Shanhai Yntymaqtastyq Uiymyna múshe memleketterdiń Joǵarǵy sot tóraǵalarynyń XV keńesi onlain rejimde ótti. Osy jyly is-sharany Qazaqstannyń Joǵarǵy soty uiymdastyrdy, dep habarlaidy "Ult aqparat" QR Joǵarǵy sotynyń baspasóz qyzmetine silteme jasap.
Onyń jumysyna Úndistan, Qytai, Qyrǵyzstan, Pákistan, Resei, Tájikstan jáne Ózbekstan joǵarǵy sot organdarynyń tóraǵalary qatysty. ShYU Bas hatshysy, EQYU adam saýdasyna qarsy kúres jónindegi úilestirýshisi jáne Mońǵoliia, Aýǵanstan jáne Belarýs sekildi baqylaýshy elderdiń ókilderi meiman retinde qatysty.
Qazaqstan Joǵarǵy sotynyń tóraǵasy Jaqyp Asanov forýmdy asha kele, Prezident Qasym-Jomart Toqaevtyń quttyqtaýyn oqyp berdi.
Odan ári Qytai Joǵarǵy sotynyń tóraǵasy Tsian Chjoý, Qyrǵyzstan Joǵarǵy sotynyń tóraiymy Gúlbara Qalieva, Resei Joǵarǵy sotynyń tóraǵasy Viacheslav Lebedev, Ózbekstan Joǵarǵy sotynyń tóraǵasy Kozimdjan Kamilov jáne Belarýs Joǵarǵy sotynyń tóraǵasy Valentin Sýkalo, Tájikstan Joǵarǵy soty tóraǵasynyń orynbasary Lýtfýllozoda Shavkat, Úndistan Joǵarǵy sotynyń sýdiasy Lalit Ýdai jáne Pákistan Joǵarǵy sotynyń sýdiasy Ahtar Mýnib áriptesterine arnap, kirispe sóz sóiledi.
XV keńestiń kún tártibine sáikes, spikerler sot júiesi qyzmetiniń negizgi baǵyttaryna bailanysty máselelerdi qozǵady.
Máselen, Qazaqstan Joǵarǵy sotynyń sýdiasy Aslan Túkiev sot júktemesi men sot tóreligine qol jetkizý baǵytynda qabyldanǵan sharalar qatarynda sot oryndaýshysynyń is-áreketine jáne boryshkerdi izdestirýge qatysty sanktsiialardyń basqa vedomstvolarǵa berilýin, bereshekti óndirip alý, eńbek daýlaryn retteý tetikterin atap ótti. Daýdy sotqa deiin nemese odan tys retteý aiasy keńeitildi. Sottar qylmystyq ister materialdaryna jáne aiyptaý dálelderine (tergeý sanktsiiasynan bas tartý kórsetkishiniń 2015 jylǵy 6%-dan 2019 jyly 25%-ǵa deiin ósýi) talap qoia bastady. Aqtalǵandardyń 3,1%-ǵa ósýi prokýratýrany sot perspektivasy turǵysynan isterdi muqiiat taldaýǵa yntalandyrdy.
A.Túkiev zańǵa engizilgen túzetýlerdiń ister men materialdar túsiminiń ósýin qysqartqanyn atap ótti (2019 jyly – 3,3 mln, bul 2018 jylǵa qaraǵanda 25%-ǵa az, aǵymdaǵy jylǵa boljam – 1 mln 400). Sýdialar korpýsynan neǵurlym bilikti jáne jaýapty sýdialardyń ketý úrdisi toqtady. Sýdia bolǵysy keletinder sany edáýir artty.
QR Joǵarǵy soty departamentiniń basshysy Nail Ahmetzakirov pandemiia jaǵdaiynda sottardy qashyqtyqtan jumys isteý formatyna tolyǵymen kóshirý baǵytynda qabyldanǵan sharalar týraly aitty. Bul sharalar sottardy tsifrlandyrý deńgeiin arttyrýǵa múmkindik berdi. Virtýaldy keńse internet bailanysy bar álemniń kez kelgen jerinen qarapaiym smartfonnan QR kod arqyly qujatqa qol qoiyp, qazaqstandyq sotqa júginýge múmkindik berdi. Muny qamtamasyz etý úshin serverlik qýat pen derekterdi elektrondy saqtaý kólemi 10 ese ulǵaityldy.
Búginde sot zaldarynda sýdia men hatshy ǵana otyrady. Prokýror, advokat, talapker, jaýapker jáne BAQ ókilderi – beinebailanys (BKB) arqyly qatysýda. Investorlar men shetelde júrgen azamattardyń bizdiń sottarmen kommýnikatsiiaǵa túsýi qiyndyq týǵyzǵan joq. Pandemiia bastalǵaly beri 20-dan astam eldiń ókilderi protsesterge onlain rejimde qosyldy.
«Biz kún saiyn protseske qatysýshylardy anyqtaý jáne bailanystyń túrli aqaýlarynan bastap, internet sapasynyń nasharlaýyna deiingi qiyndyqtarǵa kezdesemiz. Alaida dál osy IT-sheshimder protseske qatysýshylardyń qaýipsizdigi men sot tóreligine qoljetimdilik arasyndaǵy teńgerimdi tabýǵa múmkindik beredi», - dedi Nail Ahmetzakirov.
Joǵarǵy Sot departamenti basshysynyń orynbasary Eldos Jumaqsanov sot aqparatyn durys berýdiń mańyzdylyǵyn, sondai-aq qate aqparatty BAQ pen áleýmettik jelilerde taratý qaýpin atap ótti. Ol sýdialardyń sot isin júrgizýi men quqyq qoldaný qaǵidattaryn halyqqa túsindirý jumysy týraly aityp berdi.
E.Jumaqsanov keibireýlerdiń PR jasaý úshin áleýmettik jelide sottyń abyroiyn túsirý úshin ádeii dúrliktirý úrdisi - «sot tóreligin janjaldandyrý» máselesine nazar aýdardy. Ol Memleket basshysynyń sýdialar sezindegi: «Buqaralyq aqparat quraldarynyń jariialylyǵy men ashyqtyǵyn sotqa qysym jasaý úshin paidalanýǵa bolmaidy. Sotqa qysym jasaý faktileri úshin zań boiynsha jaýap berý kerek» degen sózin mysalǵa keltirdi.
Ári qarai Úndistan Joǵarǵy sotynyń sýdialary Lavý Nagershvara men Venkataraman Ramasýbramanian konstitýtsiialyq qundylyqtar men adam quqyqtaryn ilgeriletýdegi sottardyń róli týraly aitty.
Qytai Joǵarǵy sotynyń tóraǵasy Ts.Chjoý jáne orynbasary V.Ian sottardyń COVID-19-dyń aldyn alýdaǵy, ahýaldy baqylaýdaǵy jáne áleýmettik-ekonomikalyq salany damytýdaǵy róli, sondai-aq kommertsiialyq daýlardy sheshý tetikterin jetildirý týraly aitty.
Qyrǵyzstan sýdialary Ch.Dosmambetova, O.Sarybaev jáne M.Tagaev sybailas jemqorlyqqa qarsy is-qimyl, sot isin júrgizýdi avtomattandyrý jáne pandemiia men daǵdarys kezindegi sottardyń jumysy týraly sóz sóiledi.
Pákistan Joǵarǵy sotynyń sýdiasy M.Ahtar óziniń baiandamasyn «Pákistan, pandemiia, zań» dep atady.
Resei Federatsiiasy Joǵarǵy sotynyń tóraǵasy V.Lebedev sottar jumysyn pandemiia jaǵdaiyna beiimdeýdiń reseilik tájiribesine, qylmystyq zańnamany izgilendirý jáne ony qoldaný sharalaryna nazar aýdardy.
Tájikstan Joǵarǵy sotynyń sýdialary T.Kodirzoda men S.Hakimzoda kóshi-qon quqyq buzýshylyqtary úshin jaýapkershilik jáne ata-ana quqyǵynan aiyrý isterin qaraý týraly sóz sóiledi.
Ózbekstan Joǵarǵy sotynyń sýdialary N.Bobohonova, F.Tursynov pen N.Hýdoiarov isterdi aldyn ala tyńdaý, ákimshilik sot isin júrgizý jáne investorlardyń quqyqtary men zańdy múddelerin qorǵaý týraly aitty.
EQYU-nyń arnaiy ókili V.Richi qoǵamdyq qaýipsizdikti kúsheitý týraly aita kele, forýmǵa qatysýshylardyń nazaryn adam saýdasy problemasyna aýdardy.
XV keńes sońynda delegattar ózara pikir almasa kele, dástúr boiynsha birlesken málimdemeni qabyldaý rásimine qatysty.
