قحر تٶراعاسى سي تسزينپين نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ شاقىرۋىمەن 7-10 ماۋسىم ارالىعىندا ەلٸمٸزگە مەملەكەتتٸك ساپارمەن كەلٸپ, شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ سامميتٸنە, «ەكسپو-2017» حالىقارالىق كٶرمەسٸنٸڭ اشىلۋ سالتاناتىنا قاتىساتىن بولادى, دەپ حابارلايدى قازاقپارات.
ساپار اياسىندا جوسپارلانعان شارالاردىڭ سانى مەن ماڭىزى ونىڭ تاريحي سەت بولارىن ايعاقتاي تٷسەتٸندەي. ونىڭ ٷستٸندە ساپار قر مەن قحر اراسىنداعى ديپلوماتييالىق قارىم-قاتىناستىڭ ورناۋىنا 25 جىل تولۋى اياسىندا دا ٶتۋٸ دە بارىنشا ماڭىزدى.
«تٶراعا سي تسزينپين قازاقستانعا ساپارى بارىسىندا قر پرەزيدەنتٸ نۇرسۇلتان نازارباەۆپەن بٸرگە بٸرقاتار ٸس-شاراعا, ونىڭ ٸشٸندە سەلەمدەسۋ شاراسىنا, شاعىن جەنە كەڭەيتٸلگەن قۇرامداعى وتىرىستارعا, كەلٸسٸمدەرگە قول قويۋ رەسٸمٸنە, سونىمەن بٸرگە بٸرلەسكەن باسپاسٶز مەسليحاتىنا قاتىسادى. تاراپتار ساۋدا, ەكونوميكا, قارجى, سۋ شارۋاشىلىعى جەنە باسقا دا سالالارعا قاتىستى بٸرقاتار كەلٸسٸمگە قول قويادى», - دەدٸ قحر سىرتقى ٸستەر مينيسترٸنٸڭ كٶمەكشٸسٸ لي حۋەيلاي.
ونىڭ ايتۋىنشا, ەكٸ ەلدٸڭ باسشىلارى ەكٸجاقتى قارىم-قاتىناس مەسەلەلەرٸ, ەكٸ ەلدٸڭ دامۋ ستراتەگييالارىن تٷيٸندەستٸرۋ, سونىمەن بٸرگە ەكٸجاققا دا قىزىعۋشىلىق تانىتاتىن حالىقارالىق جەنە ٶڭٸرلٸك مەسەلەلەر بويىنشا پٸكٸر الماسادى. مۇنان بٶلەك, تاراپتار بٸرلەسكەن مەلٸمدەمە جارييالايتىن بولادى.
قىتاي كٶشباسشىسىنىڭ ساپارىنا قازاقستاندا دا زور نازار اۋدارىلىپ, مەدەني-گۋمانيتارلىق سيپاتتاعى بٸرقاتار شارا ۇيىمداستىرىلدى. اتاپ ايتقاندا, سي تسزينپيننٸڭ قازاق تٸلٸندەگٸ «مەملەكەتتٸك باسقارۋ جٶنٸندە» كٸتابى تانىستىرىلىپ, پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ تاڭدامالى ەڭبەكتەرٸنٸڭ جيناعى قىتاي تٸلٸندە جارىق كٶردٸ. «قىتاي - قازاقستان تىنىسى» ورىس تٸلٸندەگٸ ارنايى جارييالانىمنىڭ تۇساكەسەرٸ ٶتٸپ, «كٶرٸكتٸ قازاقستان - كٶركەم قىتاي» فوتوكٶرمەسٸ اشىلدى, ەكٸ ەلدٸڭ باق ٶكٸلدەرٸنٸڭ سيمپوزيۋمى ٶتتٸ.
سونىمەن قىتاي باسشىسىنىڭ قازاقستانعا دەگەن وڭ پەيٸلٸنٸڭ سىرى نەدە? جالپى, نۇرسۇلتان نازارباەۆ تەۋەلسٸزدٸك العان جىلداردان بەرٸ قىتايدىڭ بارلىق باسشىلارىمەن دوستىق قارىم-قاتىناس ورناتقانى بەلگٸلٸ. مەسەلەن, كەزٸندە قىتايدىڭ قازاقستانداعى ەلشٸسٸ بولعان ياو پەيشەن قازاقستاندىق-قىتايلىق ىنتىماقتاستىقتىڭ تاتۋ كٶرشٸلٸك, دوستىق پەن ٶزارا تيٸمدٸلٸك رۋحىندا دامۋىنا ەكٸ ەلدٸڭ ۇلتتىق مٷدەلەرٸ عانا ەمەس, سونىمەن قازاقستان پرەزيدەنتٸ نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قىتايدىڭ بۇرىنعى باسشىلارى تسزيان تسزەمينمەن, حۋ تسزينتاومەن جەنە سي تسزينپينمەن جەكە سەنٸمنە نەگٸزدەلگەن بايلانىستارى دا سەپتٸگٸن تيگٸزگەندٸگٸن ايتادى. «قازاقستان مەن قىتاي باسشىلارى تىعىز جۇمىس قارىم-قاتىناسى مەن جەكە شىنايى دوستىق بايلانىستاردى ورناتقان. سي تسزينپين مەن نۇرسۇلتان نازارباەۆ كەزدەسۋلەرٸنٸڭ سانى بٷگٸندە 15-كە جەتٸپ وتىر. ال بۇل ەلەمدٸك ديپلوماتييا ٷشٸن سيرەك كەزدەسەتٸن جايت. ەكٸ ەلدٸڭ باسشىلارىنىڭ جٸتٸ نازارىمەن جەنە تٸكەلەي باسشىلىقتارىمەن قىتاي مەن قازاقستان اراسىنداعى ٸسكەرلٸك ىنتىماقتاستىق تٷرلٸ سالادا ايتارلىقتاي نەتيجەگە قول جەتٸزۋدە», - دەدٸ سي تسزينپيننٸڭ قازاقستانعا ساپارىنا وراي پٸكٸر بٸلدٸرگەن الماتىداعى قىتايدىڭ باس كونسۋلدىعىنىڭ ٶكٸلٸ قازاقپارات تٸلشٸسٸنە.
قر پرەزيدەنتٸ مەن قحر تٶراعاسى اراسىنداعى جىلى قارىم-قاتىناس ٶزارا ساپارلار بارىسىندا دا, كٶپجاقتى ٸس-شارالارعا قاتىسۋ اياسىندا دا بايقالىپ وتىردى. مەسەلەن, 2016 جىلدىڭ قىركٷيەگٸندە, قىتايدىڭ حانچجوۋ قالاسىندا ٶتكەن G20 سامميتٸ بارىسىندا قىتايدىڭ ورتالىق تەلەۆيدەنيەسٸ ەكٸ ەل كٶشباسشىلارىنىڭ كەزدەسۋٸ, ولاردىڭ بٸر-بٸرٸن بٸرنەشە مەرتە دوستىق پەيٸلدە قۇشاقتاسقاندىقتارىن كٶرسەتتٸ. دەل وسى جايت باتىس جۋرناليستەرٸنٸڭ قىتاي مەن قازاقستان اراسىنداعى ەرەكشە بايلانىستار جايىندا جارىسا جازۋىنا تٷرتكٸ بولعان ەدٸ.
تاعى بٸر قىزىقتى مىسال... 14-15 مامىردا بەيجٸڭدە ٶتكەن «بٸر بەلدەۋ, بٸر جول» ستراتەگيياسى اياسىنداعى حالىقارالىق ىنتىماقتاستىق جٶنٸنەگٸ جوعارى دەڭگەيدەگٸ فورۋم بارىسىندا اتالعان شارانىڭ اشىلۋ سالتاناتىنا 30 جوعارى مەرتەبەلٸ قوناقتىڭ ٸشٸندە ەڭ سوڭعى بولىپ نۇرسۇلتان نازارباەۆ كەلٸپ, ونى سي تسزينپين قارسى الدى. فورۋم اياقتالىپ, قوناقتار ەستەلٸك سۋرەتكە تٷسكەننەن كەيٸن قازاقستان پرەزيدەنتٸنٸڭ كورتەجٸ كەزدەسۋ ورنىنان ەڭ بٸرٸنشٸ بولىپ اتتانىپ كەتتٸ. ال بۇل جايت ديپلوماتييا تٸلٸندە قابىلداۋشى تاراپتىڭ مەرتەبەلٸ مەيمانىنا دەگەن ايرىقشا قۇرمەتٸن بٸلدٸرەدٸ.
قحر تٶراعاسى سي تسزينپيننٸڭ قازاقستانعا جەنە قازاق حالقىنا دەگەن ايرىقشا قارىم-قاتىناسىنا ەكەسٸ سي چجۋنسيۋننٸڭ (1913-2002) قحر گانسۋ ٶلكەسٸ اقساي-قازاق اۆتونومدى ۋەزٸ باسشىسىنىڭ ورىنباسارى بولعان ساعيدوللا ەسٸمدٸ قازاقپەن دوستىعى ىقپال ەتۋٸ مٷمكٸن.
قازاقپاراتتىڭ قىتايداعى مەنشٸكتٸ تٸلشٸسٸ سادىق ەكەجانوۆ گانسۋ ٶلكەسٸنە جاساعان ساپارى بارىسىندا جەرگٸلٸكتٸ مۋزەيدەگٸ قازاق وتباسى مەن سي تسجۋنسيۋننٸڭ سۋرەتٸنە نازار اۋدارعان بولاتىن. مۋزەيدٸڭ جەنە جەرگٸلٸكتٸ پارتييا كوميتەتٸ ناسيحات بٶلٸمٸ قىزمەتكەرلەرٸنٸڭ ايتۋىنشا, سي چجۋنسيۋن قىتاي كومپارتيياسى ورتالىق كوميتەتٸ سولتٷستٸك-باتىس بيۋروسىنىڭ حاتشىسى بولعان كەزٸندە, 1950 جىلدارى اقساي-قازاق اۆتونومدى ۋەزٸن گانسۋدىڭ دۋنحۋان ۋەزٸنەن بٶلەك شىعارۋ جۇمىستارىنا باسشىلىق جاساپ, ونىڭ ودان ارى دامۋىن باقىلاۋدا ۇستاعان. سول كەزدەگٸ اقساي-قازاق اۆتونومدى ۋەزٸ باستىعىنىڭ ورىنباسارى قازاق ساعيدوللا گانسۋ ٶلكەسٸنٸڭ ەكٸمشٸلٸك ورتالىعى لانچجوۋ قالاسىنا ٷش رەت بارىپ, سي چجۋنسيۋنمەن كەزدەسكەن. 1958 جىلدىڭ 29 قىركٷيەگٸندە سي چجۋنسيۋن كٶرشٸ ٶڭٸرلەردٸ ارالاپ جٷرٸپ, توسىننان اقسايعا كەلگەن جەنە ول اقساي-قازاق اۆتونومدى ۋەزٸن دامىتۋ مەسەلەسٸن ارنالعان جيىن ٶتكٸزگەن. تٷسكٸ استان كەيٸن قوشتاسار كەزدە ساعيدوللانىڭ وتباسىمەن سۋرەتكە تٷسكەن. 2012 جىلدىڭ 20 شٸلدەسٸندە قكپ وك ۇيىمداستىرۋ بٶلٸمٸ اقساي-قازاق اۆتونومدى ۋەزٸ پارتييا كوميتەتٸنٸڭ ۇيىمداستىرۋ بٶلٸمٸنە اتالعان سۋرەتتٸڭ تٷسٸرۋ جاعدايىن انىقتاۋ تۋرالى تاپسىرما بەرگەن. جاۋاپ الىنعاننان كەيٸن قكپ وك ۇيىمداستىرۋ بٶلٸمٸ تاريحشىلاردان ارنايى توپ جاساقتاپ, قىتاي ورتالىق تەلەۆيدەنيەسٸنٸڭ وپەراتورلارمەن اقساي قالاسىنا اتتاندىرعان. ولار سي چجۋنسيۋن تۋرالى دەرەكتٸ فيلم دايىنداۋ بارىسىندا ساعيدوللانىڭ وتباسى مٷشەلەرٸنەن سۇحبات العان.
2013 جىلدىڭ 13 قازانىندا سي چجۋنسيۋننٸڭ جۇبايى تسي سيننٸڭ شاقىرۋىمەن ساعيدوللانىڭ ۇلى 58 جاستاعى باقىت (سۋرەتتەگٸ اناسىنىڭ قولىنداعى بالا) قحر تٶراعاسى ەكەسٸنٸڭ 100 جىلدىق مەرەيتويىنا ارنالعان شاراعا قاتىسىپ, ونىڭ اناسىنىڭ ٷيٸندە قوناقتا بولدى جەنە قازاقتىڭ ۇلتتىق كيٸمٸن سىيعا تارتتى. «بٷگٸنگٸ گانسۋ» كٷندەلٸكتٸ گازەتٸنٸڭ جازۋىنشا, (اۆتورى تسيۋ سياوشان) سي چجۋنسيۋن ٶمٸرٸنٸڭ سوڭعى جىلدارىندا اقساي-قازاق اۆتونومدى ۋەزٸنە بارىپ, دوسىنىڭ وتباسىمەن كەزدەسۋگە نيەت تانىتقان. الايدا تٷرلٸ سەبەپتەرمەن بارا الماعان. ٶمٸرٸمەن قوش ايتىسار الدىندا ول ەيەلٸنە ساعيدوللانىڭ ٶمٸرٸ مەن ونىڭ وتباسى جاعدايىن مٷمكٸندٸگٸنشە بٸلۋدٸ ٶتٸنگەن.
ەندەشە, سي تسزينپيننٸڭ قازاق حالقىنا دەگەن قۇرمەتٸ ەكە قانىمەن بەرٸلگەن شىعار...
