- ٸمم, ويىمنان شىقتى, ازۋداي-اق ازعان ەكەن سابازىڭ, - دەدٸ سوتكٸسٸ تاڭعى 5:40-تا مۋزىكالاتقاننان كٷندەگٸ ەدەتٸمەن تۇرىپ الىپ تٸلٸنٸڭ استىنا ناسىبايدان بٸر شىمشىمداي سالىپ دەمٸن الىپ وتىرعان وتارباي. ازدى دەگەن سابازىڭ شالقادان جاتىر جارىقتىق. ٶلٸپ جاتىر. ەي, ٶلٸدە دە ەس بولار.
- تىم جاقسى قاتىنى بار, ٷش مىڭنىڭ جامان قاتىندارىنا بارىپ لەپسٸسٸنە ەگە بولا الماي ارامدانىپ جاتىسىن. انت ۇرعان, ەڭ بولماسا قولىندا دەرەگٸ بار, پەچاتى, مٶرٸ بار ادام ۇيالمايتىنداي قىزمەتكەر, بايى جوق قاتىندارمەن ويناس جاساسا ەكەن-اۋ. ٸ-شش-شش-اي, ۇيالماي بالا شاعاسىنىڭ اراسىندا وتىرىپ شاي ٸشەدٸ-اۋ, - دەپ وتارباي ويىن تاعى ٷستەدٸ.
تاڭ اتپاي تاقۋاشا ٶزٸمەن-ٶزٸ سٶيلەسٸپ وتىرعان وتارباي كٸم, ٷش مىڭنىڭ جامان قاتىندارىنا بارىپ ەسٸ كەتە بولدىرىپ جاتىرعان كٸم? تاراتىپ سٶيلەيٸن, ال تىڭداڭىز.
وتارباي شارۋا باققان ادال ەڭبەگٸمەن كٷن كٶرمەكتٸ ماقسات بٸلٸپ اۋىلدان 25 شاقىرىم جەردەن 49 جىلعا 1000 گا جەر ارەنداعا الىپ شارۋاسىن كٷيتتەپ, تىماۋ-سىماۋدا 100 گرامىن ەز-ٸ-ٸ-پ ٸشٸپ جٷرگەن كەسٸپكەر ەدٸ. كەشە كٶرشٸسٸ توي بەرگەن. اپتانىڭ اياعى ەمەس دەل ورتاسىندا مەرەكەسٸن تاراتۋعا كٶرشٸسٸ باعاسى قول جەتٸمدٸ دەپ اۋىلدان 90 شاقىرىم جەردەگٸ ۆاعزالعا جاقىن رەستوراندى تاڭداعان ەكەن. تويعا تاكسيلەتٸپ كەلگەن وتارباي وسى ماڭدا تۇراتىن كلاستاسى كەسٸكبايعا بٷگٸن سەنٸكٸنە قوناعا بارامىن دەپ ەسكەرتٸپ قويعان. كەسٸكباي قۇرىلىس مەكەمەسٸندە ٸستەيدٸ. مەكەمەسٸ دە توو ما, جارىماعان مەكەمە ەيتەۋٸر. وسىدان ەكٸ جىل بۇرىن كرەديتٸم ٶسٸپ كەتتٸ دەپ جىلاپ كەلٸپ 130 000 تەڭگە قارىزعا الىپ كەتكەن. سونىڭ 20 000 تەڭگەسٸن قايىرىپ بەرگەن دە 110 000 تەڭگەسٸن ەلٸ بەرمەي جٷر. «كٶشپەلٸدە اقىڭ كەتسە, كٶشە-كٶشە ٷستٸڭە كەلەدٸ» - دەگەن, بٷگٸن سونى سۇراۋدىڭ سەتٸ تٷسكەسٸن توي تاراعاسىن كلاستاسىن شاقىرىپ الىپ قوناعا بارعان.
بارعان قۇرلى بەرەكەسٸ كەتتٸ. «بۋش سانى» اتالاتىن اكوراچكٸ سالىپ بۇقتىرعان كٷرٸشٸن بەرە وتىرىپ كەسٸكبايدىڭ ەيەلٸ ايجامال وتاعاسىن جامانداسىن كەلٸپ.
- جۇرتتىڭ ەركەگٸ سيياقتى جالماڭداپ تۇرعان جوق. پايداسىن بٸلمەيدٸ. مەن بولماسام دالادا ٶلٸپ قالاتىن ادام. شىنىن ايتپايدى. ارام. تۋىسقاندارى ادامسىنبايدى دەپ ايجامال بۇعان مۇڭىن شاققان. «ۇرىنىڭ قاتىنى ٶزٸنە ىلايىق» دەپ وقىتىپ قويدى ما? ەلدە شىنى ما, اياسىن دەگەندەگٸسٸ مە? ەكەن. تٷن ورتاسى اۋا كەسٸكباي تازا اۋا جۇتايىق دەپ بٸر تانىسىن شاقىرىپ الىپ ساۋناعا اپارىپ سۋعا تٷسٸردٸ. وتارباي قاجەتٸ جوق دەسە دە قاتىن ٸزدەدٸ. وتاربايدى كٷتتٸم دەگەنٸ اتاق قانا? قىزىعىن ٶزدەرٸ كٶردٸ. وتارباي سۋ-سۋانى مەن قىتىرلاقتارىنان اۋىز تيگەنٸ بولماسا دەرەتٸن بۇزبادى.
- ەي, شابىلىپ نە قىلاسىڭ «قارىزىڭ كٶپ بولسا جۇمىرتقا بٶرەك جە» دەپ قاراقالپاق اعايىندار ايتپاقشى بٸر تيىن بولسا دا بورىشىڭدى ٶتەسەيشٸ دەپ وتاربايدىڭ كەيٸپ وتىرعانى وسى. كەسٸكباي «قارىز مەسەلەسٸن ەرتەڭ شەشٸپ بەرەم, مەكەمەدەن الىنباي قالعان 40 000 تەڭگەم بار, باستىعىمنان الىپ بەرەمٸن, قالعانىن ۇزاتپاي بەرەرمٸن» دەگەسٸن ناسىبايىن اتىپ جٸپسٸز بايلانىپ وتارباي وتىر.
***
كەسٸكبايدىڭ جۇمىس جاسايتىن توو-سىنا بارىپ «جىلاپ قايتارىن» ساناپ الىپ كەڭسەدەن شىعىپ كەلە جاتىر ەدٸ. اۋىلداعى باجاسى جولىعا كەتتٸ.
- ەي, باجوك, - دەپ داۋىستاعان باجاسى قامىسبايمەن اماندىق-ساۋلىق سۇراسىپ بولىپ:
- جٷرگەن اياققا جٶرگەم ٸلٸگەدٸ دەگەن 20 قاپشىق جەم الىپ كەتە الامىز با? - دەدٸ وتارباي.
- باجا, سەن ايتقاندا ارقالاسام دا اپارىپ بەرمەسپٸن بە?
- وسىندا, ناعاشىم جۇمىس جاسايتىن ەدٸ, مەنٸ كٷت قازٸر شىعامىن. ەي, سەن پوەزيست ەدٸڭ عوي, بٸر مىقتى اقىننىڭ ورتالىق كٸتاپحانادا كەزدەسۋٸ بولادى. ەرٸ كەتكەندە ساعات جارىم بولار بٸرگە كەتەمٸز. بالدىزىما كٶزايىم ەتٸپ ٶزٸم جەمٸڭمەن قوسىپ ٷيٸڭە لاقتىرىپ تاستايمىن مەنٸمەن جٷر - دەدٸ قامىسباي.
- تانىمايتىن جەر, ىڭعايسىز بولماسا دەدٸ وتارباي. - باتىر جاۋىن تانىسا دا, اقىن وقىرمانىن تانىمايدى دەگەن. سٶزدٸ قوي. مىقتى اقىن - دەدٸ قامىسباي.
- يە, سەن سٶز تانيسىڭ. سٶز تانىماساڭ كەسٸپكەر بولىپ جٷرٸپ كٸتاپ جازاسىڭ با - دەدٸ وتارباي. سونىمەن ەكٸ كەسٸپكەر بٸرٸ شاقىرۋلى بٸرٸ شاقىرۋسىز كەزدەسۋگە كەلدٸ. حوش, سونىمەن كەزدەسۋگە كەلەلٸك.
***
قالا ورتاسىندا كەزٸندە كٷنٸن كٶرە الماي جابىلىپ قالعان بالا باقشا عيماراتىن تىم جاقسى ەتٸپ ورتالىق كٸتاپحاناعا اينالدىرعان ەكەن. ۇياداي كٸتاپحانا بازارى اۋعان باستىقتاردىڭ ٷيٸندەي بولىپ قالعان. كەلٸم-كەتٸمٸ شامالى. وسى قازاق بٸلٸمنەن كٷپتٸ بولعانداي, كٸتاپ دەسە تەرٸس اينالاتىن بولىپتى.
كٸتاپحانانىڭ ەكٸنشٸ قاباتىنداعى وقۋ زالىندا اقىنعا ارنالعان بۇرىش جاسالىپتى. كٶرنەكٸ ەتٸپ جۇمەكەن نەجٸمەدەنوۆتىڭ «اقىن وراق بايعاليەۆتىڭ ٶلەڭ شۋماقتارى بارىنشا مىعىم, اراسىندا ارتىق ارام ەت جوق, ناعىز پوەزييا» -دەگەن پٸكٸرٸ ٸلٸنگەن ەكەن. بۇرىشتا اقىننىڭ جازعان كٸتاپتارى مەن وسى اقىن تۋرالى قازاقتىڭ سٶز قالىپتاعان, وتارباي تانىمايتىن بەلگٸلٸلەرٸنٸڭ پٸكٸرلەرٸ مەن اقىنعا بەرگەن باعاسى انىق ەتٸپ ٷلكەيتٸلٸپ كٶرمەگە قويىلعان. جارقىلداعان جاساندىلىق جوق. قوڭىرقاي وتىرىس بولايىن دەپ تۇر ەكەن. جاسىنان جۇلدىز جۋرنالىن, قازاق ەدەبيەتٸ گازەتٸن قونىشىنا تىعىپ جٷرٸپ وقىپ قوي باققان وتارباي سٶزدٸڭ دەمٸن بٸلەدٸ.
وتارباي كەيبٸر اقىننىڭ سٶزدەرٸنەن قاتە تابارلىقتاي سٶز قونعان كٸسٸ. قازٸرگٸ اقىنداردىڭ سٶز ساپتاسىن كەلەكەلەيدٸ. «قىراۋ جاپقان» دەپ جازادى دۇرىسى - «قىراۋ تٷسكەن». «توقتا تاكسي, سٷٸكتٸمدٸ الىپ كەت» دۇرىسى ٶلەڭ ەمەس قارا سٶز. سونداي-اق بەلگٸلٸ بەگەيلەردٸڭ دە سٶز قالىپپاۋىندا حاننىڭ قىزىندا دا بولاتىن كەمشٸلٸكتەردٸ جٸپكە مٶلدٸرەتٸپ تٸزٸپ بەرەدٸ. قازاققا بەلگٸلٸ اقىن ج.مولداعاليەۆتىڭ «بٸر ۋىس ناندى بٶلٸپ جەگەن» دەگەن ٶلەڭ جولى سەتسٸز شىققان ۇيقاس ٷشٸن قۇرىلعان, دۇرىسى قازاقشاسى «بٸر ٷزٸم ناندى بٶلٸپ جەگەن» - دەيدٸ. وتاربايدى سٶيلەتسەڭ شامالىعا شالدىرمايتىن شالقارلىعى بار.
كەزدەسۋدٸ جٷرگٸزەتٸن كٶز ەينەك تاققان, بٸر سٶزٸن بٸر سٶزٸ باسىپ وزاتىن اسىعىپ سٶيلەيتٸن ەيەل كٸسٸ ەكەن. اقىننىڭ ٶمٸر دەرەگٸ مەن ٶلەڭدەرٸنە توقتالىپ ٶتتٸ. اقىن ورتاسىنا ليريك اقىن رەتٸندە تانىمال ەكەن.
اقىن - وراق بايعاليەۆ ەسٸمدٸ ارداگەر ۇستاز ەرٸ ماحامبەتتٸڭ جيەنشارى ەكەن. ٶلەڭدٸ ەرتە باستاسا دا, ايلاۋدان شىعىپ كەتكەن باسى قاتتى بەيگە اتىنداي ٶنەر قۋماي, مۇعالٸمشٸلٸكتٸ دە باستاي سالا تاستاپ ٶندٸرٸسكە كەتكەن بە, سوڭ قايتا مەكتەپكە كەلگەن بە بۇرالقىنىڭ بۇرالاڭ جٷرٸسٸندەي ٶمٸرٸ بار جەتٸبايلىق بٸر شال كٶرٸنەدٸ. ... اقىن ورتاسىنا ليريك اقىن رەتٸندە تانىمال ەكەن. الدىن الا دايىندالعان ستۋدەنتتەر اقىننىڭ ٶلەڭدەرٸن وقىدى. ستۋدەنتتەردٸڭ بٸرسىپىراسى ٶلەڭدٸ جٷرەكپەن ەمەس كٶمەيدەن وقىدى. قاجەت بولسا كٸتاپحاناشىلار دارىندى قولدان جاساپ كٷمپيتٸپ قويۋدى ەدەتكە اينالدىرعان كەز عوي, كٸم ەكەنٸن سٶزٸنەن تانيىن دەگەن كٸسٸشە وتارباي تٶردە جالعىز وتىرعان اقىنعا سىناي قارادى. ۇزىن بويلى, شاعالا مۇرتتى جەتپٸسكە ەنسە دە جيدٸمەگەن قۋناق كٶرٸنەتٸن ٶزٸنٸڭ ٶلەڭٸ سيياقتى ارتىق ارام ەتٸ جوق, سيداڭ كٸسٸ ەكەن. اقىن ورتاعا شىعىپ سٶز الدى.
- مەن ٶلەڭدٸ, ەرتە باستادىم. مٷمكٸن ەكەمنٸڭ ىقپالى بولار, ەكەم ٶنەرگە, جىر شەجٸرەگە جاقىن ادام ەدٸ. اداي كٶتەرلٸسٸنە قاتىسقان, ۇلى وتان سوعىسىندا تۇتقىنعا تٷسٸپ نەمٸس كٷزەتشٸسٸن ۇرىپ ٶلتٸرٸپ قاشىپ, فرانتسييا جەرٸندە ٶزٸ جٸگٸتتٸڭ تٶرەسٸ دوعال دەپ وتىراتىن. دوعال دەگەنٸ شارلدە دەگول. دەگولدىڭ پارتيزان وتريادىندا قاسىم قايسەنوۆ سيياقتى ەرلٸكپەن سوعىسىپ ەلگە امان ورالدى. جىلقىشى بولدى. ەكەم - جامبىلعا تٷستەن, ابايعا قون, ابايدىڭ اقىلىن ال. اباي بارما دەگەن اۋىلدىڭ ماڭىنان جٷرمە دەيتٸن. تاريحتان جاقسى وقىعاسىن جوعارى وقۋ ورىنىنىڭ تاريح فاكۋلتەتٸندە الماتى قالاسىندا وقىدىم. جازۋشىلار ٷيٸنە جيٸ باراتىن ەدٸم. جۇمەكەن نەجٸمەدەنوۆ العاشقى جىر جيناعىما ماقتاپ العى سٶز جازىپ بەردٸ. مۇقاعاليدىڭ مەن تۋرالى جىلى-جىلى جازبالارى ساقتاۋلى. تۇمانباي مولداعاليەۆ «سەن كلاسسيك بولاسىڭ الماتىدا ارامىزدا قال» دەگەن اقىلىن المادىم. مٷمكٸن بۇنىم دۇرىس تا بولعان شىعار. الماتى جازۋشىنى پٸسٸرەدٸ. بٸراق كٸتابي اقىن بولىپ بٶلمەدە سٶز قۇراستىراتىن اعالاردىڭ ىعىنان جٷرمەسەڭ قۇردىمعا كەتەدٸ ەكەنسٸڭ. مەكتەپتە, ٶندٸرٸستە, ەل اراسىندا جٷرٸپ جەتٸلدٸم دە توقىرادىم. ەڭ نەگٸزگٸسٸ كٶڭٸلٸمدٸ پەندەلٸك دەگەن كٸردەن تازا ساقتادىم. ٸشٸمدٸك اتاۋلىدان بويىمدى اۋلاق ۇستادىم. قازاق ەدەبيەتٸندە اقىن كٸمدەر دەگەندە? مەنٸڭشە, ۇلى اباي مەن ماحامبەت بٶلەك تۇلعالار. مەنٸڭ كٶزٸم كٶرگەن بٷگٸندە باقيلىق بولعاندار اراسىنان جۇمەكەن نەجٸمەدەنوۆ, تٶلەگەن ايبەرگەنوۆ, مۇقاعالي ماقاتاەۆ, ساعي جيەنباەۆ, تۇمانباي مولداعاليەۆ, ٶتەجان نۇرعاليەۆتەر ەدٸ. مەنٸڭ قاتارلاستارىمنان تەمٸرحان مەدەتبەك, سوسىن مىنا قالباي ەبدٸرامان. ٸزٸمٸزدەن قۋىپ كەلە جاتقاندار اراسىنان ەسەنعالي مەن تىنىشتىقبەك. ودان كەيٸنگٸ بۋىن اراسىنان ەكٸ اقىندى ەل ايتىپ جٷر عوي. حالىق ايتسا قالپى ايتپايدى دەگەن سۆەتقالي نۇرجان مەن سابىر اداي بار.
- مەن ٶمٸر مەن ٶلٸمدٸ بٶلٸپ قارامايمىن. قازاق بار جەردە تٸرٸ سۇلتانماحمۇت تورايعىروۆتىڭ, ادامزات بار جەردە تٸرٸ مەسكەۋدەگٸ سەرگەي ەسەنيننٸڭ, م.لەرمونتوۆتىڭ ۆ. ۆىسوتسكييدٸڭ بەيٸتتەرٸنٸڭ باسىنا باردىم. رۋحاني ٸشتەي بٸر كٷش الدىم. اۆارلىق اقىن راسۋل گامزاتوۆتىڭ, ورىس پوەزيياسىنىڭ ٷش بەيتەرەگٸنٸڭ ەكەۋٸ روبەرت روجدەنستۆسكيي, اندرەي ۆوزنەسەنسكييلەرمەن پوەزييا تۋرالى تاڭدى تاڭعا ۇرىپ ەڭگٸمەلەسەتٸن كەزدەرٸم كٷنٸ كەشەگٸدەي. مەنٸڭ ٶلەڭنٸڭ ۇلىقتىعى تۋرالى ٶلەڭدەرٸمدٸ ولار قۇپتايتىن. ەسٸرەسە ەرتەرەكتە جازعان: «تٸكە ەمەس ەكٸ دٷنيە اراسى يرەك, تۋعان تاۋ دانالاردى دالا سيرەك, ٶر ٶلەڭ ٶلگەنٸمشە سەنٸ اڭسادىم, قۇل كٶرٸپ قارا سٶزدٸ قارا سيراق» دەگەن جىر جولدارىمنىڭ تەرجٸماسىن وقىپ سەتتٸ شىققان شۋماق دەۋشٸ ەدٸ.
قاراپايىمدىلىقتان اسقان بيٸكتٸك جوق ەكەنٸن ٶمٸرلٸك ۇستانىم ەتٸپ العان اقىندى وتارباي جاقىن تارتىپ قالدى. ال, ەندٸ بٸر ەكٸ ٶلەڭ وقىپ بەرەيٸن دەپ اقىن ٶلەڭدەرٸن وقىدى. ٶلەڭدەرٸ قىسقا ٷش-تٶرت شۋماقتان بولادى ەكەن. وتاربايدىڭ وقىعان اقىندارىنان بٶلەك ەكەن. سٶزٸ مەملەكەت قايراتكەرلەرٸنٸڭ سٶز ساپتاسىنداي ما? ادامزات, قازاقتىق بيٸكتەن وي تٷيەتٸندەي اقىن: «الاتاۋ, التاي, الپٸ ٶر اناسى, تۋىمدا قىران مەن كٶك بٶرٸ اراسى, بٸلمەيمٸن قانشا عاسىر ٶتكەن دالام, پلانەتا پارلامەنتٸ تٶراعاسى», «مەن نٶسەر جىر, سەن بۇلتتان پىراق مٸنٸپ, كٷندٸ قولعا كٶتەرٸپ شىراق قىلىپ, كەڭٸستٸكتەن كەتەيٸك كٶز جازدىرىپ, و دٷنيە بۇ دٷنيەنٸ لاقتىرىپ»... لوگيكاسى بٶلەك, تازا قالىپتى جىردىڭ اتاسى عوي دەگەن ويدى زالعا يٸرٸپ ەكەلگەن اقىن, ٶلەڭدٸ قويىپ جٷرمٸن دەدٸ.
اقىنمەن بٸر ينستيتۋتتا وقىعان عىلىم دوكتورى اتاعى بار اتىراۋلىق عالىم جازۋشى ورتاعا شىقتى. قۇلاپ قالار ما ەكەن? قالت-قۇلت ەتٸپ ەرەڭ قوزعالادى. كەزدەسۋ سەنٸڭ نە تەڭٸڭ? دەگەندەي كەزدەسۋگە قاتىسۋشىلار جازۋشىعا مٷسٸركەي قارادى. وتارباي: جاسىنا جەتپەي كٷزگە سالىم بالا كەزٸنەن باقىلداپ جارايتىن, قىس اياعىندا ٶلٸمتٸگٸن سٷيرەۋگە جاراماي قالاتىن كٶك تەكەمنٸڭ تۇقىمىنشا قاڭعالاقتاپ-اق قالعان ەكەن, سارى ۇزىننان امان ٶتسە جارار ەدٸ دەپ ويلادى. قاڭباق شال كوماندير داۋىستى ەكەن. اشىق جۋان داۋىسى زالدى تولتىرىپ جٸبەردٸ.
- «مەنٸڭ جىرىم بٷكٸل ەلەم» اتتى شىن اقىننىڭ, شوڭ اقىننىڭ كەزدەسۋٸنە كەلٸپ وتىرمىز. وراق بايعاليەۆ كلاسسيك اقىن. مەن سوعىس پوەزيياسىن زەرتتەگەن جوقتاۋشىمىن. جورىق جىرلارىن بٸر ادامداي زەرتتەدٸم. قازٸرگٸ قازاق پوەزيياسى دەگەندە مىنا بٸر ەپيزود ويعا ورالادى. جيىرماسىنشى عاسىردىڭ وتىزىنشى جىلداردىڭ ورتاسى بولۋى كەرەك موسكۆاداعى كرەملدە ستاليننٸڭ جينالىسى بولىپ جاتىر دەيدٸ. كٷن تەرتٸبٸندەگٸ تاقىرىپ: «بولاشاقتىڭ ارميياسى قالاي بولۋى كەرەك». سوندا ۆوروشيلوۆ پەن بۋدەننىي اتتى ەسكەر باسىمدىققا يە بولۋى كەرەك دەسە گەرمانييادا سوعىس ەدٸستەرٸن وقىپ كەلگەن تۋحاچەۆسكيي جاقىن جىلداردىڭ ارميياسى موتورلى مەحانيزمدٸ ارمييا بولۋى كەرەك دەيدٸ. انا ەكەۋٸ جەڭٸستٸك بەرمەيدٸ. سول ايتپاقشى بٷگٸنگٸ قازاق پوەزيياسى اتتى ەسكەرلٸ ارميياداي بٷگٸنگٸ كٷننٸڭ تالابىن قاناعاتتاندىرماي جاتىر. پوەزييامىزدا ۇشاقتىڭ گٷرٸلٸ, راكەتالاردىڭ ىسىلدىسى جوق. بٷگٸن پوەزييا سىنشىسى جوق. بٸرەن-ساران سىنشىلار حح عاسىردىڭ 60-70 جىلدارىنىڭ كٶزٸمەن قارايدى. بۇل دۇرىس ەمەس. جاڭا كٶز قاراستاعى سىنشىلار كەرەك. بۇرىنعى مٶلدٸر ليريكا مەن بٷگٸنگٸ قوعامدى جاۋلاي المايسىڭ. بويجەتكەننٸڭ قولى دەنەمە تيٸپ كەتتٸ دەپ جىلدار بويى جىرلاپ جٷرسەڭ سەنٸ تازا مەجٷگٸن جىندى دەيدٸ. بٷگٸنگە باسقا ٶلشەمدٸ ٶلەڭ جىر كەرەك. پوەزييا ون سەگٸزٸنشٸ ون توعىزىنشى عاسىردىڭ كٷيٸندە قالىپ قويدى. اقىندار «سەمسەر سەرت» دەيدٸ قالقان دەيدٸ مورالنىي ارحيۆكە سۇرانىپ تۇرعان كٶنەرگەن سٶزدەردٸ پايدالانا بەرمەي بٷگٸن. ەلباسىمىز ن.ە.نازارباەۆتىڭ قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا ايتىلعانداي تٶرتٸنشٸ تەحنولوگييالىق رەۆوليۋتسييا كەزەڭٸندەگٸ سٶزدەرمەن, ويلاردى پوەزييامىزعا سٸڭٸرۋٸمٸز كەرەك. قاسىم امانجولوۆتىڭ «بومبا بولدا جارىل جٷرەك» دەپ اتتانداۋى نەمەسە سىرباي مەۋلەنوۆتىڭ سوعىس كەزٸندەگٸ قۇلىندايىن دەپ جاتقان بيەنٸ سۋرەتتەۋ جىرلارى سول مەحانيزمدٸ سوعىستىڭ ەسەرٸ. قوعامداعى قۇبىلىس اقىننىڭ تاقىرىبى بولۋى كەرەك ەكەندٸگٸن ەلەم اقىندارى ايتىپ ٶتكەن. اقىندار كابينەتتە وتىرىپ الىپ سٶز قۇراستىرماي دالاعا شىعۋى كەرەك. اقىن وراق بايعاليەۆتىڭ مىقتىلىعى كٶرەگەندٸگٸ سوندا, بۇل قولىنا قالام العالى ٶمٸرٸمٸزدە بولىپ جاتقان قۇبىلىستاردى جىرىنا ٶزەك ەتٸپ كەلەدٸ. اقىننىڭ تاقىرىبى: پلانەتا, موتور, اۆتو ارعىماق, عارىش ماتەريكتەر بولىپ كەلەدٸ. جاپونداردا بٸر سٶز بار «پوسلەدنىي سامۋراي» دەگەن. بٸز پوسلەدنىي سامۋرايلىقتان ارىلۋىمىز كەرەك پوەزييامىزدى ٶركەنيەت كەڭٸستٸگٸنە الىپ شىعۋىمىز كەرەك. بٸز وسىدان اقساۋدامىز. قازٸرگٸ تانىمال كەيبٸر اقىندارىمىزدىڭ پوەزيياسى «سولعان گٷلدەي» سەمٸپ تۇرادى. مۇنداي ٶلەڭدەر سٸزگە بٸلمەيمٸن ماعان كەرەگٸ جوق. مٸنە وراق اقىنننىڭ ەرەكشەلٸگٸ وسىنى كٶرە بٸلگەن دەپ ويلايمىن. «كٶشەلەر كٶل ورىندالار بار ماقسات, قىزىل گٷلدەر قاۋىز دەنٸن جارماق شاق, جول ساقشىسى دجيپتەرگە اۋ تاپپاي, جاعادا تۇر جيگۋليگە قارماق ساپ», نەمەسە «بۇل كٷندە بويىمداعى ايىپ كٷش كەم, جيىرما بەس! كاسپيدٸ ۇرتتاپ, جايىقتى ٸشكەن», «سٶزٸ سۋ سيياقتى ما قۇم مەكەنٸ, جولىقتىم مۇڭىم شاعىپ كٸمگە تەگٸ, كٶزٸ دە كٶڭٸلٸ دە ٶپ-ٶتٸرٸك, يٸسٸ كٷلكٸسٸنٸڭ مٷڭك ەتەدٸ» تاماشا ەمەس پە? ايتىڭدارشى وسىلاي جازعان وراق بايعاليەۆتٸ ٶلكەمٸزدٸڭ ەڭ مىقتىسى دەمەي كٶر. قازاق پوەزيياسىنداعى ەكەۋدٸڭ بٸرٸ - ماڭعىستاۋدىڭ باس اقىنى وراق بايعاليەۆكە «سوعىس جەنە پوەزييا» اتتى زەرتتەۋ مونوگرافييامدى تاپسىرۋعا رۇحسات ەتٸڭٸز - دەدٸ.
وقىرماندار قول شاپالاقتاپ قاڭباق شالعا ريزالىعىن بٸلدٸرٸپ جاتىر. وتاربايدى لەكتور تەنتٸ ەتتٸ. جٷرگٸزۋشٸ قولىنا قاعازىن الا بەرگەندە زالدان گٷر-گٷر ەتٸپ بٸر تىڭداۋشى سٶز سۇرادى. ٸشٸپ العان با ەلدە جاراتىلىسى سولاي ما? كٶزٸ شوقتانعان, تٸلٸ كٷرمەلٸڭكٸرەپ سٶيلەيتٸن, شاشىن تاقىرلاتىپ العان شەشەن سۋىرىلدى. ارقاسى قوزعان اقىنشا قولىن سەرمەپ سٶيلەيدٸ ەكەن. شاماسى فيلولوگ بولار. اقىن ٶلەڭدەرٸن كٸل تونيكالىق پا سيلابوتونيكالىق دەدٸ مە ٶرمەكشٸنٸڭ تورىنشا ەدٸپتەلگەن شۋماقتاردى گارمونيزم دەدٸ مە, گەرويزم دەدٸ مە ەيتەۋٸر ماقتادى.
وتاربايدىڭ ۇققانى: وراق بايعاليەۆ جوقتاۋشىسىن, زەرتتەۋشٸسٸن كٷتٸپ جاتقان اقىن. اشىلماعان ماتەريك, يگەرٸلمەگەن تىڭ ەكەن. سٶيلەۋشٸنٸڭ اقىندارعا جازۋشىلارعا ٶكپەسٸ قارا قازانداي ما? بۇرىنعىنىڭ اقىنى قوعامنىڭ اۋرۋىن ايتامىن دەپ كٶشتەن قالادى ەكەن. مىسالشى كريلوۆ اشتان ٶلگەن ەكەن. تالاي اقىن كٶشتەن قالعان ەكەن. ماكسيم گوركيي تۋرالى شەتەلدٸكتەر ەستەلٸكتەرٸندە: شەتەل جازۋشىلارىن كەڭەستٸڭ قاراتابان جازۋشىلارىنان م.گوركيي قابىلدادى. جازۋشىلىعىندا مٸن جوق جازۋشى مايكٸسٸنٸڭ سىرتىنان كٶيلەكسٸز پيدجاك كيٸپ العان. ونىسىن جاسىرىپ مويىنىنا شارف وراپ العانى جازىلدى. بٸزدەردٸڭ كٶزقاراسىمىزشا جازۋشى بول, اقىن بول ٷستٸ مەن كٶڭٸلٸن بٷتٸندەۋدٸ ويلامايتىن, كۋرچاتوۆشا ساقالىن الۋعا قولى تيمەيتٸن ەڭبەك ادامى بولىپ ٶتەتٸن ينتەلەكتتٸنٸڭ ادامدارى دەپ تٷسٸنەتٸن ەدٸك. امەريكالىق نوبەل سىيلىعىن العان بٸر جازۋشىنى امەريكا پرەزيدەنتٸ شاي ٸشۋگە شاقىرعاندا: 200 شاقىرىمعا بٸر اياق شاي ٷشٸن جانارماي شىعىنداپ بارىپ, ۋاقىتىمدى شىعىنداپ بارىپ جىنىم بارما دەپ بارماعانىن كٶرٸپ بٸلٸپ وتىرمىز. ال, بٸزدەگٸ اقىن جازۋشىلار رۋ باسى بولىپ اينالاسىنا توپ قۇراپ قۇنانبايشا قوڭدانىپ الىپ اس بەرٸپ جٷر. تاريحتى بۇرمالاپ كٸتاپ جازاتىنىن قايتەرسٸڭ? قۋ باستان قۋىرداقتىق ەت الاتىن قۋ بولىپ العان ٶزدەرٸ. جازۋشى كٸم, اقىن كٸم? وداشى كٸم ايىرىپ بولمايتىن كٷي كەشۋدەمٸز دەدٸ. اقىن دەگەن حالىقتىڭ ادامى, حالىقتىڭ بيٸگٸ ەمەس پە? مەن بۇل كەزدەسۋگە شاقىرىلعانىم جوق. كٸتاپحانا دايىندالىپ جاتىر ەكەن, كەزدەسۋدە بولايىن دەپ ٸركٸلٸپ قالدىم. وراق بايعاليەۆتٸ بٸلەمٸن. جاقسى اقىن. جالىن اتقان جاس كەزٸندە بۇرقىراتىپ جازدى. ٶزٸندٸك قالىبى بار اقىن رەتٸندە سىيلايمىن دەدٸ.
ايتپاعى نە, دەتٸ نە ٶزٸڭ تاۋىپ ال دەگەندەي قولدى بٸر سٸلتەپ زالدان شىعىپ كەتتٸ. مٷمكٸن اششى سۋدىڭ ۋىتى تاراعاسىن تاعى بٸر سٸمٸرٸپ الماققا كەتتٸ نە قوعامعا ٶكپەمدٸ ايتتىم, مەنٸڭ كەشٸمدٸ قاشان ٶتكٸزەسٸڭدەر دەپ زٸل تاستاپ كەتتٸ. وتاربايدىڭ ويىنا موتوريست قامبار ورالدى. تەمٸردٸڭ تامىرشىسى قامبار اششى سۋ ٸشسە ماتوردى شاشىپ تاستاپ اراق ٸشپەككە كەتٸپ قالىپ اراعا كٷن سالىپ كەلٸپ جيناپ بەرەتٸن. ەدەبيەتتٸڭ بۇل دا بٸر قامبارى دا.
جٷرگٸزۋشٸ سەل-كەم ىڭعايسىزدانىپ, اقشا جٷزٸ كٷرەڭٸتٸپ كەتتٸ. سەل ٷنسٸزدٸكتەن سوڭ «قۇرمەتتٸ كەزدەسۋگە قاتىسۋشىلار ستسەناريي بويىنشا ۋاقىتىمىز از قالدى. بٸر ەكٸ ەننەن كەيٸن وراق بايعاليەۆتٸڭ ٶلەڭدەرٸن زەرتتەپ جٷرگەن ۇستازعا سٶز بەرەيٸك. كەزدەسۋگە ارناپ شاقىرعان ٶلكەتانۋشى جەتپٸس كٸتاپتىڭ اۆتورى جۋرناليست اعاعا سٶز بەرەيٸك» دەپ تٸزگٸندٸ قولعا الىپ سٶزدٸ ازايتايىق دەگەندٸ ەمەۋٸرٸنمەن تانىتتى.
ٶنەر كوللەجٸ ستۋدەنتتەرٸ اقىننىڭ سٶزٸنە جازىلعان ەندٸ ورىندادى. ەننٸڭ سٶزٸ ويلىلاۋ ەكەن. ەن ورىندالىپ بولعان سوڭ ورتاعا ەڭكٸش بويلى, كەزٸندە ٸشتە بۇعىپ قالعان با كٶپشٸلٸككە جاسقانا قارايتىن سارى ٶڭدٸ كٸسٸ شىقتى. قوپىراعان قاعازدارىن جيىپ قويىپ «ىڭعايعا كٶشٸپ سٶزٸمدٸ قىسقارتىپ ايتايىن» دەدٸ.
- جاڭاعى اعاي, سوعىس پوەزيياسى تۋرالى ايتتى عوي. مىنا بٸر اۋدارما ەسٸمە ورالىپ تۇر: «دامىلدايىق فاشيستەردٸ قىرارمىز, ليۋكتٸ اش, موتور تىنسىن دۇرىس قوي, بٸز ادامدار بەرٸنە دە شىدارمىز, ال ماشينا نە دەگەن مەن قۇرىش قوي» دەيدٸ وسىدان 80 جىل بۇرىن ورىس پوەزيياسى. قازاقستان بويىنشا وسىدان ەكٸ جىل بۇرىن پاتريوتتىق ەنگە بايقاۋ جارييالاندى, سوندا اقىندارىمىز ساربازداردى قۇرىشقا تەڭەدٸ. بۇدان بايقاعانىمىز بٸزدەن ورىس پوەزيياسى كٶپ جىلعا العا كەتتٸ دەپ ايتا الامىز. وسى ولقىلىقتى تولتىرىپ تٸپتٸ بەرٸنەن دە اسىپ ۋاقىت پەن ٷش ٶلشەمدٸ كەڭٸستٸكتەن اسىپ جىرلاپ جٷرگەن اقىن وراق بايعاليەۆ دەسەك قاتەلەسپەيمٸز. اقىن: «جىلجىعان جىلدار ۋاتىپ ەمٸپ, بارادى قايران قۋاتىم كەمٸپ, ٶلەڭٸم ٶمٸر سٷرەر-اۋ مەڭگٸ, قالماسا مىنا ۋاقىت ٶلٸپ» نەمەسە «مۇحيت تا تەڭٸز... دەيدٸ-اۋ نۇق بار, قوڭسى ەمەس دەمەۋ كەيدە الىس جۇرت جار, ارابي ەلەم بٶلەنگەن نۋعا, ارقادان اۋسا بەيبارىس بۇلتتار» دەپ قازاقى ٶلشەمدٸ بيٸكتەتەدٸ. قىپشاق دالاسىنان شىققان تۇلعالاردىڭ ٶركەنيەت قالىپتاستىرۋداعى ەلەمدەگٸ ورىنىنىڭ جوعارى ەكەندٸگٸن بٸزدەردٸڭ كەزٸندە ەلەمدٸ تٸتٸرەتكەن سۇستى ەل بولعانىمىزدى ٶلەڭمەن ٶرنەكتەگەن. بۇل باسقالاردا جوق. سونداي-اق «قۇتىلعان از قىزىل قانعا بٶككەن كٶپ, كٷندەر زاۋلاپ ماشيناداي ٶتكەن لەك, تامىرىما تەجەۋٸ جوق دەرت كٸردٸ, باعىتىندا باعدار شامدار كٶكپەڭبەك» دەپ پوەزيياعا بٷگٸنگٸ كٷننٸڭ قۇبىلىستارىن ادام قولىمەن جاسالعان جاسامپازدىقتى سٸڭٸرەدٸ. جالپى مەن ٶنەرگە ماتەماتيكالىق كٶز قاراسپەن قارايمىن. ون سەگٸز مىڭ عالامدا جاراتۋشى جاراتقاندا جاي سىزىقتى دا جاراتقان. وسى جاي سىزىقتى ادامزات اقىل ويى كوورديناتالىق تٷزۋگە اينالدىرۋ ٷشٸن جاي سىزىققا باستاپقى نٷكتە, باعىت, بٸرلٸك كەسٸندٸ ۇعىمىن بەرٸپ قالىپتايدى. وسى قالىپتاۋ بٷگٸنگٸ ٶركەنيەتتٸڭ ٶزەگٸ, سۇلۋلىق سيممەتريياسىنىڭ ٸرگەتاسى جەنە كٷرە تامىرى بولىپ تابىلادى. مىسالى عيماراتتار ادامزات قولىمەن ستاندارتتالعان تاستاردان تۇرادى. ستاندارتتالماعان تابيعي كٷيٸندە قوتىر تاستاردان عيماراتتار تۇرعىزا المايسىڭ. سول سيياقتى سٶزدٸ قالىپتايتىن جازبا اقىندارى بولماسا ەدەبيەت جەتٸستٸكتەرگە جەتە المايدى. كەزٸندە جىراۋلار پوەزيياسى بٸرٸنشٸدەن نە جامان, ەكٸنشٸدەن نە جامان بيٸگٸنەن ەرٸ اسالماي توقىرادى. وسى كەزدە ۇلى اباي قازاق پوەزيياسىنا ەلەمدٸك تٷر بەردٸ. كەڭٸستٸككە الىپ شىقتى. قازٸر يمپەرۆيزاتورلىقتى جازباشا قالىپتاۋدان جوعارى قوياتىندار ەلٸ دە ارامىزدا بار. ولارعا سٶز قالىپتاۋداعى جازبا اقىنداردى ديزاينەر رەتٸندە تٷسٸندٸرۋ كەرەك. مىسالى ايتىستا ايتىس اقىندارى دايىندالىپ شىعادى ەكەن دەگەندٸ اقپاراتتاردان ەستٸپ قالامىز. دايىندالۋ كەرەك جەنە ولاردى دايىنداۋدا وراق بايعاليەۆتىڭ پوەزيياسىمەن سۋسىنداتۋ كەرەك دەر ەدٸم. سونداي-اق اقىن: «اسپاننىڭ اتى قارا بۇلتى كٸسٸنەپ, بۇلاقتار بۇراڭ قاعىپ كٷلكٸسٸ نٸل كٶك, كٶكجيەك كەمپٸرقوساق باسقۇرىن تارتىپ, تٶڭٸرەك مىڭ قۇبىلعان تٷلكٸ سٷگٸرەت» ەشكٸمدە جوق, تەك قانا ە.قاستەەۆتىڭ سۋرەتتەرٸندە بار كٶرٸنٸستەر. اقىن وراق بايعاليەۆتٸ ليريك اقىن دەپ باعا بەرگەن. ەرينە ليريك اقىنداردىڭ باعاسىنا داۋىم جوق. الايدا مىنانى ايتا كەتۋ ورىندى: ليريكا مۋزىكانىڭ الدىنا تٷسٸپ الىپ سۋ تٶگٸلمەس جورعاداي تايپالىپ تۇرادى. بٸر تٷيگەنٸمدٸ ايتا كەتەيٸن. مەنٸڭ ناعاشىلارىمنىڭ اۋلىندا مٷدٸر دەگەن باۋكەسپە بولدى. اتتارى جورعا ەمەس, كٸل جاراۋ, شوقتىعى بيٸك كەلەتٸن. اياڭى ادامدى سوعىپ تاستايتىن. سول سيياقتى وراق بايعاليەۆتىڭ ٶلەڭدەرٸنە ەن ساز از جازىلاتىنىنىڭ سەبەبٸ قۋاتتىڭ دٷمپۋٸ مىقتى. اقىن ٶلەڭدەرٸندە قۋاتتىڭ دٷمپۋٸ بايقالادى. سەزٸم مەن وي قاتار جٷرەدٸ. ٶلەڭدەرٸ قىسقا بۇل فيلوسوفتىڭ قولى. باسىن اشىپ ايتۋ كەرەك كەي فيلوسوفتار ٶلەڭدٸ ويعا, اقىلعا قالىپتايدى. بۇلاي ٶلەڭ جازۋ كەمپٸرٸنەن ايىرىلىپ جالعىزدىقتى مويىنداپ سوپىلىققا بەت بۇرعان جەتٸم شالدىڭ زامان اقىردى تٶندٸرٸپ وتىرعان كەيپٸن بەرەدٸ. ال وراق بايعاليەۆتاي اقىننىڭ ٶلەڭٸندە سەزٸم ٷنەمٸ استاسىپ جٷرەدٸ. جالپى اقىننىڭ ەرەكشەلٸگٸ: ٶلەڭدٸ قىسقا جازۋى, قوعامنان الشاق كەتپەۋٸ, كٸتابي بٸلٸمدٸ كٶكٸرەك لاباروتوريياسىنان ٶتكٸزۋٸ, وزىق ويى, قۋاتتىڭ دٷمپۋٸ. ەلەمدٸك دەڭگەيدە ويلاۋى بولماق. بۇل جاعىنان ٶلكەمٸزدە وراق بايعاليەۆ وقشاۋ تۇرعان جالقى, دارا اقىن - دەدٸ.
بٸر كٸتاپ جازباعاننىڭ سٶزٸ مىناۋ بولسا جەتپٸس كٸتاپ جازعان جۋرناليست جەتٸ قىردان اسار دەدٸ مە? جٷرگٸزۋشٸ ەيەل: دەلەبەسٸ قوزىپ ەزەر وتىرعان جۋرناليستكە قاراپ قيىلعانداي - اعا, قىسقاراق سٶيلەرسٸز دەدٸ.
جۋرناليست: مەن, وراق بايعاليەۆپەن بٸر كلاستا وقىدىم. مەن دە ٶلەڭ جازدىم. ورتانقول اقىن بولعانشا ٷندەمەگەنٸم جاقسى دەپ تاستاپ كەتتٸم. وراق بايعاليەۆتٸ پەيزاجيست بۋنين مەن قاتار قويۋ كەرەك. بۋنيندٸ تەرجٸمالاعان زاڭعار جازۋشى ەبٸش كەكٸلباەۆ. تەرجٸماسى تٷپنۇسقادان ەلدە قايدا سەتتٸ شىقتى. اقىننىڭ ەرەكشەلٸكتەرٸن سٶز تانۋشىلار اتاپ ٶتتٸ عوي, وراق بايعاليەۆتى ٶلكەمٸزدە «باس اقىن» دەپ اتاۋ ورىندى شىعار. مەن وراقتىڭ ٶلەڭدەرٸ تۋرالى ايتقاندا ليريك دەپ تانيمىن. «سەن جاقتا كٷن اشىق شىعار, ال بٸز جاقتا كٷن سٸركٸرەپ تۇر» دەپ باستالاتىن ٶلەڭٸندە قانشاما سىر جاتىر. جالپى اۋىل تۋرالى جازسىن, ماحابات تۋرالى جازسىن, «بٷكشيگەن موتور, اۆتو ارعىماق, پلانەتا, كەڭٸستٸك, باعدارشام» اتاۋلارى تٸلدٸك قورىمىزبەن جىمداسىپ كەتكەندٸگٸ ٷلكەن اقىن ەكەندٸگٸن بٸلدٸرەدٸ. اقىندى اۋلىنا بٸردە ەبۋ سەرسەنباەۆ ٸزدەپ كەلدٸ. بۇل تۋرالى وراقتىڭ ەكەسٸ تۋرالى جازدىم. بۇل كٸتاپتارىمدى وقىعان شىعارسىڭدار قايتالاماي-اق قويايىن دەدٸ.
- اعا, دۇرىس ايتاسىز, سٸزدٸڭ جازبالارىڭىزدى وقىدىق. راحمەت اعا, ەندٸ بٸر ەنگە كەزەك بەرەيٸك. ۋاقىت تاياپ قالدى دەدٸ اسىعىس سٶيلەيتٸن جٷرگٸزۋشٸ ەيەل.
وتارباي قول كٶتەردٸ. سٶيلەيٸن دەپ پە ەدٸڭٸز? - دەدٸ تىقىرشىپ تۇرعان جٷرگٸزۋشٸ.
رۇقساتىن الماي-اق وتارباي ورتاعا شىقتى.
- بٷگٸنگٸ كەزدەسۋگە شاقىرىلماسام دا كەسٸكباي قۇرداسىم سەپ بولىپ ورتاڭىزعا كەلٸپ قالدىم. جالپى اقىندى اقىن ەتەتٸن جارنامالاۋ, ناسيحاتتاۋ ەكەنٸنە كٶزٸم جەتتٸ. بٷگٸنگٸ كەزدەسۋگە كٶڭٸلٸم تولدى. پوەزييا تۋرالى, جىر تۋرالى كۋرس وقىعانداي ماعلۇمات الدىم. مەنٸڭ ايتايىن دەگەنٸم, جاماندارىمنىڭ ٸشٸنەن بٸرەۋٸ وسى قالادا دارىندا وقيدى. بٸردەمەلەردٸ جازعان بولىپ جٷر. ٶلكەمٸزدٸڭ دارا اقىنىن, باس اقىنىن وسىدان 100 شاقىرىم جەردە ٷي بار, اللاعا شٷكٸر, شاقىرعالى تۇرمىن. جاباعىمدى جىعىپ جاڭاعى جامانىما ورەكە باتاڭىزدى الىپ بەرەيٸن دەپ ەدٸم, - دەپ اقىنعا قارادى. - اعالار بار, جٷزٸن تانىماساق تا اتاعىنا قانىقپىز, قوناعىم بولىڭىز. پوەزييا ٷشٸن, پوەزييانىڭ بولاشاعى ٷشٸن كەلٸڭٸزدەر. مەن, جىلقىم 30 بولماسا 29-اق بولار دەگەن ەموتسييامەن ەمەس, شىن كٶڭٸلدەن ايتىپ تۇرمىن اعالار, - دەدٸ وتارباي.
- اللا ريزا بولسىن, ونىڭ بٸر رەتٸ بولار, - دەدٸ وراق بايعاليەۆ.
- ٸنٸشەك, شىن كٶڭٸلمەن ايتىپ تۇر ەكەن دەدٸ, كەزدەسۋگە قاتىسىپ وتىرعان اقىنعا جاماعايىن بولىپ كەلەتٸن شوقشا ساقالدى تٶرتپاق كٸسٸ.
- شىن كٶڭٸلدەن, - دەدٸ وتارباي.
- ەت, دەگەندە بەت بار ما دەدٸ تاعىدا شوقشا ساقالدى كٸسٸ.
- سەن, ٸنٸشەك اتىڭدى دا بٸلمەيمٸن, سەن بىلاي جاسا, ماعان وسى كٸتاپحانا قىزمەتكەرلەرٸ ارقىلى ۇلىڭ مەنٸمەن حابارلاسسىن. جازعان-سىزعاندارىن قارايىن. كٶڭٸلٸڭە راحمەت دەدٸ, - اقىن.
جاقسى وندا ەدەمٸ ەنگە كەزەك بەرەيٸك, - دەدٸ جٷرگٸزۋشٸ ەدەمٸ ەنمەن اياقتالعان كەزدەسۋدەن ەل ەت جەمەسە دە جاباعىنىڭ بۋى بۇرقىراعان جاس ەتٸن جەگەندەي بولىپ تاراستى. شىن كٶڭٸل دەگەن وسى-اۋ.
قابىل ەبدٸراحمانۇلى
