بەرتٸنگە دەيٸن قالتا تەلەفونى ارقىلى جيٸ حابارلاسىپ جٷردٸك.
– سەن شالدى ەرتٸپ, ون شاقتى كٷنگە كەلٸپ قايتسايشى بٸزگە, – دەدٸ. – تالاي شاقىردىم عوي, بٸر كەلەتٸن ۋاقىتتىڭ جەتكەنٸ شىعار ەندٸ...
مەن كٷلگەن بولامىن:
– اي, بوساي المايمىن-اۋ تاياۋ ماڭدا. قازٸر نەشە قيلى شارۋالار دا كٶبەيٸپ كەتتٸ ٶزٸ. جۇمىستان كٸم جٸبەرەدٸ مەنٸ?!
ول دا كٷلدٸ. بٸز سيياقتىلاردىڭ «پۇشايمان» حالٸنە كەيدەگٸ بيٸكتەن اجۋالاي قارايتىن ەدەتٸنشە راقاتتانىپ, لەكٸتە كٷلەدٸ:
– وي, ٶتەسٸڭدەر-اۋ, وسىلاي جۇمىس-جۇمىس دەپ جٷرٸپ بٸر كٷنٸ. كٷيكٸ تٸرلٸكتەردٸڭ عۇمىرى بٸتپەي...
مەن «تونكيي ينتەلليگەنت», كٸشٸ بولسا دا ٶزٸمنەن ەلدەقايدا كٶشەلٸ, قاشاندا ٸرٸ پٸشٸپ, كەسەك تۋرايتىن تابىلدىڭ كەڭدٸگٸن, كٸسٸلٸگٸن ٸشتەي مويىنداپ, تاعى دا ريزا بولىپ تۇرمىن. بٸراق سوندا دا تەز جىعىلا سالعىڭ كەلمەيدٸ:
– جارايدى, رەتٸ كەلەر بٸر. بارارمىز بٸر كەڭ ۋاقىتتا. اسىعىس نە? بۇل جولى شالدى كٷتٸپ جٸبەرسەڭ دە, بٸرتالاي شارۋا عوي...
«شال» – ەكەۋمٸزدٸڭ ورتاق اعامىز, ورتاق اقىن ٶتەجان نۇرعاليەۆ. ٶمٸر بويى مەپەلەپ كٷتكەن زايىبى كٷلەش اپاي قايتقالى بەرٸ جٷدەپ, جەتٸم بالاداي جاۋتاڭداپ قالدى. بٸراق قانشا قامىقسا دا, كەرٸ بٶرٸنٸڭ ارىقتىعىن بٸلدٸرگٸسٸ كەلمەي سىرتىن كٷمپيتەتٸنٸن جاقسى بٸلەمٸن. تابىل وسىنى اناۋ اتىراۋدا, دەندەردە جٷرٸپ-اق مەنەن دە گٶرٸ جٸتٸ سەزٸندٸ. قامكٶڭٸل جاننىڭ قاباعىنا قاراپ, بٸر مەزگٸل شەر تارقاتىپ, بوي جازىپ, سەرپٸلٸپ قايتسا ەكەن دەيدٸ.
– پويىزعا وتىرعىزىپ جٸبەر. الدىنان شىعىپ, ورالدان كٷتٸپ الام. جايلى مەيمانحانا دايىنداپ قويامىن. و جاقتا دا سوعاتىن ورىندار بار. ودان اۋىلعا كەتەمٸز. ماحامبەتتٸڭ باسىنا اپارام. قۇمعا ەكەتەم... جاقسىلاپ ارالاتام. ٶزٸ قاي جەرلەرگە بارعىسى كەلەدٸ ەكەن, بەرٸن سۇراپ بٸل, – دەپ قاداعالاپ قايتا-قايتا تاپسىردى.
* * *
تاعى بٸر سٶيلەسكەنٸمٸزدە:
– ەلگە كٶپتەن بەرٸ كٶرٸنبەي كەتتٸم عوي. مەنٸ جۇرت ۇمىتا دا باستاعان بولار. ەفيردەن تٶبە كٶرسەتٸپ قوياتىن كەز جەتكەن جوق پا ەكەن, – دەپ قالدى.
مەن-جايدى تٷسٸندٸم دە, سٶز اراسىندا ۇلتتىق ارنانىڭ باس ديرەكتورىنا ايتىپ ەم, بٸردەن كەلٸسٸپ, قىسقا قايىرادى:
– تابىلدى بٸلەم عوي. ونداي جٸگٸتتەردٸ حالىق تا كٷتەدٸ. شىقسىن. ەشبٸر قارسىلىق جوق...
قۋانىپ, قايتا حابارلاستىم. «سونداعى ەلٸبەككە ايتىپ, ٶز اۋىلىڭنان دا بٸراز پلاندار دا تٷسٸرٸپ ەكەلسەيشٸ قوسىمشا... حابار جاساساق كەرەك بولادى», – دەدٸم.
كەز كەلگەن شىعارماشىلىق ادامىنىڭ جان ەلەمٸندە نە بولىپ, نە قويىپ جاتقانىن ونىڭ ٶزٸنەن باسقا ەشكٸم بٸلە المايدى. بۇل دا بٸر تولقىندارى بۇلقىنعان تەلەگەي تەڭٸز نەمەسە دەمٸن ٸشٸنە تارتا بۋلىققان جانارتاۋلار سەكٸلدٸ تۇڭعيىق, تىلسىم نەرسەلەر عوي. مۇندا دا نەبٸر ارپالىستار جٷرٸپ جاتادى. ويلاناسىڭ, تولعاناسىڭ. ياكي بٸر سەتتەردە تورىعىپ, دٷنيە-دٷرمەكتەن باز كەشكەندەي توقىراۋ كەزەڭدەرٸن دە ٶتكەرۋٸڭ مٷمكٸن. ودان دٷر سٸلكٸنٸپ قايتا قاناتتاناسىڭ...
ەيتەۋٸر, دٸتتەگەن دٷنيەنٸ شىڭداپ, شىرقاۋ شەگٸنە جەتكٸزگەنشە تاعات تاپپايسىڭ. وسىنداي تۇستاعى ساپىرىلىسقان قايشىلىقتى سەزٸمدەر سىرىن, جٷرەگٸڭدٸ تەبٸرەنتكەن مۇڭنىڭ مەنٸن ٶزٸڭنەن باسقا كٸسٸ بالاسى تٷسٸنە بەرمەيدٸ.
سونداي كەزدە سەنٸڭ جاعدايىڭدى تٸپتٸ ەشكٸم سەزٸنبەي-اق تا قويسىن, قولداپ, جەردەم دە كٶرسەتپەسٸن, تەك كەدەرگٸ جاساپ, جانىڭدى جارالاماسا جارار ەدٸ...
ەل الدىنا شىعار كەز جەتتٸ مە دەگەن نيەتتەن شىعارماشىلىعىڭنىڭ الدىنداعى جاۋاپكەرشٸلٸكتٸ ۇمىتپايتىن تابىلدىڭ ۇزاق ۋاقىت قاتتى شيرىعىپ, ٸشتەي ٸزدەنۋٸن, ٸشتەي تٷلەۋ ٷستٸندە بولعانىن ۇققانمىن. كەزەكتٸ مەرتە نەبٸر جاڭا تۋىندىلارعا كۋە بولاتىنىمىزدى ەلەستەتكەم.
بٸراق سول جولى دوسىمنىڭ «ەگەر ەفيرگە شاقىرساڭدار, مٸندەتتٸ تٷردە رەسمي حات جازىپ شاقىرىڭدار» دەگەنٸنەن بٸرتٷرلٸ سەكەم العان ەدٸم. ونسىز جەرگٸلٸكتٸ ەكٸمشٸلٸك بوساتپايتىن بولىپ تۇر عوي...
كٶپ ۇزاماي الماتىداعى كەڭسەگە «قازاقستان» ۇلتتىق ارناسىنىڭ اتىراۋداعى فيليالىنىڭ باستىعى ەلٸبەك تاتانوۆتىڭ ٶزٸ دە كەلٸپ قالدى. ول دا بٸردەن كەشەلەرٸ عانا تابىلدىنىڭ حابارلاسقانىن, قالت ەتكەن سەتتە تٷسٸرۋگە دايىن ەكەنٸن ايتىپ جاتىر.
تابىلعا زۆونداپ, بٸزگە قاراي شىعۋعا مٷمكٸندٸگٸڭ قاشان بولادى دەپ سۇرادىم.
– ون-ون بەس كٷننەن كەيٸن ٶزٸم حابارلاسامىن. سول كەزدە ناقتى ايتارمىن. قازٸر بٸر كٶلدەنەڭ شارۋالار كيلٸگٸپ قالدى, – دەدٸ.
– ايتپاقشى, ٶتەكەڭ قالاي? بٸراز ورىندارعا بارعان شىعار?..
تابىل كٷلدٸ.
سٶيتسەم, بۇعانشا تالاي جەردٸ ارالاپ ٷلگەرگەن ٶتەجان اعا تابىل باسقاراتىن يندەر اۋداندىق مەدەنيەت جەنە تٸلدەردٸ دامىتۋ بٶلٸمٸ قىزمەتكەرلەرٸنٸڭ الدىندا ٶزٸنٸڭ «كاراكۋل» سيياقتى جيىرماعا تارتا ەروتيكالىق ٶلەڭٸن وقىپتى بۇرقىراتىپ.
– مىنا تەنتەك شالدى ەلدٸڭ الدىنا شىعارىپ نەم بار ەدٸ دەپ مۇنشا قىسىلماسپىن. ۇيالعانىم سونشا – ورنىمنان تۇرا قاشۋدان شاق قالدىم تٸپتٸ. بٸراق بەكەر ىڭعايسىزدانىپپىن. سونداعى قىز-كەلٸنشەكتەر كەزدەسۋدەن كەيٸن: «اعانىڭ ٶلەڭدەرٸ كەرەمەت ەكەن!» دەيدٸ كەدٸمگٸدەي تامسانىپ. «تاعى كٸمدەرمەن كەزدەسەدٸ ەكەن, بٸز دە بارار ەدٸك» دەيدٸ. ويپىر-اي, وسىنداي دا عاجايىپتار بولادى ەكەن! – دەدٸ مەز بولىپ.
* * *
تابىلدىنىڭ بٸر ٷيدەگٸ جالعىز بالا ەكەنٸن سوناۋ سەكسەنٸنشٸ جىلداردىڭ باسىندا جاقىن تانىسقان كٷندەردەن باستاپ بٸلەتٸن ەك. بٸراق اناسى وسى ۇلىن ەلگٸ «بارى دا – وسى, نارى دا – وسى» دەيتٸندەي-اق بالپاناقتاي قىلىپ تۋىپتى.
ونىڭ تاعدىرى تالايلى پەرزەنت ەكەنٸ ٶمٸرگە كەلمەي جاتىپ-اق بەلگٸلٸ بولسا كەرەك. ماماسىنىڭ تابىلدىعا جٷكتٸ كەزٸندە وقىستا قايىق اۋدارىلىپ, زورعا امان قالعانى تۋرالى ەڭگٸمەدەن قۇلاعدارمىز. وسى وقيعادان كەيٸن دٷنيەگە امان-ەسەن... قوشقارداي بولىپ كەلە قالعان سەبيگە اۋىلداعى ەلدەبٸر اۋزى دۋالى قارييا العاش «تارلانبٶرٸ» دەپ ەسٸم بەرەدٸ. الايدا ٷيدەگٸ ٷلكەندەر مەتٸركە العاندا مۇنداي اتتى قولايسىزداۋ كٶرٸپ, «تابىلدىعا» توقتالعان سەكٸلدٸ...
جوعارى وقۋ ورنىن بٸتٸرگەن سوڭ ەشتەڭەگە قارايلاماي ەلٸنە كەلەتٸنٸن دە كٷنٸ بۇرىن بٸلگٸلەپ قويعان. «جاستارى ۇلعايعان ەكە-شەشەمە قاراۋىم كەرەك قوي» دەيتٸن-دٸ.
ەكٸنشٸ كۋرستا ەسكەر قاتارىنا شاقىرىلدى. ول ورالعانشا, بٸز دە بەت-بەتٸمٸزبەن تاراپ كەتكەنبٸز...
قاستەرلٸ بورىشىن الىس شەتەلدە اتقارىپ قايتىپ, ۋنيۆەرسيتەتتٸ تامامداعان سوڭ تابىل ەدەۋٸر تولقىپ جٷرٸپ بٸر كٷنٸ:
شاھاري شاقتار شىراي بەرمەدٸ شابىتقا,
بەت بۇردىم سوسىن بەلگٸسٸز تالاي باعىتقا.
بەس قابات ٷيدٸڭ تار بٶلمەسٸنە تاڭىلدىم,
سٶنگەن سەزٸمدەي لاقتىرعان قايىڭ تابىتقا.
تامۇقتىڭ بەينە جاھاننامىندا سايالى,
قامىقتىم كەيدە الاقان تاپپاي ايالى.
اتتاندىم سوسىن ساحارا سارى دالاما,
بەلەدەن قاشقان ماشايىق قۇساپ باياعى.
اقجارما سەزٸم بٸزدەن دە سٶيتٸپ الىستاپ,
تارتتىم دا كەتتٸم اق جايىقتى ٶرلەپ قارىشتاپ.
القام دا سالقام فەودالشا ٶمٸر سٷرمەككە,
اۋىلعا بارىپ امانقوس قۇساپ مال ۇستاپ.
دەندەرگە كەلٸپ بويىما بولدى كٷش ەنەر,
شابىتپەن سوسىن ٶلەڭگە كٸرسەڭ, ٸس ٶنەر.
شارشاعان شاقتا «شىراقتىڭ» شۋلى بارىندا
ەلٸبەك جەزدە, سىراڭدى مەنسٸز ٸشە بەر! –
دەپتٸ دە, يندەربورعا اتتانىپتى.
مەن وندا قاراعاندىدا ەدٸم.
ەيتكەنمەن بٸرتالاي ۋاقىتتان كەيٸن استاناعا قايتا ورالدىق تا, تابىلمەن جىل ارالاتىپ قاۋىشىپ تۇراتىنبىز. كەلگەن سايىن جاڭا ەندەرٸن تىڭداتاتىن. ەر ساپارى مازمۇندى, قىزىقتى كەزدەسۋلەرگە ۇلاساتىن ەدٸ.
سول بٸر كەلگەنٸندە ەڭگٸمە ٷستٸندە:
– الماتىنى اڭسايتىن شىعارسىڭ? – دەپ قالعانىم بار.
– اڭسايمىن عوي. قالاي اڭسامايسىڭ. دٷبٸرلٸ ستۋدەنتتٸك شاعىمىز وسىندا ٶتتٸ. سەندەردٸڭ كٶپشٸلٸگٸڭ وسىنداسىڭدار. اڭسايسىڭ, ەرينە. بٸراق ۇلى تٶزٸم بار عوي بٸزدە! – دەدٸ ەلدەن ۋاقىتتا تاستاي تٷيٸلٸپ ۇزاق وتىرىپ. ودان سوڭ ەدەتٸنشە جٷرەك قىلىن شەرتكەندەي قوڭىر گيتاراسىنىڭ شەكتەرٸن ٸلٸپ تارتىپ, باياۋ عانا ەن تەربەتتٸ:
قوش ايتپاستان ارناپ كەلگەن اعاما,
اقشام بٸتٸپ, التى كٷن ساپ اراعا.
سايتان كەزگەن مىنا «جىندى» قالادان,
كەتكەم اقىر بەزٸپ مۇڭدى دالاما...
اۋىلعا بارىپ ەۋروپالىق مەنەرمەن ەڭسەلٸ ٷي سالىپتى. بٸراق باستاپقىدا وسى باسپانانى كەرٸ اتا-اناسى جەرسٸنە قويماسا كەرەك.
– تابىل: «قارتتار جاڭا ٷيگە ٷيرەنە الماي جٷر. قايتا-قايتا ٶزدەرٸنٸڭ ەسكٸ قۇجىرالارىنا كەتٸپ قالا بەرەدٸ. سوعان قاراعاندا تەۋەلسٸزدٸكتەرٸن قيمايتىن سيياقتى», – دەدٸ», – دەپ نۇرىم دوسىمنىڭ ٸشەگٸ قاتىپ كٷلگەنٸ بار.
كەيٸن قۇندىزداي-قۇندىزداي ۇل مەن قىز تاۋىپ بەرگەن ەيەلٸ قارلىعاشتىڭ جايسىز ەمەسٸن سەزەتٸنمٸن. باسقاسى باسقا, اقىننىڭ نەزٸك جانىن جان-جارى تٷسٸنٸپ جاتسا, باقىتتىڭ ٷلكەنٸ سول عوي.
باياعى بٸردە تابىل الماتىعا كەلٸپ, ەكەۋمٸز ەبٸشتٸڭ (اقىن ەبۋبەكٸر سمايىلوۆتىڭ) شاڭىراعىنا سوققانىمىزدا زايىبىنىڭ سوناۋ يندەردەن زۆونداپ, سول ٷيدەگٸ راياعا ەزٸلدەپ بولسا دا:
– مەنٸڭ «شالىما» دۇرىستاپ قاراڭدار. قارنى اشىپ قالماسىن! – دەپ تاپسىرىپ جاتقانىن ەستٸپ, ٸشٸم جىلىپ ەدٸ.
تەگٸندە, ول بۇل جاعىنان قورلىق كٶرە قويعان جوق. تابىلدى كٶبٸنەسە اينالاداعى اعايىننىڭ توعىشارلىعى قينايتىن-دى. «قازاق ەدٸم دەگەنشە, قۇسالىقپىن دەسەڭشٸ, تۇزاعىنا تالايدىڭ, تۇسالىپپىن دەسەڭشٸ» دەپ, اباي اتاسىنشا, ەۋەلدەن ەلدٸك مٷددەلەرگە كٶپ الاڭدادى. ەل-جۇرتىن بيٸكتەن كٶرگٸسٸ كەلەتٸن ونىڭ ەربٸر ەنٸنٸڭ ماعىناسى دا, شىن مەنٸندە, سول ٷلكەن ۇلتتىق مۇراتتارعا ۇلاسىپ جاتاتىن.
ودان سوڭ ٶلەرمەن دەلدٷرٸشتەر دەۋٸرلەپ تۇرعان مىنا زاماندا ٶنەر مەن ەدەبيەتتٸڭ قۇنىن تٷسٸرٸپ بارا جاتقان ناداندىققا نالىپ, قاتتى شارشاعانى انىق...
تۇرمىس تاپشىلىعىنا قانشالىقتى بوي الدىرمايمىن دەگەنمەن, ٶمٸر كٷندە توي ەمەس, تٸرلٸكتٸڭ تٷرلٸ سەتسٸزدٸكتەرٸ دە مويىنداتپاي قويمايدى-اۋ!
الدىڭعى جىلى اناسى قايتىس بولىپ ەدٸ. بيىل جاقىن اعاسى ٶتتٸ دٷنيەدەن...
ەيتەۋٸر, كەيٸندە تابىلدىڭ دا سىر بەرمەگەنٸمەن, ٸشقۇسا بولىپ, كٷيزەلٸپ جٷرگەنٸن اڭدايتىن ەدٸم.
* * *
بۇل ەكٸ ارادا ٶتەجان اعا دا ورالدى.
– ەكٸ قاباتتى ون ەكٸ بٶلمە ٷيٸ بار ەكەن. اۋلاسى ات شاپتىرىم. جاعدايى جامان ەمەس سيياقتى, – دەپ ەدٸ.
قالتقىسىز كٷتٸپتٸ. ارمانسىز قىدىرىپتى. جەرگٸلٸكتٸ شايىرلارمەن جٷزدەسٸپتٸ ەكەۋٸ. كەزدەسۋلەر ۇيىمداستىرىپتى. ونى گازەتتەر جارىسا جازىپتى...
مالايسارى بي مەن مۇرات مٶڭكەۇلىنىڭ رۋحتارىنا تەۋ ەتٸپتٸ. ٶتەكەڭ ماحامبەتتٸڭ باسىنا بارعانداعى ەسەرٸن: «ايدالاعا تاستاپ كەتكەن دومبىرا سەكٸلدٸ ەكەن مازارى» دەپ, «بەركٸنٸپ ساداق اسىنعان» سايىپقىران اقىننىڭ زيراتى كٶرٸنٸسٸن تاڭدانا ەڭگٸمەلەپ, مەنٸ دە ەدەۋٸر ەلٸكتٸردٸ.
كەزٸندە ورال ٶڭٸرٸن پانالاعان تاعدىرلارى كٷردەلٸ اقىندار سۆەت ورازاەۆ پەن تالپاقتىق ساعات ەبدۋعاليەۆتىڭ ەسكٸ ٷيلەرٸنە اپارىپتى. كەيٸن مۋزەيگە اينالدىرامىن دەپتٸ سول ٷيلەردٸ. تابىلدىنىڭ ٶز وتتارىنا ٶزدەرٸ ٶرتەنٸپ ٶلگەن وسىنداي ادۋىندى دارىنداردىڭ بۇرالاڭ ٶمٸر جولدارىن ەرتەدەن قىزىعا زەرتتەپ, ولاردىڭ عۇمىرىنىڭ قالتارىس قىرلارى تۋرالى كٶپ تولعاناتىنىن بٸلەتٸنمٸن-دٸ...
«سٸز تۇرعاندا, ماعان ونشا جاراسا قويماس» دەپ, «قوساي اتا» مەدالٸن تاعىپتى ٶتەكەڭنٸڭ ٶڭٸرٸنە. ونى ٶزٸ بٸرتالاي ەڭبەكپەن العان سەكٸلدٸ. ادايلاردىڭ ٸشٸندە سورپانىڭ بەتٸنە شىعاتىن يگٸ جاقسىلارىنا عانا بۇيىرعان اسا باعالى ماراپات سيياقتى بۇنىڭ ٶزٸ...
ٶتەكەڭ ٶلگەنشە ريزا ەكەن. «مەدالٸ قاتتى ۇنادى!» دەيدٸ. راسىندا دا, كٶرنەكتٸ كٶرٸنەدٸ. ٷكٸمەت بەرگەن «قۇرمەت» وردەنٸنٸڭ قاسىندا ايرىقشا جارقىراپ, كٶز تارتىپ تۇر. «سوعىمدى قىسقا قاراي الاسىز» دەپتٸ. ال «يندەرگە كٶشٸپ كەلەتٸن ويىڭىز بولسا – جەر جەتەدٸ, ٷي سالىپ بەرەم, كەمپٸر الىپ بەرەم» دەپتٸ ەزٸلدەپ...
ورالدان دەندەرگە قايتقان جولدا تابىل قايتا-قايتا جايىقتىڭ جاعاسىنداعى توعاندارعا تٷسٸپ, شومىلۋمەن بولدى دەيدٸ:
– مەن انادايدان قاراپ قويىپ وتىرامىن, ول ماعان قارايدى... قارايدى دا مەنٸ ايايدى. مەن ونى ايايمىن...
كٶز الدىما ەلدەن شالعايداعى قالىڭ توعاي اراسىندا, وڭاشا تٷكپٸردە كٷيبەڭدەپ, سەلبەسٸپ بۇيىعى تٸرلٸكتەرٸن كەشكەن قارت اقان سەرٸ مەن ونىڭ دەرمەنسٸز ۇلى ىبان ەلەستەپ ٶتەدٸ دە, اڭتارىلىپ سۇراق قويامىن:
– قالاي سوندا? بٸر-بٸرٸڭٸزدٸ اياعاندارىڭىز نە?!.
ٶتەعاڭ بٸر سەت ٷلكەن كٶزدەرٸ الايىپ, توسىلىپ قالادى.
– ەندٸ... ول دا قايبٸر جەتٸسٸپ جٷر دەيسٸڭ سوناۋ جىراقتا... ال مەنٸ مٷسٸركەيتٸنٸ – مارقۇم كٷلەش بايعۇس اپالارى ەدٸ عوي ٶزدەرٸنٸڭ... مەنٸڭ قازٸرگٸ قورعانسىز حالٸمدٸ تٷسٸنەد تە!..
الايدا ٶتەكەڭنٸڭ كٶپ سىردى بٷگٸپ, سٶز اياعىن ٸركٸپ قالاتىنىن بايقايمىن. تولىق اشىلمايدى. بەرٸبٸر كەيٸنٸرەك بٸلدٸك قوي بٸراز جايتتى.
ەيتەۋٸر, اقىرىن دەيٸن ەنە-مٸنە تابىل كەلٸپ قالار دەپ ەلەگٸزۋمەن جٷرگەمٸن. بٸر كٷنٸ كەشتەتٸپ ٶزٸ ەمەس, قارالى حابارى جەتتٸ...
تاڭەرتەڭٸنە-اق ٶتەجان اعانى بەتكە العامىن. قازانى ەستٸرتٸپ, كٶڭٸل ايتپاقشى ەم.
داعدىسىنشا «قازاقستان» ۇلتتىق ارناسىنىڭ قارسى بەتٸندەگٸ اللەياداعى ورىندىقتا كٶردٸم, تٷرٸ ەلەم-تاپىرىق.
– ايىرىلىپ قالىپپىز, – دەدٸ قاسىنا جەتە بەرگەنٸمدە-اق. – سۇم اجالعا نە شارا?! جاساماعان عۇمىرىن بالا-شاعاسىنا بەرسٸن!..
سٶيتٸپ ٶزٸمدٸ جۇباتتى. ودان ۇزاق تٷنەرٸپ وتىرىپ, قاتتى وپىندى:
– ٶمٸردٸڭ لەززاتىن سەزٸنۋٸ كەرەك ەدٸ. كەتۋٸ كەرەك ەدٸ و جەردەن. سول ساپار ەكەسٸ اياكەڭە ايتىپ ەم... «جٸبەر بالانى ەركٸنە» دەپ. ۇستاما, قالۋعا بولمايدى مۇندا دەپ. اقساقال ۇناتپادى مەنٸ...
تٷسٸندٸم, ٶتاعاڭنىڭ نە ايتقىسى كەلگەنٸن. قايدا جٸبەرەدٸ?! ٶلمەلٸ ەكە مەن ەندٸ-ەندٸ عانا وڭالا باستاعان بالا-شاعانى تاستاپ قايدا كەتەدٸ? ٶز تاعدىرىڭنان قايدا قاشىپ قۇتىلاسىڭ?..
بٸراق مەنٸكٸ دە ەشەيٸن جان دالباسا كٷيكٸلەۋ وي عوي بٸر. ەيتپەسە ٷلكەن كەمەگە ٷلكەن ايدىن قاجەت ەكەنٸن, پارلاپ سامعايتىن كەڭٸستٸك كەرەك ەكەنٸن بٸلمەيدٸ دەيسٸز بە.
قولما-قول شەشٸلە قالمايتىن كٷرمەۋٸ قيىن شارۋا بولعانىمەن, شىن ٸزدەسە, وسىناۋ تۇيىقتان شىعاتىن جول تابىلار دا ەدٸ.
پروزايك بولسا شىعىپ كەتەر ەدٸ-اۋ, سول تۋپيكتەن. ال ەكٸمدٸككە قىرى جوق ەكەنٸن ەۋەل باستان بايقاعام...
ٶتەكەڭ قييالىن شارتاراپقا شىرقاتىپ, بوزداق باۋىرىم قايتكەندە امان قالعان بولار ەدٸ دەپ, اقىلى اداسادى. جەتپٸستەن اسقان جاسىندا كٶرمەگەن قۇقايى, كەشپەگەن شىرعالاڭى قالماعان... وقىپ تٷسپەگەن ەدەبيەتٸ جوق كەرٸ تارلان... سەزٸمتال اقىن جٷرەك سول بارعانىندا-اق جاعدايدىڭ بەرٸن بايقاعان ەكەن. قابىرعاسى قايىسىپ, تولعانعان ەكەن.
انىعىندا, سول كەزەڭدەر تابىلدىنىڭ تىعىرىققا تٸرلەگەنٸن مەن دە بٸلگەنمٸن. كٶپشٸلٸك شىعارماشىلىق ادامدارى باستان ٶتكەرەتٸن «قالىپتى» جاعداي. ەيتكەنمەن كەۋدەدەگٸ داۋىلدىڭ تىنشي قالۋى وپ-وڭاي نەرسە ەمەس. سوندىقتان دا بۇل – ۋدى دا, سۋدى دا ٸشكٸزٸپ, سانا سانسىراتاتىن اسا قايشىلىقتى سەتتەر. مۇنداي شاقتا جان ەلەمٸندەگٸ ٷيلەسٸمنەن دە بەرەكە قاشىپ, ٶز جانىڭدى ٶزٸڭ جۇلىپ جەگەندەي جٷدەپ-جاداپ بٸتەسٸڭ.
تەك وسى ٷدەرٸس ۇزاققا سوزىلىپ كەتپەسە دەپ قاۋٸپتەنگەنٸم دە راس-تى. ەيتەۋٸر, تابىلدىڭ مۇنداي اۋىرتپالىقتىڭ بەرٸن جەڭٸپ شىعاتىنىنا شٷبەم جوق ەدٸ. ٶيتكەنٸ ونىڭ دارىن قۇدٸرەتٸنە سەنگەنمٸن.
الايدا, امال نە, جىندى كەپ بٸرجان سالداي ۇلدارىن بۇعاۋلاپ, «شەشسەڭشٸ, بٸلەگٸمە ارقان باتتى» دەگٸزٸپ شىرقىراتقان اعايىننىڭ قاتىگەزدٸگٸ بٷگٸن دە اسقىنا تٷسپەسە, كەمي قويعان جوق قوي; قازٸر قاراپ وتىرسام, تابىلدىڭ دا قالت-قۇلت ەتٸپ, قۇز-جارتاستىڭ ەرنەۋٸندە تۇرعانداي ٶتە بٸر قاتەرلٸ تۇسىندا ماڭايداعى كەيبٸر تۋىسقاندار تىنىشتىق بەرٸپ, ٶز-ٶزٸمەن قالدىرۋدىڭ ورنىنا تٷرتپەكتەپ, تەزٸرەك قۇلاپ كەتۋٸنە «جەردەمدەسٸپ» جٸبەرگەندەي كٶرٸنە بەرەدٸ.
ەندٸ, مٸنە, تابىلدىڭ كەيٸنگٸ جازعان ٶلەڭدەرٸنٸڭ بٸرٸنە قايتادان قاراپ, ەلگٸ كٷدٸگٸم راستالا تٷسكەندەي, ويران-اسىر بولامىن:
الىپ كەت مەنٸ اۋىلدان, اعا,
سەنٸ اڭساپ بٸراز شەت جٷردٸك.
مەن ٶمٸر سٷرگەن قاۋىمعا قارا,
اينالىسقانى – بوق تٸرلٸك.
جانىمدى سالما زارلاتىپ وتقا,
بولمىسىم سەنٸ كٷتتٸ ەر كٷن.
الىپ كەت مەنٸ الماتى جاققا,
ازاپتان سٷيتٸپ قۇتقارعىن.
رەسۋاسى بولىپ ەسسٸز عالامنىڭ,
دەندەرٸم – تۋعان جەرٸمدە.
ماحامبەت قۇساپ باسسىز قالارمىن,
قاراويدىڭ قارا كٶرٸندە.
قاراويعا مەنٸ جەرلەتپەشٸ, اعا,
دەرۋ بوپ كەسەل – جاراما!
كٶشٸر دە, كەنتتٸك پەندەگە سانا,
الماتى – ەسەم قالاعا.
ساقي باسىما نامىس بايلانىپ,
جٷرگەندە ساعان جولىقتىم.
كەتەرمٸن بٸر كٷن ارىسقا اينالىپ,
اعا, سەن سودان قورىققىن!
اپاتتىڭ الدىندا تۇرعانىن انىقتان-انىق ەسكەرتكەن ەكەن. جان داۋىسى شىعىپ, ىشقىنعان ەكەن. ەستي الماپپىز...
* * *
كەيبٸر جٸگٸتتەر «تابىلدىنىڭ ٶنەرٸن كٶزٸ تٸرٸسٸندە ەشكٸم باعالامادى, ەندٸ ەدەتٸمٸزشە ٶلتٸرٸپ الىپ, نەبٸر نەرسەنٸ ايتىپ زارلايمىز» دەپ رەنجٸگەن سيياقتى. مۇنىڭ شىندىعى دا جوق ەمەس شىعار, الايدا ٶز باسىم سوناۋ سەكسەنٸنشٸ جىلداردىڭ اياعىندا «قازاق ٷشٸن ۆىسوتسكيي مەن وكۋدجاۆا سيياقتى باردتار – بٸر تٶبە دە, تابىل – بٸر تٶبە» دەپ تالاي جازدىم. ونىڭ ەرەكشە قىرلارىن ايتتىم. ٶكٸنٸشتٸسٸ, ول ويدىڭ بەرٸ قاراعاندى وبلىسى اۋماعىنان اسا قويمادى. ونى تابىلدىنىڭ ٶزٸ دە بٸلدٸ. (ايتپاقشى, كەشە عانا ەستٸدٸم, قاراعاندى قالاسىنداعى ستۋدەنت جاستار تابىلدى دٷنيەدەن ٶتكەندە قارالى ميتينگ جاساپ, ٶلەڭدەرٸن وقىپ, ەندەرٸن ورىنداپتى).
الداعى ۋاقىتتا دا جازارمىز دەپ جٷردٸك قوي. اياق استىنان كٶز جازىپ قالامىز دەپ كٸم ويلايدى. ەرتەڭٸمٸز بار دەپ ٷمٸتتەندٸك.
سٶيتٸپ جٷرگەندە تابىلدى دوسىمىز دا دومبىرانىڭ شيرىققان شەگٸ سەكٸلدٸ ٷزٸلدٸ دە كەتتٸ.
ۇلى تٶزٸم دە تٷگەسەلەدٸ ەكەن. شەكسٸز كەڭٸستٸكتٸ كٶكسەپ قۇسادان كٷيگەن قوڭىر قوزى اقىرىندا سول ەلگٸ قاراويدان سايا تاپتى.
قۇلتٶلەۋ مۇقاش
«قازاق ەدەبيەتٸ», 2010 جىل, 10 جەلتوقسان
