Jyldan jylǵa elimizde zańmen aiyppul salatyn tarmaq, sebepter kóbeidi. Sońǵy jańalyqtyń biri úi, mekemelerde kúndiz shýlasa da aiyppul taǵaiyndalýy. Kóshede boqtyq sóz aitqan balanyń ata-anasyna da jaza qoldanylatyny bekitildi.
Oqi otyryńyz: Balasy aýlada boqtasa, ata-anaǵa aiyppul salynady – IIM
Aiyppul túri kóbeigen saiyn halyq eldi Shtrafstan dep atap, “aiyppul arqyly kún kóretin bilik” , “ol aqsha qaida ketip jatyr?” degen pikirler arqyly onyń ádiletti túrde el igiligine jumsalatyndyǵyna kúmán keltirýde . Jemqorlyq deńgeii joǵary elde mundai renish oryndy. Alaida bul renishtiń artynda budan basqa da sebepter bar. Eń negizgi sebep ózimizdiń tártipke úirenbeýimizden qoiylǵan sharttarǵa baǵynǵymyz kelmeýi.
Moiyndaý kerek elde tárbie, mádeniet, ádep máselesi aqsap tur. Halqy tártipti eldi aiyppul arqyly baqylap otyrý, tárbieleý qisynsyz bolar edi. Sol sebepti ózimizge de túzelý qajet-aq.
Eń jii, ári eń úlken mólsherde aiyppul salatyn memleket ‒ Singapýrdyń úlgisin qarastyraiyq.
Aiyppul salý júiesi premer-ministr Li Kýan Iýdiń: “Eger damyǵan elge ainalǵymyz kelse, eń aldymen tártip pen tazalyqtan bastaimyz”, ‒ degen úndeýimen qolǵa alyndy.
Osy kezden saǵyz shainaýǵa, jerge túkirýge, qoqys tastaýǵa, temeki shegýge, qabyrǵaǵa jazýǵa aiyppul salatyndar zańdar kúshine endi. Eshqandai, eshkimge jeńildik bolmady.
Tazalyq pen tártip mádenieti tek aiyppulmen shektelgen joq. Bastaýysh synyptan bastap úiretiletin mektep oqý baǵdarlamasyna kirgizdi.
Alǵashqy 5-10 jyldyń ózinde aiyppul salý júiesinen eldegi tazalyq deńgei artty. Keiingi 20-30 jylda qoǵamdyq tártip tutas mádenietke ainaldy. Halyqtyń qoǵam aldyndaǵy jaýapkershilik sana-sezimi ósti.
Búginde Singapýr eń taza, tártipti memleket. “Ózińdi jattai syila, jat janyńnan túńilsin” degen túsiniktiń ozyq úlgisi. Sheteldik týrister bul elge shekaraǵa kirer kirmesten qoǵamdyq tártipsizdik úshin úlken aiyppul salynatynyn bilip, etek jeńin syrttan jinap keledi.
PAIYM
Osy daiyn júiemen bizge de osyndai nátijege jetýge bolady. Halyqty tárbieleý kerek. Ol sózsiz. Alaida bul bir jaqty másele emes. Aiyppul qural ǵana. Ol naqty nátije berý úshin halyqpen turaqty jumys, sheneýnigine, eresegine, jasyna birdei qoldanylatyn ádil zań, árqashan oryndalýyn qadaǵalaityn ádil sot júiesi ornaý kerek. Bilik te, atqarýshy organdar da maqsat aiyppulmen jazalaý emes, shart qoiý arqyly halyqty tárbieleý ekenin basshylyqqa alǵanda ǵana kóp uzamai nátijege jetemiz.
Dinara Bolat
.jpg)
