شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا مٷشە مەملەكەتتەردٸڭ جوعارعى سوت تٶراعالارىنىڭ XV كەڭەسٸ ونلاين رەجيمدە ٶتتٸ. وسى جىلى ٸس-شارانى قازاقستاننىڭ جوعارعى سوتى ۇيىمداستىردى, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات" قر جوعارعى سوتىنىڭ باسپاسٶز قىزمەتٸنە سٸلتەمە جاساپ.
ونىڭ جۇمىسىنا ٷندٸستان, قىتاي, قىرعىزستان, پەكٸستان, رەسەي, تەجٸكستان جەنە ٶزبەكستان جوعارعى سوت ورگاندارىنىڭ تٶراعالارى قاتىستى. شىۇ باس حاتشىسى, ەقىۇ ادام ساۋداسىنا قارسى كٷرەس جٶنٸندەگٸ ٷيلەستٸرۋشٸسٸ جەنە موڭعولييا, اۋعانستان جەنە بەلارۋس سەكٸلدٸ باقىلاۋشى ەلدەردٸڭ ٶكٸلدەرٸ مەيمان رەتٸندە قاتىستى.
قازاقستان جوعارعى سوتىنىڭ تٶراعاسى جاقىپ اسانوۆ فورۋمدى اشا كەلە, پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ قۇتتىقتاۋىن وقىپ بەردٸ.
ودان ەرٸ قىتاي جوعارعى سوتىنىڭ تٶراعاسى تسيان چجوۋ, قىرعىزستان جوعارعى سوتىنىڭ تٶرايىمى گٷلبارا قاليەۆا, رەسەي جوعارعى سوتىنىڭ تٶراعاسى ۆياچەسلاۆ لەبەدەۆ, ٶزبەكستان جوعارعى سوتىنىڭ تٶراعاسى كوزيمدجان كاميلوۆ جەنە بەلارۋس جوعارعى سوتىنىڭ تٶراعاسى ۆالەنتين سۋكالو, تەجٸكستان جوعارعى سوتى تٶراعاسىنىڭ ورىنباسارى لۋتفۋللوزودا شاۆكات, ٷندٸستان جوعارعى سوتىنىڭ سۋدياسى لاليت ۋداي جەنە پەكٸستان جوعارعى سوتىنىڭ سۋدياسى احتار مۋنيب ەرٸپتەستەرٸنە ارناپ, كٸرٸسپە سٶز سٶيلەدٸ.
XV كەڭەستٸڭ كٷن تەرتٸبٸنە سەيكەس, سپيكەرلەر سوت جٷيەسٸ قىزمەتٸنٸڭ نەگٸزگٸ باعىتتارىنا بايلانىستى مەسەلەلەردٸ قوزعادى.
مەسەلەن, قازاقستان جوعارعى سوتىنىڭ سۋدياسى اسلان تٷكيەۆ سوت جٷكتەمەسٸ مەن سوت تٶرەلٸگٸنە قول جەتكٸزۋ باعىتىندا قابىلدانعان شارالار قاتارىندا سوت ورىنداۋشىسىنىڭ ٸس-ەرەكەتٸنە جەنە بورىشكەردٸ ٸزدەستٸرۋگە قاتىستى سانكتسييالاردىڭ باسقا ۆەدومستۆولارعا بەرٸلۋٸن, بەرەشەكتٸ ٶندٸرٸپ الۋ, ەڭبەك داۋلارىن رەتتەۋ تەتٸكتەرٸن اتاپ ٶتتٸ. داۋدى سوتقا دەيٸن نەمەسە ودان تىس رەتتەۋ اياسى كەڭەيتٸلدٸ. سوتتار قىلمىستىق ٸستەر ماتەريالدارىنا جەنە ايىپتاۋ دەلەلدەرٸنە (تەرگەۋ سانكتسيياسىنان باس تارتۋ كٶرسەتكٸشٸنٸڭ 2015 جىلعى 6%-دان 2019 جىلى 25%-عا دەيٸن ٶسۋٸ) تالاپ قويا باستادى. اقتالعانداردىڭ 3,1%-عا ٶسۋٸ پروكۋراتۋرانى سوت پەرسپەكتيۆاسى تۇرعىسىنان ٸستەردٸ مۇقييات تالداۋعا ىنتالاندىردى.
ا.تٷكيەۆ زاڭعا ەنگٸزٸلگەن تٷزەتۋلەردٸڭ ٸستەر مەن ماتەريالدار تٷسٸمٸنٸڭ ٶسۋٸن قىسقارتقانىن اتاپ ٶتتٸ (2019 جىلى – 3,3 ملن, بۇل 2018 جىلعا قاراعاندا 25%-عا از, اعىمداعى جىلعا بولجام – 1 ملن 400). سۋديالار كورپۋسىنان نەعۇرلىم بٸلٸكتٸ جەنە جاۋاپتى سۋديالاردىڭ كەتۋ ٷردٸسٸ توقتادى. سۋديا بولعىسى كەلەتٸندەر سانى ەدەۋٸر ارتتى.
قر جوعارعى سوتى دەپارتامەنتٸنٸڭ باسشىسى نايل احمەتزاكيروۆ پاندەمييا جاعدايىندا سوتتاردى قاشىقتىقتان جۇمىس ٸستەۋ فورماتىنا تولىعىمەن كٶشٸرۋ باعىتىندا قابىلدانعان شارالار تۋرالى ايتتى. بۇل شارالار سوتتاردى تسيفرلاندىرۋ دەڭگەيٸن ارتتىرۋعا مٷمكٸندٸك بەردٸ. ۆيرتۋالدى كەڭسە ينتەرنەت بايلانىسى بار ەلەمنٸڭ كەز كەلگەن جەرٸنەن قاراپايىم سمارتفوننان QR كود ارقىلى قۇجاتقا قول قويىپ, قازاقستاندىق سوتقا جٷگٸنۋگە مٷمكٸندٸك بەردٸ. مۇنى قامتاماسىز ەتۋ ٷشٸن سەرۆەرلٸك قۋات پەن دەرەكتەردٸ ەلەكتروندى ساقتاۋ كٶلەمٸ 10 ەسە ۇلعايتىلدى.
بٷگٸندە سوت زالدارىندا سۋديا مەن حاتشى عانا وتىرادى. پروكۋرور, ادۆوكات, تالاپكەر, جاۋاپكەر جەنە باق ٶكٸلدەرٸ – بەينەبايلانىس (بكب) ارقىلى قاتىسۋدا. ينۆەستورلار مەن شەتەلدە جٷرگەن ازاماتتاردىڭ بٸزدٸڭ سوتتارمەن كوممۋنيكاتسيياعا تٷسۋٸ قيىندىق تۋعىزعان جوق. پاندەمييا باستالعالى بەرٸ 20-دان استام ەلدٸڭ ٶكٸلدەرٸ پروتسەستەرگە ونلاين رەجيمدە قوسىلدى.
«بٸز كٷن سايىن پروتسەسكە قاتىسۋشىلاردى انىقتاۋ جەنە بايلانىستىڭ تٷرلٸ اقاۋلارىنان باستاپ, ينتەرنەت ساپاسىنىڭ ناشارلاۋىنا دەيٸنگٸ قيىندىقتارعا كەزدەسەمٸز. الايدا دەل وسى IT-شەشٸمدەر پروتسەسكە قاتىسۋشىلاردىڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸ مەن سوت تٶرەلٸگٸنە قولجەتٸمدٸلٸك اراسىنداعى تەڭگەرٸمدٸ تابۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ», - دەدٸ نايل احمەتزاكيروۆ.
جوعارعى سوت دەپارتامەنتٸ باسشىسىنىڭ ورىنباسارى ەلدوس جۇماقسانوۆ سوت اقپاراتىن دۇرىس بەرۋدٸڭ ماڭىزدىلىعىن, سونداي-اق قاتە اقپاراتتى باق پەن ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەردە تاراتۋ قاۋپٸن اتاپ ٶتتٸ. ول سۋديالاردىڭ سوت ٸسٸن جٷرگٸزۋٸ مەن قۇقىق قولدانۋ قاعيداتتارىن حالىققا تٷسٸندٸرۋ جۇمىسى تۋرالى ايتىپ بەردٸ.
ە.جۇماقسانوۆ كەيبٸرەۋلەردٸڭ PR جاساۋ ٷشٸن ەلەۋمەتتٸك جەلٸدە سوتتىڭ ابىرويىن تٷسٸرۋ ٷشٸن ەدەيٸ دٷرلٸكتٸرۋ ٷردٸسٸ - «سوت تٶرەلٸگٸن جانجالداندىرۋ» مەسەلەسٸنە نازار اۋداردى. ول مەملەكەت باسشىسىنىڭ سۋديالار سەزٸندەگٸ: «بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ جارييالىلىعى مەن اشىقتىعىن سوتقا قىسىم جاساۋ ٷشٸن پايدالانۋعا بولمايدى. سوتقا قىسىم جاساۋ فاكتٸلەرٸ ٷشٸن زاڭ بويىنشا جاۋاپ بەرۋ كەرەك» دەگەن سٶزٸن مىسالعا كەلتٸردٸ.
ەرٸ قاراي ٷندٸستان جوعارعى سوتىنىڭ سۋديالارى لاۆۋ ناگەرشۆارا مەن ۆەنكاتارامان راماسۋبرامانيان كونستيتۋتسييالىق قۇندىلىقتار مەن ادام قۇقىقتارىن ٸلگەرٸلەتۋدەگٸ سوتتاردىڭ رٶلٸ تۋرالى ايتتى.
قىتاي جوعارعى سوتىنىڭ تٶراعاسى تس.چجوۋ جەنە ورىنباسارى ۆ.يان سوتتاردىڭ COVID-19-دىڭ الدىن الۋداعى, احۋالدى باقىلاۋداعى جەنە ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق سالانى دامىتۋداعى رٶلٸ, سونداي-اق كوممەرتسييالىق داۋلاردى شەشۋ تەتٸكتەرٸن جەتٸلدٸرۋ تۋرالى ايتتى.
قىرعىزستان سۋديالارى چ.دوسمامبەتوۆا, و.سارىباەۆ جەنە م.تاگاەۆ سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ٸس-قيمىل, سوت ٸسٸن جٷرگٸزۋدٸ اۆتوماتتاندىرۋ جەنە پاندەمييا مەن داعدارىس كەزٸندەگٸ سوتتاردىڭ جۇمىسى تۋرالى سٶز سٶيلەدٸ.
پەكٸستان جوعارعى سوتىنىڭ سۋدياسى م.احتار ٶزٸنٸڭ بايانداماسىن «پەكٸستان, پاندەمييا, زاڭ» دەپ اتادى.
رەسەي فەدەراتسيياسى جوعارعى سوتىنىڭ تٶراعاسى ۆ.لەبەدەۆ سوتتار جۇمىسىن پاندەمييا جاعدايىنا بەيٸمدەۋدٸڭ رەسەيلٸك تەجٸريبەسٸنە, قىلمىستىق زاڭنامانى ٸزگٸلەندٸرۋ جەنە ونى قولدانۋ شارالارىنا نازار اۋداردى.
تەجٸكستان جوعارعى سوتىنىڭ سۋديالارى ت.كوديرزودا مەن س.حاكيمزودا كٶشٸ-قون قۇقىق بۇزۋشىلىقتارى ٷشٸن جاۋاپكەرشٸلٸك جەنە اتا-انا قۇقىعىنان ايىرۋ ٸستەرٸن قاراۋ تۋرالى سٶز سٶيلەدٸ.
ٶزبەكستان جوعارعى سوتىنىڭ سۋديالارى ن.بوبوحونوۆا, ف.تۇرسىنوۆ پەن ن.حۋدوياروۆ ٸستەردٸ الدىن الا تىڭداۋ, ەكٸمشٸلٸك سوت ٸسٸن جٷرگٸزۋ جەنە ينۆەستورلاردىڭ قۇقىقتارى مەن زاڭدى مٷددەلەرٸن قورعاۋ تۋرالى ايتتى.
ەقىۇ-نىڭ ارنايى ٶكٸلٸ ۆ.ريچي قوعامدىق قاۋٸپسٸزدٸكتٸ كٷشەيتۋ تۋرالى ايتا كەلە, فورۋمعا قاتىسۋشىلاردىڭ نازارىن ادام ساۋداسى پروبلەماسىنا اۋداردى.
XV كەڭەس سوڭىندا دەلەگاتتار ٶزارا پٸكٸر الماسا كەلە, دەستٷر بويىنشا بٸرلەسكەن مەلٸمدەمەنٸ قابىلداۋ رەسٸمٸنە قاتىستى.
