ماۋسىم ايىندا شىعىس قازاقستاندا بولعان ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ مۇندا ەلدٸڭ جەتەكشٸ كەسٸپورىندارى ورنالاسقانىن ەرەكشە اتاپ ٶتكەن ەدٸ. مەملەكەت باسشىسىمەن كەزدەسۋلەردە شىعىسقازاقستاندىقتار بۇل ٶڭٸردٸڭ ەردايىم ەلٸمٸزدٸڭ ەكونوميكالىق جەنە رۋحاني تٸرەگٸ بولىپ سانالاتىنىن ماقتانىشپەن جەتكٸزگەن ەدٸ. «قازاقستان-2050» ستراتەگيياسى, «مەڭگٸلٸك ەل» ۇلتتىق يدەياسى, «نۇرلى جول» مەن «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارى باعدارلامالارى شىعىس قازاقستاننىڭ ٶسٸپ-ٶركەندەۋٸنە تىڭ سەرپٸن بەرٸپ كەلەدٸ.
ناق وسى جەردە, قازاقستاننىڭ شىعىسىندا 2009 جىلدىڭ ماۋسىمىندا ەلدٸڭ جاڭا يندۋسترييالاندىرىلۋى باستالدى, مۇنىڭ مەنٸ ايرىقشا زور. سونداي-اق, بٷگٸندە نۇرسۇلتان نازارباەۆ مۇرىندىق بولعان ٷدەمەلٸ يندۋسترييالىق-يننوۆاتسييالىق دامۋ باعدارلاماسى ٶڭٸردٸڭ ەكونوميكالىق نەگٸزٸن – تٷستٸ مەتاللۋرگييانى جاڭا مەتاللۋرگييالىق قايتا بالقىتۋ دەڭگەيٸنە كٶتەرۋگە, تٷپكٸ ٶنٸمنٸڭ قازاقستاندىق مازمۇنىن ارتتىرۋعا, قوسىمشا قۇنىن ايتارلىقتاي ٶسٸرۋگە, سونداي-اق, قاتارلاسا شاعىن جەنە ورتا بيزنەسكە جول اشۋعا مٷمكٸندٸك بەردٸ.
19 مىڭ جۇمىس ورنىن اشۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ
قازٸرگٸ ۋاقىتتا وبلىستىڭ يندۋسترييالاندىرۋ كارتاسىنا سوماسى 1,2 تريلليون تەڭگە بولاتىن 82 جوبا ەنگٸزٸلگەن, بۇل ايماقتا 19 مىڭ جۇمىس ورنىن اشۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. ال يندۋسترييالاندىرۋ كارتاسىنىڭ ٸسكە اسىرىلۋىنان باستاپ ٶزەكتٸلەندٸرۋدٸ ەسەپكە العاندا 236 ميلليارد تەڭگەنٸڭ 48 جوباسى جٷزەگە اسىرىلدى, جەتٸ مىڭنان استام جاڭا جۇمىس ورنى قۇرىلدى. اعىمداعى جىلى 435 تۇراقتى جۇمىس ورنى قۇرىلاتىن 5,5 ميلليارد تەڭگەنٸڭ 7 جوباسىن ەنگٸزۋ جوسپارلانىپ وتىر.
تەۋەلسٸزدٸك جىلدارىندا جاڭا يننوۆاتسييالىق ٶندٸرٸس ورىندارى ٸسكە قوسىلدى, ونىڭ ٸشٸندە «قازتسينك» جشس-نٸڭ كاتودتى مىس, «ٶسكەمەن تمك» اق-نىڭ جەنە «پوسۋك تيتانيۋم» جشس-نٸڭ تيتان قۇيمالارى مەن قورىتپالارىن شىعارۋ بويىنشا زاۋىتتارى بار. جىلىنا 100 مىڭ توننا كاتودتى مىس ٶندٸرەتٸن ەلەمدەگٸ ەڭ ٸرٸ اقتوعاي تاۋ-كەن بايىتۋ كومبيناتىنىڭ قۇرىلىسى جالعاسۋدا.
«بيزنەستٸڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسىنىڭ ٸسكە اسىرىلۋىنان بەرٸ كەسٸپكەرلەردٸڭ ەكٸنشٸ دەڭگەيلٸ بانكتەردەن العان جالپى سوماسى 99,2 ميلليارد تەڭگە بولاتىن نەسيەلەرٸنٸڭ پايىزدىق مٶلشەرلەمەلەرٸن سۋبسيدييالاۋ ٷشٸن 8,7 ميلليارد تەڭگە تٶلەندٸ. 2,5 ميلليارد تەڭگە سوماسىنداعى نەسيەلەر كەپٸلدەندٸرٸلدٸ. جەتكٸلٸكسٸز ينفراقۇرىلىمدى تارتۋعا باعىتتالعان 6,2 ميلليارد تەڭگەنٸڭ جوبالارىنا قولداۋ كٶرسەتٸلدٸ.
اۆتوموبيل قۇراستىرۋ سالاسى شىعىس قازاقستان ەكونوميكاسىنا تىڭ سەرپٸن بەرۋدە. ٶڭٸردە جەڭٸل اۆتوكٶلٸكتەردٸ – «ازييا اۆتو» اق, جولاۋشى اۆتوبۋستارىن – «Daewoo Bus Kazakhstan» جشس, تراكتورلار مەن جٷك كٶلٸكتەرٸن – «سەماز» جشس زاۋىتتارى قۇراستىرادى. سالىنىپ جاتقان قۋاتتىلىعى جىلىنا 120 مىڭ اۆتوموبيلدٸ قۇرايتىن «ازييا اۆتو قازاقستان» جاڭا الپاۋىت زاۋىتى شەتتەس جەنە تولىمداۋشى ٶندٸرٸستەر كەشەنٸنە يە بولادى. جالپى العاندا, مۇندا 4 مىڭ ادام ەڭبەك ەتە باستايدى. جوبالىق قۋاتىنا جەتكەن سوڭ كەسٸپورىن قازاقستاندىق ماشينا قۇراستىرۋ سالاسىنداعى ەڭ ٸرٸ ٶندٸرٸس ورنىنا اينالادى. سوندىقتان بٷگٸندە ٷزدٸك ەلەمدٸك تەجٸريبەنٸ ەسكەرە وتىرىپ, وبلىستا اۆتوموبيل كلاستەرٸن قۇرۋدىڭ ماستەر-جوباسى ەزٸرلەنۋدە.
شىعىس قازاقستان جەرٸنٸڭ وراسان مول بايلىعى قۇرىلىس يندۋستريياسىن ەلدەگٸ العاشقى شەپكە شىعارۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. ايماقتاعى ٷشٸنشٸ «قازاقتسەمەنت» تسەمەنت زاۋىتى ٸسكە قوسىلعاننان كەيٸن شىعىس قازاقستان جىلىنا 4 ميلليون توننادان استام تٷرلٸ ماركاداعى تسەمەنت شىعارۋ, سان الۋان تاپسىرىستاردى وسىندا ورىنداۋ قابٸلەتٸنە يە بولدى. «ۆوستوك-ۋنيۆەرسال» جشس زاماناۋي مينەرالدى ماقتا بۇيىمدارىن, «مەليسسا» جشس رەسپۋبليكاداعى العاشقى OSB-پليتالاردى شىعارادى. ەكسپو نىساندارى قۇرىلىسىنىڭ ٶڭٸرلٸك جەتكٸزۋشٸلەرٸ تٸزٸمٸنە بٸرقاتار شىعىسقازاقستاندىق كەسٸپورىننىڭ ەنۋٸ كەزدەيسوق ەمەس, ولار تسەمەنتتٸ, تاس ماقتالاردى, گيپستٸ, پوليەتيلەن قۇبىرلاردى, پلەنكالاردى, ٶرتتەن قورعاۋ كومپوزيتسييالارىن جەتكٸزۋگە تاپسىرىس الدى.
تاۋ-كەن ٶندٸرۋ سالاسىندا كەنٸشتەر مەن كارەرلەر ٸسكە قوسىلدى: «ارتەمەۆ», «مالەەۆ», «يۋبيلەي-سنەگيريحا», «قاراجىرا», «سەكيسوۆ», «سەتپاەۆ» تاۋ-كەن بايىتۋ كەسٸپورىندارى.
بيىل تەۋەلسٸزدٸگٸمٸزدٸڭ 25 جىلدىعى قارساڭىندا وبلىستاردى ارالاپ, تىنىس-تٸرشٸلٸگٸمەن تانىسىپ كەلەمٸن. مەرەيلٸ جىلدى ەر ايماقتىڭ قانداي جەتٸستٸكتەرمەن قورىتىندىلايتىنى ماڭىزدى. وسى تۇرعىدان العاندا, داعدارىسقا قاراماي, وبلىستا ٶندٸرٸستٸڭ ٶسٸمٸ 39 پايىزعا, اۋىل شارۋاشىلىعى 13 پايىزعا ارتىپ, جالاقى كٶلەمٸ 11 پايىزعا ٶسكەنٸ قۋانتتى. بالالاردىڭ 98 پايىزى بالاباقشامەن قامتاماسىز ەتٸلگەن.
(مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ بيىلعى ماۋسىم ايىندا شىعىس قازاقستان وبلىسىنا جاساعان جۇمىس ساپارى كەزٸندە ايتقان سٶزٸ)
20-عا جۋىق سۋ ەلەكتر ستانسالارى سالىنادى
سوڭعى جىلدارى شىعىس قازاقستان ەلەمدٸك قاۋىمداستىققا جىلىنا شامامەن ميلليون توننا مىرىش, تيتان, مىس, قورعاسىن, ماگنيي, التىن, كٷمٸس, سيرەك كەزدەسەتٸن مەتالدار ەكسپورتتايدى. ال جىلدىق جالپى ايماقتىق ٶنٸم ەكٸ تريلليون تەڭگەدەن استى. 2016 جىلدىڭ العاشقى توقسانىندا دا جالپى ٶڭٸرلٸك ٶنٸم كٶلەمٸ ٶتكەن جىلدىڭ تيٸستٸ كەزەڭٸنە قاراعاندا 15 پايىزعا ۇلعايىپ, 590,6 ميلليارد تەڭگەنٸ قۇرادى. قاڭتار مەن ماۋسىم ارالىعىندا ٶنەركەسٸپتە 670,5 ميلليارد تەڭگەنٸڭ ٶنٸمٸ ٶندٸرٸلدٸ, بۇل ٶتكەن جىلدىڭ سەيكەس كەزەڭٸمەن سالىستىرعاندا 142 پايىزعا ارتىق.
اۋىل شارۋاشىلىعىنداعى جالپى ٶنٸمنٸڭ كٶلەمٸ وسى كەزەڭدە – 99 ميلليارد تەڭگە, ٶسٸم 112 پايىزدى قۇرايدى. 100,1 توننا تٸرٸ سالماقتاعى ەت (ٶسٸم – 6,9 پايىز), 388 مىڭ توننا سٷت (ۇلعايۋ – 4,5 پايىز) ٶندٸرٸلگەن. 136,9 مىڭ شارشى مەتر باسپانا پايدالانۋعا بەرٸلدٸ, ٶسٸم – 6,7 پايىز. جۇمىس ٸستەپ تۇرعان شاعىن جەنە ورتا كەسٸپكەرلٸك نىساندارىنىڭ سانى 700 سۋبەكتٸگە ارتىپ, 101,6 مىڭ بٸرلٸكتٸ قۇرادى.
مەملەكەت باسشىسى العا قويعان مٸندەتتەردٸ ورىنداي وتىرىپ ايماعىمىز بٷكٸل ەل ٷشٸن ماڭىزدى جاڭا باستامالاردى ٸسكە اسىرۋدا. بولاشاقتىڭ ەنەرگەتيكاسىنا ارنالعان ەكسپو-2017 حالىقارالىق كٶرمەسٸنە دايىندالا وتىرىپ, شىعىسقازاقستاندىقتار ٶسكەمەن-ەكسپو ايماقتىق حالىقارالىق فورۋمدارىندا ٶز جوبالارىنىڭ بايقاۋىن ٶتكٸزدٸ, شاراعا نوبەل سىيلىعىنىڭ يەگەرلەرٸ, سونىمەن قاتار ەلەمدەگٸ 12 ەلدٸڭ عىلىمي ەليتاسى قاتىستى. ايتالىق, ۇلتتىق يادرولىق ورتالىق عالىمدارى بٷگٸندە ەكسپو-2017 حالىقارالىق كٶرمەسٸنٸڭ اشىلۋى قارساڭىندا ادامزاتتىڭ سۋتەگٸ ەنەرگەتيكاسىن يگەرۋٸ جولىنداعى ماڭىزدى مٸندەتتەردٸ شەشۋگە ارنالعان توكاماك كتم تەرمويادرولىق زەرتتەۋ قوندىرعىسىنىڭ فيزيكالىق قوسىلۋىن ٸسكە اسىرۋ ٷشٸن جۇمىس ٸستەۋدە.
مۇنىمەن بٸرگە ەكسپو-2017-نٸڭ قازاقستاندىق پاۆيلونىندا كەلۋشٸلەرگە كٶلەمٸ 2ح3 مەترلٸك توكاماك كتم-نٸڭ ينتەربەلسەندٸ ماكەتٸن ۇسىنۋ جوسپارلانۋدا. ەلەمنٸڭ كٶپتەگەن ەلدەرٸنەن كەلگەن قوناقتار تەرمويادرولىق سينتەز, پلازما فيزيكاسى سالاسىنداعى تەجٸريبەلٸك زەرتتەۋلەردٸ ٶتكٸزۋدٸڭ جەنە دە كەلەشەك سۋتەگٸ رەاكتورلارىندا قولدانىلاتىن ماتەريالدار مەن كونسترۋكتسييالاردى سىناۋدىڭ قانشالىق ماڭىزدى ەكەنٸنە ناقتى كٶز جەتكٸزە الادى. كٶپتەگەن ەلەم ەلدەرٸنٸڭ عالىمدارى بٸزدٸڭ توكاماك كتم-نٸڭ زەرتتەۋشٸلٸك ەلەۋەتٸنە ٷلكەن قىزىعۋشىلىق تانىتىپ وتىر.
الداعى ۋاقىتتا ايماق قۋاتتىلىعى 400 مەگاۆاتت بولاتىن 20 شاقتى شاعىن سۋ ەلەكتر ستانساسىن سالۋعا نيەتتٸ. قۋاتى 25 مۆت تۇرعىسىن سۋ ەلەكتر ستانساسىن 2018 جىلى ٸسكە قوسۋ جوسپارلانۋدا. ٷزدٸك ەۋروپالىق انالوگتارىنان كەم تٷسپەيتٸن كٷن, جەل, سۋ ەلەكتر ستانسالارىن جاراقتاۋعا ارنالعان ەلەكتر تەحنيكالىق قۇرال-جابدىقتاردىڭ جيىنتىعىن ەزٸرلەپ شىققان «كەمونت» اكتسيونەرلٸك قوعامىنىڭ ۇجىمى جاڭا سەرپٸن الىپ كەلەدٸ.
شىعىس سٷت, ەت ٶندٸرۋ بويىنشا ەلٸمٸزدە دەستٷرلٸ تٷردە الدىڭعى ورىنداردى يەلەنەدٸ. 2015 جىلى ەر شىعىسقازاقستاندىققا وبلىس كەسٸپورىندارى 85 كەلٸدەن استام ەت, 500 كەلٸدەن استام سٷت ٶندٸرگەن, بۇل بٸر ادامنىڭ بيولوگييالىق تۇتىنۋ نورمالارىنان ايتارلىقتاي ارتىق. الايدا ٶڭٸردٸڭ مٷمكٸندٸكتەرٸ بۇدان بٸرنەشە ەسە كٶپ. سوندىقتان اگرارلىق سالا ەڭبەككەرلەرٸ الدىنا جاڭا جاۋاپتى مٸندەتتەر قويىلىپ وتىر. بٷگٸندە 28 تاۋارلى سٷت فەرماسىن قايتا قۇرۋ جەنە 9 سونداي جاڭا فەرما سالۋ بويىنشا 2015-2017 جىلدارعا ارنالعان باعدارلاما تولىق كٶلەمدە ٸسكە اسىرىلىپ جاتىر. بۇل ساۋىندى سيىرلار سانىن 12 مىڭعا دەيٸن, ال سٷتتٸڭ جىلدىق ٶندٸرٸسٸن 21 مىڭ تونناعا دەيٸن ۇلعايتۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. تاعى بٸر رەزەرۆ – جەكەمەنشٸك قوسالقى شارۋاشىلىقتاردان سٷت ساتىپ الۋدى ۇيىمداستىرۋ. بٷگٸنگٸ تاڭدا 36 زاماناۋي سٷت قابىلداۋ بەكەتٸ جۇمىس ٸستەيدٸ, ولار بٸرٸنشٸ جارتىجىلدىقتا تۇرعىنداردان 8700 توننا سٷت ساتىپ العان.
مەن بٷگٸن ەل دامۋىندا ماڭىزى زور «ازييا اۆتو» كەسٸپورنىندا بولدىم. بۇل كەسٸپورىن قۇرىلعانعا دەيٸن قازاقستان اۆتوموبيل شىعارىپ كٶرمەگەن. ەزٸرگە مۇندا قۇراستىرۋ ٶندٸرٸسٸ جولعا قويىلعان. ەلەمنٸڭ بارلىق ەلدەرٸ وسىلاي قۇراستىرۋدان باستاعان. سول ارقىلى ادامدارىن ٷيرەتٸپ, كەيٸن بٸرتٸندەپ جەرگٸلٸكتٸ مازمۇندى ارتتىرعان, سوڭىندا تولىقتاي ٶزدەرٸ ٶندٸرەتٸن بولعان. بٸزدٸڭ شىعارىپ وتىرعان كٶلٸكتەرٸمٸزدٸڭ ەڭ ارزانى جەتٸ مىڭ, ەڭ قىمباتى 15 مىڭ دوللار تۇرادى. مۇنداي باعا حالىققا دا جايلى, بەسەكەگە دە قابٸلەتتٸ دەپ سانايمىز. بۇل كٶلٸكتەرٸمٸزدٸ كٶرشٸلەرٸمٸزگە دە ساتامىز.
(مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ بيىلعى ماۋسىم ايىندا شىعىس قازاقستان وبلىسىنا جاساعان جۇمىس ساپارى كەزٸندە ايتقان سٶزٸ)
«التاي Invest-2016» حالىقارالىق ينۆەستيتسييالىق فورۋمى ٶتەدٸ
شىعىس قازاقستان 30 مىڭ باستان استام ەتتٸ قازاقتىڭ اقباس سيىرىنا يە بولا وتىرىپ, ەتتٸ مال شارۋاشىلىعىنىڭ ەكسپورتتىق ەلەۋەتٸن دامىتۋ جٶنٸندەگٸ مەملەكەتتٸك باعدارلامانى ٸسكە اسىرۋدا كٶشباسشىلاردىڭ بٸرٸ بولىپ تابىلادى. 10 مىڭ باس ٸرٸ قارا مال تۇقىمدىق اسىلداندىرۋمەن قامتىلعان, بۇل ٶنٸمدٸلٸكتٸ ايتارلىقتاي ۇلعايتادى. «بوبروۆكا+» جشس-دە جەنە زەيتەنوۆتٸڭ شارۋا قوجالىعىندا ەلٸمٸزدە تۇڭعىش رەت «روبوت» سيىر ساۋۋ جٷيەسٸ ٸسكە قوسىلعان, بۇل مالدى بايلاماي, بوكستا ەركٸن ۇستاۋ جاعدايىنداعى تابىندى تولىق اۆتوماتتاندىرىلعان باسقارۋعا كٶشۋگە مٷمكٸندٸك تۋعىزدى. جالپى سٷت ساۋۋ بويىنشا دا جەنە بٸر سيىردان سٷت ساۋۋ بويىنشا دا قازاقستانداعى كٶشباسشىلىقتى تانىمال شىعىسقازاقستاندىق شارۋاشىلىق – «كامىشينسكوە» ۇستاپ كەلەدٸ. ولار بٸر سيىردان ورتاشا التى توننا سٷت الا وتىرىپ, ەل نارىعىنا جىل سايىن ون مىڭ توننادان استام جوعارى ساپالى سٷت جەتكٸزٸپ وتىر. «شىعىس-سٷت» كورپوراتسيياسى, «ەميل» كەسٸپورنى سٷت ٶنٸمدەرٸنٸڭ 50 تٷرٸن شىعارادى. زاماناۋي تەحنولوگييالار بويىنشا ەتتەن ەزٸرلەنگەن دايىن ٶنٸمدەردٸڭ كەڭ تٷرجيىنىن شىعاراتىن سەمەي ەت كومبيناتى بۇرىنعى داڭقىن جاڭعىرتۋدا, تاۋاردىڭ 40 پايىزى ەكسپورتقا شىعارىلادى. وبلىستا جينالاتىن كٷباعىستىڭ مايلى دەندەرٸنەن 150 مىڭ تونناعا دەيٸن كٷنباعىس مايى ٶندٸرٸلەدٸ, بۇل – رەسپۋبليكا قاجەتتٸلٸگٸنٸڭ 40 پايىزى.
ايماق – شيپالى ٶنٸمنٸڭ كٶلەمٸن 90-شى جىلداردىڭ ورتاسىمەن سالىستىرعاندا شامامەن تٶرت ەسەگە كٶتەرگەن جەنە ٶنٸم ٶندٸرۋدٸ جىلىنا 2 مىڭ توننادان اسىرعان رەسپۋبليكاداعى ەڭ ٸرٸ بال ٶندٸرۋشٸ. سوڭعى جىلدارى تۇتاس مارال شارۋاشىلىعىنىڭ سالاسى رەتٸندە پانتىمەن ەمدەۋ قارقىندى دامىپ كەلەدٸ. بالىق جەنە اعاش ٶندەۋ سالالارىن دامىتۋ بويىنشا ٶڭٸرلٸك باعدارلامالار ٸسكە اسىرىلۋدا. زايسان كٶلٸندە, بۇقتىرما, شٷلبٸ سۋ قويمالارىندا, توعان شارۋاشىلىقتارىندا جىلىنا توعىز مىڭ توننادان استام جوعارى ساپالى ٶزەن بالىعى ٶندٸرٸلەدٸ. زايسان كٶكسەركەسٸنٸڭ پروتەينگە باي سٷبەسٸ ەۋرووداق ەلدەرٸندە تۇراقتى سۇرانىسقا يە.
وسى كٷزدە شىعىستا «التاي Invest-2016» حالىقارالىق ينۆەستيتسييالىق فورۋمى ٶتەدٸ, ونىڭ ينۆەستيتسييالىق پورتفەلٸن 900 ميلليارد تەڭگەدەن استام سومانىڭ 85 جوباسى قۇرايدى. مەسەلەن, تۋريزم سالاسىن الىپ قارايىق. بٸرەگەي التاي جەنە ەرتٸس ماڭى بيوٶڭٸرلەرٸ اتالمىش سالا ينۆەستورلارى ٷشٸن زور مٷمكٸندٸكتەر بەرەدٸ. ونىڭ ٷستٸنە, ەكسپو-2017 حالىقارالىق كٶرمەسٸ جۇمىس ٸستەيتٸن جىلى وبلىس كٶپتەگەن تۋريستەردٸ قابىلداۋدى كٶزدەپ وتىر. قازاقستان قوناقتارى ەلٸمٸزدەگٸ كيەلٸ مەكەن – شىڭعىستاۋعا – ابايدىڭ, شەكەرٸمنٸڭ, مۇحتار ەۋەزوۆتٸڭ وتانىنا, قازاق جەرٸنٸڭ سيمۆولىنا ٷلكەن قىزىعۋشىلىق تانىتىپ كەلەدٸ.
ٶڭٸر تۇرعىندارىنىڭ 86 پايىزى ورتالىقتاندىرىلعان سۋ جٷيەسٸمەن قامتىلعان
نۇرسۇلتان نازارباەۆ وبلىستاعى ٸرٸ كەسٸپورىندار مەن اتقارۋشى بيلٸك اراسىنداعى ەلەۋمەتتٸك سەرٸكتەستٸكتٸڭ ماڭىزىن بٸرنەشە مەرتە اتاپ ٶتكەن-دٸ. اتالمىش سەرٸكتەستٸك نەگٸزٸندە سوڭعى جىلدارى جەكپە-جەك سارايى, ولگا رىپاكوۆا اتىنداعى جەڭٸل اتلەتيكالىق مانەج, مۇز مودۋلدەرٸ جەنە ەلەمدٸك تالاپتارعا ساي كەلەتٸن ٶزگە دە نىساندار سالىنعان بولاتىن.
جالپى العاندا شىعىس قازاقستاندا سوڭعى جىلدارى 150-دەن استام بٸلٸم بەرۋ نىسانى سالىنىپ, پايدالانۋعا بەرٸلدٸ, ونىڭ ٸشٸندە 126 مەكتەپ, 27 بالاباقشا بار. دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ 100-دەن استام نىسانى ٸسكە قوسىلدى, ونىڭ ٸشٸندە 17 اۋرۋحانا, 28 اۋىلدىق دەرٸگەرلٸك امبۋلاتورييا, جەتٸ مەديتسينالىق پۋنكت, 13 ستوماتولوگييالىق كلينيكا بار. 11 مەدەنيەت ٷيٸ, بەس دوستىق ٷيٸ, ون ساياباق, ٷش مۇراجاي ەسٸكتەرٸن ايقارا اشتى. دەنەشىنىقتىرۋشىلار مەن سپورتشىلار ٷشٸن 17 ساۋىقتىرۋ كەشەنٸ, ٷش حوككەي مودۋلٸ, جەكپە-جەك سارايى, تەننيس كورتى, جەڭٸل اتلەتيكالىق مانەج, ورتالىق جابىق جٷزۋ باسسەينٸ, سپورتتا دارىندى بالالارعا ارنالعان سپورت-ينتەرنات, تاۋ شاڭعىسى كەشەنٸ, ەكٸ يپپودروم, 139 فۋتبول الاڭى, 137 حوككەي قوراپشاسى اشىلدى.
تۇرعىن ٷي قۇرىلىسىنا دا ەرەكشە نازار اۋدارىلۋدا. وبلىستا جاستارعا ارنالعان تۇرعىن ٷي قۇرىلىسى باعدارلاماسى ٸسكە اسىرىلا باستادى, ونى ورىنداۋ ٷشٸن بٸرقاتار دامۋ ينستيتۋتتارىنىڭ مٷمكٸندٸكتەرٸ قولدانىلۋدا. مەملەكەتتٸك-جەكەمەنشٸك سەرٸكتەستٸك تە قارقىن الىپ كەلەدٸ.
وسى جىلدارى 31 تٸرەك اۋىلدى جەنە تٶرت مونوقالانى دامىتۋ بويىنشا ٷشجىلدىق باعدارلامانى ٸسكە اسىرۋ ٶڭٸردٸڭ ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق جاعدايىنا تىڭ سەرپٸن بەردٸ. نەتيجەسٸندە شىعىس قازاقستاننىڭ تٸرەك اۋىلدارى ايتارلىقتاي جاڭارتىلدى. ولاردىڭ قاتارىندا شەمونايحا اۋدانىنداعى كامىشينكا مەن ۆەرح-ۋبا, ۇلان اۋدانىنداعى بوزانباي مەن تاۆرييا, زايسانداعى قارابۇلاق پەن دايىر, جارماداعى ٷشبيٸك پەن شالاباي جەنە باسقالار بار. بۇل اۋىلداردا كٶشەلەرگە اسفالت تٶسەلدٸ, جاياۋ جٷرگٸنشٸلەر جولدارى سالىندى, زاماناۋي جارىقتاندىرۋ ورناتىلدى, بالالارعا ارنالعان سپورتتىق الاڭدار سالىندى. اۋىلدىقتاردىڭ قازٸرگٸ زامانعى كوتتەدجدەرٸندە كٶپ جاعدايدا سۋىق جەنە ىستىق سۋ, سانيتارلىق توراپ, ينتەرنەت بار. جالپى ٶڭٸردە تۇرعىنداردىڭ 86 پايىزى ورتالىقتاندىرىلعان سۋ جٷيەسٸمەن قامتىلعان. مونوقالالارداعى – زىريانداعى, ريددەردەگٸ, سەرەبريانكاداعى, كۋرچاتوۆتاعى قايتا قۇرۋلاردىڭ ماقساتى – ٶندٸرٸستٸڭ بٸر باعىتتىلىعىنان ارىلۋ, ەكونوميكانى, ينفراقۇرىلىمدى وڭتايلاندىرۋ, تۇراقتى جۇمىس ورىندارىن قۇرۋ. بٷگٸندە مۇندا شاعىن كەسٸپكەرلٸكتٸ دامىتۋ ورتالىقتارى اشىلعان, زەكٸرلٸك جوبالاردى ٸسكە اسىرۋ جالعاسۋدا.
اۋىلدار مەن قالالاردى اباتتاندىرۋ بويىنشا جۇمىستار كەشەنٸنە تۇرعىنداردىڭ ٶزدەرٸ, مەتسەناتتار, تانىمال جەرلەستەر بەلسەندٸ قاتىسادى. ٶيتكەنٸ قازاقستاننىڭ شىعىسىندا 2009 جىلدان باستاپ «تۋعان جەرگە تاعزىم» اكتسيياسى جۇمىس ٸستەيدٸ, وعان سەيكەس ەڭبەك ۇجىمدارى, مەتسەناتتار تۋعان مەكەندەرٸن جاڭارتۋ جوبالارىنا قارجى قۇيادى.
ون بەس دوستىق ٷيٸ جۇمىس ٸستەيدٸ
تەۋەلسٸزدٸكتٸڭ 25 جىلدىعىندا جاستاردى پاتريوتتىق تەربيەلەۋگە, اقپاراتتىق جەنە تٷسٸندٸرۋ جۇمىستارىنا ەرەكشە كٶڭٸل بٶلٸنٸپ وتىر. ايتالىق, شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ ەكٸمدٸگٸ مەملەكەتتٸك ساياساتتىڭ نەگٸزگٸ باعىتتارىن باق ارقىلى ۋاقتىلى جەنە دۇرىس تٷسٸندٸرۋ ٷشٸن باسپاسٶز مەسليحاتتارى مەن بريفينگتەردٸڭ التى كەستەسٸن بەكٸتتٸ. 2016 جىلدىڭ باسىنان بەرٸ مەملەكەتتٸك ورگان باسشىلارى قاتىسقان 63 باسپاسٶز مەسليحاتى ٶتكٸزٸلدٸ, ونىڭ ٸشٸندە 11-ٸ جوسپاردان تىس. ٶتكٸزٸلگەن بريفينگتەر قورىتىندىسى بويىنشا مەملەكەتتٸك باعدارلامالاردىڭ ٸسكە اسىرىلۋى كەڭ كٶلەمدە جارييالانادى, يميدجدٸك ماتەريالدار ورنالاستىرىلادى.
شىعىس قازاقستانداعى جىلدىڭ باستى سپورتتىق وقيعاسى – وبلىس ەكٸمٸنٸڭ جٷلدەسٸنە ارنالعان حالىقتىق ويىندار, ولارعا سپورتتىڭ كٶپتەگەن تٷرٸ بويىنشا مىڭ جارىمنان استام سپورتشى قاتىسادى. وسى جىلى وبلىستا تۇرىپ جاتقان ەتنوستار ويىندارى ەكٸنشٸ رەت ٶتكٸزٸلدٸ. وسى سٷيٸكتٸ حالىقتىق سايىستار كٶپتەگەن سپورتشىلارعا ٷلكەن سپورتقا جولداما بەردٸ. ريو-دە-جانەيرو قالاسىنداعى حححٸ وليمپيادا ويىندارىنا قاتىسقان ۇلتتىق قۇرامادا شىعىس قازاقستاننىڭ ساڭلاقتارى لايىقتى ٶنەر كٶرسەتتٸ. لوندون وليمپياداسىنىڭ چەمپيونى ولگا رىپاكوۆا جەڭٸل اتلەتيكادا قولا ناگرادانى جەڭٸپ الدى.
ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ مەملەكەت قالىپتاسۋىنىڭ قيىڭ جىلدارىندا ٶسكەمەندٸك حوككەيگە ٷلكەن قولداۋ كٶرسەتتٸ. بٷگٸندە ٶسكەمەندٸ قازاقستاندىق حوككەيدٸڭ وتانى دەگەن اتاعىن ودان ەرٸ اسقاقتاتۋ جولىندا دا كٶپتەگەن ٸستەر اتقارىلۋدا. مۇندا ٷش زاماناۋي حوككەي مودۋلٸ سالىندى. الەكساندروۆ اتىنداعى سپورت سارايىنىڭ جٶندەۋ جۇمىستارى اياقتالىپ كەلەدٸ. شىعىسقازاقستاندىق ۆولەيبول دا بارىنشا جوعارى ورىننان كٶرٸنۋدە.
سونداي-اق, تۇتاس العاندا ٶڭٸردە ٶسكەلەڭ ۇرپاققا ٷلكەن قولداۋ كٶرسەتٸلٸپ كەلەدٸ. «بالاپان-2020» باعدارلاماسى ٸسكە اسىرىلۋدا, وبلىس مەكتەپ جاسىنا دەيٸنگٸ بالالاردىڭ 90-نان استام پايىزىنا بالاباقشالاردان ورىندار ۇسىنىپ وتىر. ٶڭٸردە نازارباەۆ مەكتەپتەرٸ, دارىندى بالالارمەن جۇمىس ورتالىقتارى تابىستى جۇمىس ٸستەۋدە.
ٷش مىڭ ورىندىق جاڭا مەشٸت وبلىس ورتالىعىنىڭ سەۋلەتتٸ عيماراتىنا اينالىپ وتىر, ونىڭ تٶرت كٶگٸلدٸر مۇناراسىنىڭ بيٸكتٸگٸ 63 مەتردٸ قۇرايدى. بۇل عيبادات ٷيٸن ٶڭٸر جۇرتى اسارلاتىپ سالدى. جاڭا مەشٸتكە ادامدار وتباسىلارىمەن كەلەدٸ.
قازاقستان تەۋەلسٸزدٸگٸنٸڭ باستاۋىندا بٸزدٸڭ ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆ ٶسكەمەندە ەلٸمٸزدەگٸ تۇڭعىش دوستىق ٷيٸن اشقان بولاتىن. ال بٷگٸنگٸ كٷنٸ ٶڭٸردە قوعامدىق, ۇلتارالىق جەنە كونفەسسيياارالىق كەلٸسٸمدٸ نىعاتۋ جولىندا 15 دوستىق ٷيٸ, 122 ەتنومەدەني بٸرلەستٸك جۇمىس ٸستەپ تۇر. دوستىق يدەيالارى بٸرەگەي ەتنواۋىلدا بەلسەندٸ ناسيحاتتالادى, وندا ەلٸمٸزدە العاشقى رەت ٶڭٸردە تۇراتىن 17 ەتنوستىڭ كلاسسيكالىق ٷي-جايى سالىنعان.
مۇنىڭ بەرٸ دە جۇمىلا كەلە 100-دەن استام ۇلت پەن ۇلىس دوستىق پەن كەلٸسٸمدە مەكەندەپ جاتقان شىعىس قازاقستاننىڭ تۇراقتى دامۋىن قامتاماسىز ەتەدٸ.
دانيال احمەتوۆ,
وبلىس ەكٸمٸ
"ديدار" گازەتٸ
