"شترافستان". ەلدەگٸ ايىپپۇل جٷيەسٸ قانشالىقتى ەدٸل?

جىلدان جىلعا ەلٸمٸزدە زاڭمەن ايىپپۇل سالاتىن تارماق, سەبەپتەر كٶبەيدٸ. سوڭعى جاڭالىقتىڭ بٸرٸ ٷي, مەكەمەلەردە كٷندٸز شۋلاسا دا  ايىپپۇل تاعايىندالۋى. كٶشەدە بوقتىق سٶز ايتقان بالانىڭ اتا-اناسىنا دا جازا قولدانىلاتىنى بەكٸتٸلدٸ.

ايىپپۇل تٷرٸ كٶبەيگەن سايىن حالىق ەلدٸ شترافستان دەپ اتاپ, “ايىپپۇل ارقىلى كٷن كٶرەتٸن بيلٸك” , “ول اقشا قايدا كەتٸپ جاتىر?” دەگەن پٸكٸرلەر ارقىلى ونىڭ ەدٸلەتتٸ تٷردە ەل يگٸلٸگٸنە جۇمسالاتىندىعىنا كٷمەن كەلتٸرۋدە . جەمقورلىق دەڭگەيٸ جوعارى ەلدە مۇنداي رەنٸش ورىندى. الايدا بۇل رەنٸشتٸڭ ارتىندا بۇدان باسقا دا سەبەپتەر بار. ەڭ نەگٸزگٸ سەبەپ ٶزٸمٸزدٸڭ تەرتٸپكە ٷيرەنبەۋٸمٸزدەن قويىلعان شارتتارعا باعىنعىمىز كەلمەۋٸ.

مويىنداۋ كەرەك ەلدە تەربيە, مەدەنيەت, ەدەپ مەسەلەسٸ اقساپ تۇر. حالقى تەرتٸپتٸ ەلدٸ ايىپپۇل ارقىلى باقىلاپ وتىرۋ, تەربيەلەۋ قيسىنسىز بولار ەدٸ. سول سەبەپتٸ ٶزٸمٸزگە دە تٷزەلۋ قاجەت-اق.

ەڭ جيٸ, ەرٸ ەڭ ٷلكەن مٶلشەردە ايىپپۇل سالاتىن مەملەكەت ‒ سينگاپۋردىڭ ٷلگٸسٸن قاراستىرايىق.

وسى كەزدەن ساعىز شايناۋعا, جەرگە تٷكٸرۋگە, قوقىس تاستاۋعا, تەمەكٸ شەگۋگە, قابىرعاعا جازۋعا ايىپپۇل سالاتىندار زاڭدار كٷشٸنە ەندٸ. ەشقانداي, ەشكٸمگە جەڭٸلدٸك بولمادى.

 تازالىق پەن تەرتٸپ مەدەنيەتٸ تەك ايىپپۇلمەن شەكتەلگەن جوق. باستاۋىش سىنىپتان باستاپ ٷيرەتٸلەتٸن مەكتەپ وقۋ باعدارلاماسىنا كٸرگٸزدٸ.

 العاشقى 5-10 جىلدىڭ ٶزٸندە ايىپپۇل سالۋ جٷيەسٸنەن ەلدەگٸ تازالىق دەڭگەي ارتتى. كەيٸنگٸ 20-30 جىلدا قوعامدىق تەرتٸپ تۇتاس مەدەنيەتكە اينالدى. حالىقتىڭ قوعام الدىنداعى جاۋاپكەرشٸلٸك سانا-سەزٸمٸ ٶستٸ.

 بٷگٸندە سينگاپۋر ەڭ تازا, تەرتٸپتٸ مەملەكەت. “ٶزٸڭدٸ جاتتاي سىيلا, جات جانىڭنان تٷڭٸلسٸن” دەگەن تٷسٸنٸكتٸڭ وزىق ٷلگٸسٸ. شەتەلدٸك تۋريستەر بۇل ەلگە شەكاراعا كٸرەر كٸرمەستەن قوعامدىق تەرتٸپسٸزدٸك ٷشٸن ٷلكەن ايىپپۇل سالىناتىنىن بٸلٸپ, ەتەك جەڭٸن سىرتتان جيناپ كەلەدٸ.

 وسى دايىن جٷيەمەن بٸزگە دە وسىنداي نەتيجەگە جەتۋگە بولادى. حالىقتى تەربيەلەۋ كەرەك. ول سٶزسٸز. الايدا بۇل بٸر جاقتى مەسەلە ەمەس. ايىپپۇل قۇرال عانا. ول ناقتى نەتيجە بەرۋ ٷشٸن حالىقپەن تۇراقتى جۇمىس, شەنەۋنٸگٸنە, ەرەسەگٸنە, جاسىنا بٸردەي قولدانىلاتىن ەدٸل زاڭ, ەرقاشان ورىندالۋىن قاداعالايتىن ەدٸل سوت جٷيەسٸ ورناۋ كەرەك. بيلٸك تە, اتقارۋشى ورگاندار دا ماقسات ايىپپۇلمەن جازالاۋ ەمەس, شارت قويۋ ارقىلى حالىقتى تەربيەلەۋ ەكەنٸن باسشىلىققا العاندا عانا كٶپ ۇزاماي نەتيجەگە جەتەمٸز.