QHR Tóraǵasy Si Tszinpin Nursultan Nazarbaevtyń shaqyrýymen 7-10 maýsym aralyǵynda elimizge memlekettik saparmen kelip, Shanhai yntymaqtastyq uiymynyń sammitine, «EKSPO-2017» halyqaralyq kórmesiniń ashylý saltanatyna qatysatyn bolady, dep habarlaidy QazAqparat.
Sapar aiasynda josparlanǵan sharalardyń sany men mańyzy onyń tarihi sát bolaryn aiǵaqtai túsetindei. Onyń ústinde sapar QR men QHR arasyndaǵy diplomatiialyq qarym-qatynastyń ornaýyna 25 jyl tolýy aiasynda da ótýi de barynsha mańyzdy.
«Tóraǵa Si Tszinpin Qazaqstanǵa sapary barysynda QR Prezidenti Nursultan Nazarbaevpen birge birqatar is-sharaǵa, onyń ishinde sálemdesý sharasyna, shaǵyn jáne keńeitilgen quramdaǵy otyrystarǵa, kelisimderge qol qoiý rásimine, sonymen birge birlesken baspasóz máslihatyna qatysady. Taraptar saýda, ekonomika, qarjy, sý sharýashylyǵy jáne basqa da salalarǵa qatysty birqatar kelisimge qol qoiady», - dedi QHR Syrtqy ister ministriniń kómekshisi Li Hýeilai.
Onyń aitýynsha, eki eldiń basshylary ekijaqty qarym-qatynas máseleleri, eki eldiń damý strategiialaryn túiindestirý, sonymen birge ekijaqqa da qyzyǵýshylyq tanytatyn halyqaralyq jáne óńirlik máseleler boiynsha pikir almasady. Munan bólek, taraptar birlesken málimdeme jariialaityn bolady.
Qytai kóshbasshysynyń saparyna Qazaqstanda da zor nazar aýdarylyp, mádeni-gýmanitarlyq sipattaǵy birqatar shara uiymdastyryldy. Atap aitqanda, Si Tszinpinniń qazaq tilindegi «Memlekettik basqarý jóninde» kitaby tanystyrylyp, Prezident Nursultan Nazarbaevtyń tańdamaly eńbekteriniń jinaǵy qytai tilinde jaryq kórdi. «Qytai - Qazaqstan tynysy» orys tilindegi arnaiy jariialanymnyń tusakeseri ótip, «Kórikti Qazaqstan - Kórkem Qytai» fotokórmesi ashyldy, eki eldiń BAQ ókilderiniń simpoziýmy ótti.
Sonymen Qytai basshysynyń Qazaqstanǵa degen oń peiiliniń syry nede? Jalpy, Nursultan Nazarbaev Táýelsizdik alǵan jyldardan beri qytaidyń barlyq basshylarymen dostyq qarym-qatynas ornatqany belgili. Máselen, kezinde Qytaidyń Qazaqstandaǵy Elshisi bolǵan Iao Peishen qazaqstandyq-qytailyq yntymaqtastyqtyń tatý kórshilik, dostyq pen ózara tiimdilik rýhynda damýyna eki eldiń ulttyq múdeleri ǵana emes, sonymen Qazaqstan Prezidenti Nursultan Nazarbaevtyń qytaidyń burynǵy basshylary Tszian Tszeminmen, Hý Tszintaomen jáne Si Tszinpinmen jeke senimne negizdelgen bailanystary da septigin tigizgendigin aitady. «Qazaqstan men Qytai basshylary tyǵyz jumys qarym-qatynasy men jeke shynaiy dostyq bailanystardy ornatqan. Si Tszinpin men Nursultan Nazarbaev kezdesýleriniń sany búginde 15-ke jetip otyr. Al bul álemdik diplomatiia úshin sirek kezdesetin jait. Eki eldiń basshylarynyń jiti nazarymen jáne tikelei basshylyqtarymen Qytai men Qazaqstan arasyndaǵy iskerlik yntymaqtastyq túrli salada aitarlyqtai nátijege qol jetizýde», - dedi Si Tszinpinniń Qazaqstanǵa saparyna orai pikir bildirgen Almatydaǵy Qytaidyń bas konsýldyǵynyń ókili QazAqparat tilshisine.
QR Prezidenti men QHR Tóraǵasy arasyndaǵy jyly qarym-qatynas ózara saparlar barysynda da, kópjaqty is-sharalarǵa qatysý aiasynda da baiqalyp otyrdy. Máselen, 2016 jyldyń qyrkúieginde, qytaidyń Hanchjoý qalasynda ótken G20 sammiti barysynda Qytaidyń ortalyq televideniesi eki el kóshbasshylarynyń kezdesýi, olardyń bir-birin birneshe márte dostyq peiilde qushaqtasqandyqtaryn kórsetti. Dál osy jait batys jýrnalisteriniń Qytai men Qazaqstan arasyndaǵy erekshe bailanystar jaiynda jarysa jazýyna túrtki bolǵan edi.
Taǵy bir qyzyqty mysal... 14-15 mamyrda Beijińde ótken «Bir beldeý, bir jol» strategiiasy aiasyndaǵy halyqaralyq yntymaqtastyq jóninegi joǵary deńgeidegi forým barysynda atalǵan sharanyń ashylý saltanatyna 30 joǵary mártebeli qonaqtyń ishinde eń sońǵy bolyp Nursultan Nazarbaev kelip, ony Si Tszinpin qarsy aldy. Forým aiaqtalyp, qonaqtar estelik sýretke túskennen keiin Qazaqstan Prezidentiniń korteji kezdesý ornynan eń birinshi bolyp attanyp ketti. Al bul jait diplomatiia tilinde qabyldaýshy taraptyń mártebeli meimanyna degen airyqsha qurmetin bildiredi.
QHR Tóraǵasy Si Tszinpinniń Qazaqstanǵa jáne qazaq halqyna degen airyqsha qarym-qatynasyna ákesi Si Chjýnsiýnniń (1913-2002) QHR Gansý ólkesi Aqsai-Qazaq avtonomdy ýezi basshysynyń orynbasary bolǵan Saǵidolla esimdi qazaqpen dostyǵy yqpal etýi múmkin.
QazAqparattyń Qytaidaǵy menshikti tilshisi Sadyq Ákejanov Gansý ólkesine jasaǵan sapary barysynda jergilikti mýzeidegi qazaq otbasy men Si Tsjýnsiýnniń sýretine nazar aýdarǵan bolatyn. Mýzeidiń jáne jergilikti partiia komiteti nasihat bólimi qyzmetkerleriniń aitýynsha, Si Chjýnsiýn Qytai Kompartiiasy Ortalyq komiteti Soltústik-Batys biýrosynyń hatshysy bolǵan kezinde, 1950 jyldary Aqsai-Qazaq avtonomdy ýezin Gansýdyń Dýnhýan ýezinen bólek shyǵarý jumystaryna basshylyq jasap, onyń odan ary damýyn baqylaýda ustaǵan. Sol kezdegi Aqsai-Qazaq avtonomdy ýezi bastyǵynyń orynbasary qazaq Saǵidolla Gansý ólkesiniń ákimshilik ortalyǵy Lanchjoý qalasyna úsh ret baryp, Si Chjýnsiýnmen kezdesken. 1958 jyldyń 29 qyrkúieginde Si Chjýnsiýn kórshi óńirlerdi aralap júrip, tosynnan Aqsaiǵa kelgen jáne ol Aqsai-Qazaq avtonomdy ýezin damytý máselesin arnalǵan jiyn ótkizgen. Túski astan keiin qoshtasar kezde Saǵidollanyń otbasymen sýretke túsken. 2012 jyldyń 20 shildesinde QKP OK uiymdastyrý bólimi Aqsai-Qazaq avtonomdy ýezi partiia komitetiniń uiymdastyrý bólimine atalǵan sýrettiń túsirý jaǵdaiyn anyqtaý týraly tapsyrma bergen. Jaýap alynǵannan keiin QKP OK uiymdastyrý bólimi tarihshylardan arnaiy top jasaqtap, Qytai ortalyq televideniesiniń operatorlarmen Aqsai qalasyna attandyrǵan. Olar Si Chjýnsiýn týraly derekti film daiyndaý barysynda Saǵidollanyń otbasy múshelerinen suhbat alǵan.
2013 jyldyń 13 qazanynda Si Chjýnsiýnniń jubaiy Tsi Sinniń shaqyrýymen Saǵidollanyń uly 58 jastaǵy Baqyt (sýrettegi anasynyń qolyndaǵy bala) QHR Tóraǵasy ákesiniń 100 jyldyq mereitoiyna arnalǵan sharaǵa qatysyp, onyń anasynyń úiinde qonaqta boldy jáne qazaqtyń ulttyq kiimin syiǵa tartty. «Búgingi Gansý» kúndelikti gazetiniń jazýynsha, (avtory Tsiý Siaoshan) Si Chjýnsiýn ómiriniń sońǵy jyldarynda Aqsai-Qazaq avtonomdy ýezine baryp, dosynyń otbasymen kezdesýge niet tanytqan. Alaida túrli sebeptermen bara almaǵan. Ómirimen qosh aitysar aldynda ol áieline Saǵidollanyń ómiri men onyń otbasy jaǵdaiyn múmkindiginshe bilýdi ótingen.
Endeshe, Si Tszinpinniń qazaq halqyna degen qurmeti áke qanymen berilgen shyǵar...
