بەرٸ جاسىرىن داۋىس بەرۋ ارقىلى سايلانادى. وسىلايشا اۋداندا, وبلىستا, ودان ەرٸ جوعارعى سوتتاعى ەلەكتەن ٶتكەن ٷزدٸكتەر سوت جيۋريٸنٸڭ مٷشەلەرٸ اتانادى. ودان كەيٸن وسى جٷيرٸكتەر مەن تۇلپارلار سوت جيۋريٸنٸڭ تٶراعاسىن داۋىسقا سالىپ تاڭدايدى. بۇل تاڭداۋ ٶتە جاۋاپتى جەنە تارتىستى ٶتەتٸنٸ بەلگٸلٸ. بۇعان جوعارعى سوتتىڭ تٶراعاسى دا قاتىسادى. سوت جيۋريٸنٸڭ مٷشەلەرٸ ٷش جىلعا سايلانادى.
“سۋديالاردىڭ ٸس-ەرەكەتٸنە بايلانىستى شاعىمدار دا تٷسەدٸ. بٸراق بۇل ارىزداردىڭ كٶپتٸگٸن بٸلدٸرمەيدٸ. ٶيتكەنٸ, سۋديا قابىلداعان شەشٸمگە قوس تاراپتىڭ بٸرٸ مٸندەتتٸ تٷردە رازى بولمايتىندىعى اقيقات. دەمەك, ەكٸ جاقتىڭ بٸرٸ, ەيتەۋٸر بٸر ارىزدانادى. سونداي ارىزداردىڭ سانى قازٸرگٸ كٷنٸ 244-كە جەتٸپ وتىر. سۋديانىڭ ٷستٸنەن جازىلعان ارىزداعى دەرەكتەر راستالعان جاعدايدا, ياعني سۋديانىڭ ەرەكەتٸندە ەدەپ كودەكسٸنٸڭ نورمالارى بۇزىلعاندىعى انىقتالسا, وسى دەلەلٸن تاپقان فاكتٸلەر بويىنشا سۋديا تەرتٸپتٸك جاۋاپكەرشٸلٸككە تارتىلادى” دەدٸ مورياك شەگەنوۆ.
الەكساندر تاسبولاتوۆ,
«ەگەمەن قازاقستان»
.jpeg)