ححٸ عاسىر ادامزات الدىنا ٷلكەن تاڭداۋ مٷمكٸندٸكتەرٸن تۋعىزىپ وتىر. سولاردىڭ بٸرٸ – وقىپ, ٸزدەنۋدٸ قاجەتتٸلٸك دەپ تاپقان ازاماتتارعا, وقۋشىلار مەن ستۋدەنتتەرگە, جالپى كٸتاپقۇمار جاندارعا ارنالعان كٸتاپ تٷرلەرٸ.
بٷگٸنگٸ كٷنٸ تەحنيكا مەن تەحنولوگييانىڭ شارىقتاپ دامۋى, كٸتاپتى اۋديونۇسقادا تىڭداپ, ەلەكتروندى نۇسقادا جەنە قاعاز بەتٸنەن وقۋعا ارناپ شىعارۋ دەستٷرٸن قالىپتاستىرعان. مۇنداعى اۋديوكٸتاپتىڭ كٶپتەپ شىعۋى ٷنەمٸ قولى بوسامايتىن, ەسٸرەسە كٶلٸك جٷرگٸزۋشٸلەر مەن زاعيپ جاندار ٷشٸن ەرەكشە يگٸلٸكتٸ باستاما بولعانى بارشاعا ايان. بٸر عانا مىسال, ەلەمگە ەيگٸلٸ تەنور اندرەا بوچەللي ٶزٸنٸڭ نوۋتبۋگٸنە ٷش مىڭنان استام اۋديوكٸتاپ كٶشٸرٸپ الىپ, ٷنەمٸ كٸتاپ «وقىپ» ۇيىقتايتىنىن ايتقان ەكەن.
ەلەكتروندى كٸتاپ تٷرلەرٸنٸڭ پايدا بولۋى دا نەشە تٷرلٸ گادجەت قولداناتىن, كٸتاپحانا مەن كٸتاپ دٷكەندەرٸنە باس سۇعىپ, كٸتاپ الۋعا مٷمكٸندٸگٸ بولا بەرمەيتٸن ازاماتتارعا ٷلكەن مٷمكٸندٸك بولعانى ايتپاسا دا تٷسٸنٸكتٸ. كٸتاپتاردىڭ تسيفرلىق جٷيەگە كٶشٸرٸلۋٸ ارقاسىندا بٷگٸنگٸ كٷنٸ وقىرماندارعا بٸر پايداسى – ٸزدەگەنٸن قولىنداعى سمارتفون مەن كومپيۋتەردەن-اق تاۋىپ الىپ, كەز كەلگەن جەردەن سٷيٸكتٸ شىعارماسىن ەكراننان وقىپ, رۋحاني ازىق الادى. دەسە دە, كٸتاپ, باسپا ٶنٸمدەرٸ زامان كٶشٸنەن قالماق ەمەس.
وسى ورايدا, 2013 جىلى جاپونييا استاناسى توكيودا ٶتكەن حالىقارالىق كٸتاپ جەرمەڭكەسٸندە جارييا بولعان مىنا بٸر قوعامدىق ساراپتاما نەتيجەسٸ مەن بەرٸپ ويلانۋدى قاجەت ەتەدٸ. The Japan Times قوعامدىق گازەتٸ جارييالاعانداي, جاپونييانىڭ «ۆookLive» كومپانيياسى كٶرمە قارساڭىندا ساۋالناما جٷرگٸزٸپ, كٶپشٸلٸكتٸڭ كٸتاپتىڭ قانداي تٷرٸن قۇپ كٶرەتٸنٸن بٸلۋگە تالپىنعان. ساۋالناما نەتيجەسٸ بويىنشا, 20 مەن 30 جاس ارالىعىنداعى جاپونداردىڭ 70 پايىزى كٸتاپتىڭ قاعاز تٷرٸندەگٸ نۇسقاسىن وقىعاندى جاقسى كٶرەتٸنٸن ايتقان. ال زەرتتەۋشٸلەردٸ تاڭ قالدىرعانى, 70-تەن اسقان ادامداردىڭ قاعاز-كٸتاپقا قۇمارلىعى جاستارعا قاراعاندا اناعۇرلىم تٶمەن بولىپتى. ياعني, جاسى 70-تەن اسقان جاپونداردىڭ 50 پايىزى عانا باياعىشا قاعازعا باسىلعان كٸتاپتى ارتىق سانايتىنىن ايتقان. دەمەك, كٸتاپ مەسەلەسٸندە قارت ادامداردان گٶرٸ جاستار كونسەرۆاتيزمگە جاقىن, ياعني كٸتاپتىڭ سان عاسىرلىق دەستٷرلٸ تەسٸلمەن تارالعان تٷرٸن قولدايتىنىن بٸلدٸرٸپ, تاعى بٸر ٷلكەن زەرتتەۋ جۇمىسىنا نەگٸز بولارلىق سۇراق تۋدىرعان.
سونىمەن, تەحنيكاسى مىقتى دامىعان, روبوتتىڭ نەشە تٷرٸن شىعارىپ, ەلەكتروندى-تسيفرلىق قۇرالداردىڭ قييال جەتپەس جاڭا تٷرلەرٸن قولدانىسقا ەنگٸزٸپ جاتقان جاپونييا جاستارىنىڭ ٶزٸ كٸتاپتىڭ قاعاز تٷرٸندەگٸ نۇسقاسىن وقىعاندى ارتىق سانايدى. ال بٸزدە شە? بٸز داقپىرتقا ەرٸپ, كٶپتەگەن گازەت-جۋرنالداردى جاۋىپ, باسپا, كٸتاپ باسۋ ٸسٸنە دە تىم نەمقۇرايلى قاراپ كەتكەن جوقپىز با?
بۇلاي سۇراق قويۋىمىزعا نەگٸز بار. بٸزدٸڭ ەلٸمٸزدە كٸتاپ ساۋداسىمەن اينالىساتىن مەكەمەلەردٸڭ جىلدان-جىلعا قىسقارۋى وسى سٶزٸمٸزدٸڭ العاشقى دەلەلٸ بولىپ تابىلادى. ايتالىق, 2014 جىلى ەلٸمٸزدە كٸتاپ ساتاتىن مەكەمەلەر سانى 169 بولسا, 2015 جىلى ول كٶرسەتكٸش 160-قا تٷسٸپتٸ. ال 2016 جىلى ەكونوميكالىق داعدارىس تاعى بٸراز كٸتاپ ساتۋ مەكەمەلەرٸنٸڭ جۇمىسىنىڭ توقتاۋىنا تٷرتكٸ بولدى. ال ەڭ ٶرەسكەلٸ, ەلٸمٸزدەگٸ ەرتٷرلٸ كٸتاپ ساتۋ مەكەمەلەرٸندەگٸ تاۋارلاردىڭ, ياعني كٸتاپتاردىڭ 65-90 پايىزى رەسەي باسىلىمدارى. بۇل, ەلبەتتە, كٸتاپ باسۋ ٸسٸ شابانداپ, كٸتاپ تيراجى كەمٸگەن ەلدە بوس كەڭٸستٸكتٸ باسقا ەلدٸڭ ٶنٸمدەرٸ تولتىرىپ جاتقانىن كٶرسەتەدٸ.
وسى ورايدا, قازاقستاندا بٷگٸنگٸ كٷنٸ كٸتاپتىڭ ورتاشا تارالىمى 3325 دانا بولىپ وتىرعانىن ايتا كەتۋ قاجەت. ولاردىڭ قاتارىندا نەبەرٸ 300, 500, 1000, 2000 دانامەن شىققان كٸتاپتار دا بار. ال تيراجىنىڭ كٶپتٸگٸ بويىنشا ستاتيستيكالىق كٶرسەتكٸش بىلاي دەيدٸ. مەسەلەن, 2015 جىلى 1481 كٸتاپ 5 دانادان باستاپ, 100 داناعا دەيٸنگٸ تيراجبەن شىققان. 1739 كٸتاپ 10 دانادان باستاپ 500 داناعا دەيٸنگٸ تارالىممەن تاراعان. 631 كٸتاپ 501 دانادان 1000 داناعا دەيٸنگٸ تيراجبەن, 1001 كٸتاپ 1001 دانا مەن 5000 دانا تيراجىمەن, 143 كٸتاپ 5001 دانامەن 10000 دانا ارالىعىنداعى تيراجبەن, 303 كٸتاپ 10 001 دانا مەن 50000 دانا ارالىعىنداعى تيراجبەن, 62 كٸتاپ 50 001 دانا مەن 100 000 دانا ارالىعىنداعى تيراجبەن جەنە 4 كٸتاپ 100 000 دانادان جوعارى تيراجبەن شىققان. بۇلاردىڭ اراسىندا ەڭ كٶپ تيراجبەن شىققان كٸتاپتار, ەرينە, بٸلٸم مەكەمەلەرٸنٸڭ وقۋ قۇرالدارى مەن جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ سالالىق باسپا ٶنٸمدەرٸ…
سەكسەن جىلدان بەرٸ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق مەملەكەتتٸك كٸتاپ پالاتاسى ەلٸمٸزدەگٸ كٸتاپ باسۋ ٸسٸ مەن كٸتاپ تارالىمى مەسەلەسٸن قاداعالاپ, قازاقستاندىق باسپا ٶنٸمدەرٸنٸڭ مۇراعات قورىن قالىپتاستىرۋمەن جۇمىس جاساپ كەلەدٸ. 2015 جىلى بٸزدٸڭ مەكەمەمٸزگە ەلٸمٸزدەگٸ باسپا مەن باسپا ٸسٸمەن اينالىساتىن 394 ۇيىمنان 5508 جاڭا كٸتاپ كەلٸپ تٷسكەن. الايدا, جارىققا شىققان كٸتاپ تيراجدارىنىڭ ازدىعى, ولاردىڭ ەلٸمٸزدٸڭ بارلىق ايماعىنا جەتپەيتٸنٸ, بارلىق كٸتاپ ساتۋ مەكەمەلەرٸنە تٷسپەيتٸنٸ ەندٸگٸ ۇرپاقتىڭ جات يدەولوگييانىڭ شىرماۋىنا تٷسٸپ كەتۋ قاۋپٸن تۋدىرادى. بۇلاي دەۋ سەبەبٸمٸز, ەلٸمٸزدەگٸ وقىرمانداردىڭ قانداي كٸتاپتارعا قىزىعۋشىلىق تانىتىپ جٷرگەنٸن انىقتاۋ ماقساتىندا ماماندار ارنايى ساۋالناما جٷرگٸزگەن. نەتيجەسٸندە, بٸرٸنشٸ ورىنداعى وقىرماندار قازاق ەدەبيەتٸنٸڭ كلاسسيكتەرٸن – اباي, م.ەۋەزوۆ, م.ماقاتاەۆ, ٸ.ەسەنبەرلين, ت.ب. شىعارمالارىن سٷيٸپ وقيتىنىن بٸلدٸرٸپتٸ. ەكٸنشٸ توپتاعىلار ححٸ عاسىرداعى قالامگەرلەر – ە.نۇرشايىقوۆ, م.شاحانوۆ, و.سٷلەيمەنوۆ, ە.كەكٸلباەۆ, ش.مۇرتازا, ت.ب. تۇلعالاردىڭ كٸتاپتارىن ىقىلاسپەن وقيدى. ال «سٷيٸكتٸ كٸتابىڭىز قانداي?» دەگەن سۇراققا كٶپتەگەن وقۋ ورىندارىنىڭ ستۋدەنتتەرٸ د.روۋلينگتٸڭ «گارري پوتتەر» تۋرالى كٸتاپ سەرييالارى مەن «اباي جولىن» جەنە «كٶشپەندٸلەردٸ» اتاعان…
تٶل ەدەبيەتٸمٸزدە نەبٸر بٸرەگەي تۋىندىلار بولا تۇرا, جاستاردىڭ باسىم كٶبٸنٸڭ «گارري پوتتەردٸ» سٷيٸپ وقيمىن دەۋٸ, ەرينە, كٶڭٸلگە ازداعان كٸربٸڭ ۇيالاتادى…
بٸزدٸڭ قالامگەرلەرٸمٸز «گارري پوتتەر» سىندى بالالار مەن جاسٶسپٸرٸمدەردٸ قىزىقتىراتىن دٷنيەلەر جازباي جٷر مە? ەلدە جازسا دا ولاردىڭ تارالىمى, ناسيحاتى از بولىپ جاتىر ما? ال جاستارىمىز ٶز تۋعان تٸلٸندەگٸ ەدەبيەتپەن سۋسىنداي الماسا, ولارعا ٷلگٸ-ٶنەگە بولارلىق تٶل ەدەبيەتٸمٸزدٸڭ كەيٸپكەرلەرٸن سارالاپ بەرە الماساق, بٸز ەرتەڭ ۇلتتىق تەربيە, ۇلتتىق سالت-سانا جالعاستىعى تۇرعىسىنداعى ٶز مٸندەتٸمٸزدٸ ورىندادىق دەپ ايتا الامىز با?..
ەربٸر جاس ٶزٸنە كٸتاپتى سەرٸك ەتٸپ, سالماقتى وي مەن ۇلتتىق سانا قالىپتاستىرىپ, ٸزگٸلٸكقۇمار بولىپ ٶسۋٸ ٷشٸن ەڭ الدىمەن كٸتاپ ساۋداسىمەن اينالىساتىن مەكەمەلەردٸ وتاندىق ٶنٸمدەرمەن تولىق قامتۋدى ويلاستىرۋ قاجەت شىعار?..
تولقىن سالمەنباەۆا,
ۇلتتىق مەملەكەتتٸك كٸتاپ پالاتاسى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى
"ەگەمەن قازاقستان" گازەتٸ
