فوتو:sputnik.kz
ارال تەڭٸزٸن جانداندىرۋ ٷشٸن 1 ميلليارد تەكشە مەتر سۋ جٸبەرٸلٸپ, جاسىل بەلدەۋلەر بوي كٶتەردٸ, دەپ حابارلايدى Ult.kz سۋ رەسۋرستارى جەنە يرريگاتسييا مينيسترلٸگٸنە سٸلتەمە جاساپ.
«ارال تەڭٸزٸنٸڭ قۇرعاپ, شٶلگە اينالۋى – الاڭداتارلىق مەسەلە. ەكولوگييالىق اپاتقا ۇشىراعان ايماقتى وڭالتۋ كەرەك. بۇعان قوسا, ترانسشەكارالىق ٶزەندەردٸڭ سۋ قورىن تيٸمدٸ پايدالانۋ قاجەت. ول ٷشٸن سۋ ٷنەمدەۋ تەحنولوگييالارىن كەڭٸنەن قولدانۋ كەرەك», - دەدٸ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
2024 جىلدىڭ قازانىنان وسى جىلدىڭ قاڭتارىنا دەيٸن سولتٷستٸك ارال تەڭٸزٸنە 1 ميلليارد تەكشە مەتر سۋ جٸبەرٸلدٸ. بۇل جوسپارلانعان كٶلەمنەن 100 ميلليون تەكشەە مەترگە ارتىق. ورتالىق ازييا ەلدەرٸمەن قول جەتكٸزگەن كەلٸسٸمدەرٸنٸڭ نەتيجەسٸندە 2025 جىلعى ناۋرىز ايىنىڭ سوڭىنا دەيٸن سولتٷستٸك ارالعا جٸبەرٸلگەن سۋدىڭ جالپى كٶلەمٸ 1,6 ملرد تەكشە مەترگە جەتەدٸ.
بٷگٸنگٸ تاڭدا سولتٷستٸك ارال تەڭٸزٸندەگٸ سۋدىڭ جالپى كٶلەمٸ - 22,1 ملرد تەكشە مەتر. 2022 جىلدىڭ باسىندا 18,9 ملرد تەكشە مەتر بولدى. 2025 جىلدىڭ سوڭىنا قاراي تەڭٸزدەگٸ سۋ كٶلەمٸ 23,4 ملرد تەكشەە مەترگە دەيٸن جەتەدٸ دەپ كٷتٸلۋدە.
سولتٷستٸك ارال تەڭٸزٸنٸڭ اۋدانى دا ۇلعايۋدا. بٷگٸنگٸ تاڭدا ول 3065 شارشى شاقىرىمعا جەتتٸ. بۇل 2022 جىلدىڭ باسىنداعى كٶرسەتكٸشتەن 111 شارشى شاقىرىمعا كٶپ.
سولتٷستٸك ارال تەڭٸزٸنٸڭ اۋدانى مەن كٶلەمٸنٸڭ ۇلعايۋى سۋدىڭ مينەرالدانۋىڭ ازايتۋعا جەنە بالىقتىڭ 22 تٷرٸنٸڭ پوپۋلياتسيياسىن قالپىنا كەلتٸرۋگە مٷمكٸندٸك بەردٸ. جىل سايىنعى بالىق اۋلاۋ كٶلەمٸ 8 مىڭ تونناعا جەتتٸ.
«كٶكارال بٶگەتٸن ساقتاۋ جەنە سىردارييا ٶزەنٸ ساعالارىن قالپىنا كەلتٸرۋ» جوباسى اياقتالۋعا جاقىن. بٷگٸنگٸ تاڭدا «تەۋٸر» قورعانىس بٶگەتٸن سالۋ, قاراشالانكٶلٸ مەن سىردارييا ٶزەنٸ اراسىنداعى ەكٸ ۋچاسكەدەگٸ بٶگەتتەر مەن «قاراشالان-1» كانالىن جەنە ونىڭ باس قۇرىلىسىن رەكونسترۋكتسييالاۋ جۇمىسى اياقتالدى. جىل سوڭىنا دەيٸن سولتٷستٸك ارال تەڭٸزٸن ٷلكەن ارالدان بٶلەتٸن كٶكارال بٶگەتٸن قايتا جاڭارتۋ جۇمىسىن اياقتاۋ جوسپارلانىپ وتىر. جوبانى ٸسكە اسىرۋ سولتٷستٸك ارالدىڭ ساقتالۋىنا جەنە سۋدىڭ تۇزدىلىعىن تٶمەندەتۋگە ىقپال ەتەدٸ.
قىزىلوردا وبلىسىنىڭ كٷرٸش القاپتارىن لازەرلٸك جوسپارلاۋشىمەن تەگٸستەۋ جەنە سۋ ٷنەمدەۋ تەحنولوگييالارىن پايدالانۋ شامامەن 200 ملن تەكشە مەتر سۋ ٷنەمدەپ, ونى سولتٷستٸك ارالعا جٸبەرۋگە مٷمكٸندٸك بەردٸ. 55 مىڭ گەكتار كٷرٸش القابى لازەرلٸك جوسپارلاۋشىنىڭ كٶمەگٸمەن تەگٸستەلدٸ, بۇل ورتاشا ٶنٸمدٸلٸكتٸ گەكتارىنان 40-55 تسەنتنەردەن 70-80 تسەنتنەرگە دەيٸن ارتتىرۋعا سەپتٸگٸن تيگٸزدٸ.
سۋ ٷنەمدەۋ تەحنولوگييالارىن ەنگٸزۋدٸ ىنتالاندىرۋ ٷشٸن شارۋالاردىڭ ينفراقۇرىلىم جٷرگٸزۋ, سۋ ٷنەمدەۋ جٷيەلەرٸن ساتىپ الۋ جەنە ورناتۋ شىعىندارىن سۋبسيدييالاۋ مٶلشەرٸ 50%-دان 80%-عا دەيٸن ۇلعايتىلدى. سۋ ٷنەمدەۋ جٷيەلەرٸن پايدالاناتىن ديحاندار ٷشٸن سۋ ارمالىسۋعا سۋبسيدييا مٶلشەرٸ تاريفكە بايلانىستى 85%-عا دەيٸن ۇلعايتىلدى.
ارال تەڭٸزٸ باسسەينٸندەگٸ ايماقتى وڭالتۋ ماقساتىندا كٶگالداندىرۋ جۇمىسى جالعاسىپ جاتىر. بٷگٸندە ٷلكەن ارال تەڭٸزٸنٸڭ تارتىلعان اۋماعىندا 4,4 ملن كٶشەت وتىرعىزىلدى.
2021-2024 جىلدار ارالىعىندا 475 مىڭ گەكتار جەرگە تۇقىم مەن كٶشەت وتىرعىزىلدى. بيىل 428 مىڭ گەكتاردا كٶگالداندىرۋ جۇمىستارىن جٷرگٸزۋ جوسپارلانعان. وسىنىڭ نەتيجەسٸندە 2025 جىلدىڭ سوڭىنا قاراي ارال تەڭٸزٸ تابانىن كٶگالداندىرۋدىڭ جالپى كٶلەمٸ 1,1 ملن گەكتارعا جەتۋٸ تيٸس.
ايتا كەتۋ كەرەك, 2024 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپا حالىقارالىق ارالدى قۇتقارۋ قورىنا تٶراعالىق ەتۋ كەزەگٸ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنا ٶتتٸ. مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ 2026 جىلدىڭ سوڭىنا دەيٸن حاقق پرەزيدەنتٸ بولىپ سايلاندى. قازاقستاننىڭ 2024-2026 جىلدار ارالىعىنداعى تٶراعالىعى كەزەڭٸندە حاقق اتقارۋ كوميتەتٸنٸڭ جۇمىس جوسپارى بەكٸتٸلدٸ. قۇجات 10 تٷرلٸ باعىت بويىنشا 40-قا جۋىق ٸس-شارانى قامتيدى.
پرەزيدەنتتٸڭ تاپسىرمالارىن ٸسكە اسىرۋ 2000 مىڭعا جۋىق ادامدى جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. سولتٷستٸك ارال تەڭٸزٸنٸڭ سۋ كٶلەمٸ مەن اۋدانىنىڭ ۇلعايۋى سۋدىڭ مينەرالدانۋىن ازايتادى, بۇل ونىڭ بيولوگييالىق ەرالۋاندىعىن ساقتاۋعا كٶمەكتەسەدٸ جەنە قىزىلوردا وبلىسىنىڭ بالىق شارۋاشىلىعىنىڭ دامۋىتۋعا ىقپال ەتەدٸ.
سۋ ٷنەمدەۋ تەحنولوگييالارىن ەنگٸزۋ جەنە سۋ ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ سولتٷستٸك ارالعا قوسىمشا سۋ كٶلەمٸن جٸبەرۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ, سونداي-اق ٶڭٸردٸڭ اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا كٶمەكتەسەدٸ.
ارال تەڭٸزٸنٸڭ تارتىلعان اۋماعىن كٶگالداندىرۋ توپىراق ەروزيياسىنىڭ الدىن الادى جەنە قۇمدى, تۇزدى داۋىلدارمەن كٷرەسۋگە كٶمەكتەسەدٸ.بۇل ايماقتىڭ ەكولوگييالىق جاعدايىن جاقسارتىپ, جەرگٸلٸكتٸ تۇرعىنداردىڭ دەنساۋلىعىن قورعايدى.
