ۇلتتىق اكادەمييالىق كٸتاپحانادا زييالى قاۋىم ٶكٸلدەرٸ باس قوسىپ, ەلباسىنىڭ «تٶرتٸنشٸ ٶنەركەسٸپتٸك رەۆوليۋتسييا جاعدايىنداعى دامۋدىڭ جاڭا مٷمكٸندٸكتەرٸ» جولداۋىنداعى باسىم باعىتتارعا توقتالىپ, ونداعى تٸل مەسەلەسٸنە كەڭٸنەن مەن بەردٸ. لاتىن ەلٸپبيٸنە كٶشۋدٸڭ ماڭىزى مەن ەل قولداۋى سٶز بولدى.
«جالپى, ەلباسىنىڭ جولداۋى جان-جاقتى تالقىلانىپ جاتىر. جولداۋدا مىناداي بٸر ەكٸ فرازا بار: مەملەكەت باسشىسى «قازاق تٸلٸن حالىقارالىق دەڭگەيگە كٶتەرۋ» دەگەن مەسەلەنٸ كٶتەردٸ. ونى قالاي كٶتەرەمٸز? ونىڭ قانداي جولدارى بار? نە ٸستەيمٸز? ەكٸنشٸ مەسەلە, كٶپ جولداۋلاردا بولعان ەمەس, يدەال تۋرالى سٶز ايتتى. ٶزٸنٸڭ تاريحىن, تٸلٸن, مەدەنيەتٸن مەڭگەرگەن, وزىق ويلى, كٶزقاراسى بار ازاماتتار قوعامىمىزدىڭ يدەالىنا اينالۋ كەرەك دەدٸ. بٸر سٶيلەمنٸڭ ارتىندا قانشا استارلى وي جاتىر . سوندىقتان, بۇل مەسەلەگە كەلگەندە تٸل كوميتەتٸ بٸراز جۇمىس جاساۋ كەرەك سەكٸلدٸ. مەملەكەتتٸك تٸل مەسەلەسٸن تەك كوميتەت جۇمىسى دەپ قاراماي, زييالى قاۋىم, پارلامەنت دەپۋتاتتارى, تٸل جاناشىرلارى بارلىعى بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا جيٸ كٶتەرگەنٸ دۇرىس دەپ ەسەپتەيمٸن», - دەدٸ پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتى مۇرات باحتييارۇلى.
سونىمەن قاتار سەنات دەپۋتاتى ٷشتٸلدٸلٸك مەسەلەسٸن كٶتەرٸپ, مەكتەپتەردەگٸ احۋالعا توقتالدى. ٶز ويىن «مەملەكەتتٸك تٸلدٸ ٷيرەتۋگە كەلگەندە مەملەكەت قارجىسىن اياماۋىمىز كەرەك» دەپ تٷيٸندەدٸ.
راس مەملەكەتتٸك تٸلگە كەلگەندە مەسەلەنٸڭ شىرماۋى شەشٸلمەي تۇرعانى انىق. دەسە دە مەدەنيەت جەنە سپورت مينيسترلٸگٸ تٸلدەردٸ دامىتۋ جەنە قوعامدىق-ساياسي جۇمىس كوميتەتٸ مەن ش.شاياحمەتوۆ اتىنداعى تٸلدەردٸ دامىتۋدىڭ رەسپۋبليكالىق ٷيلەستٸرۋ-ەدٸستەمەلٸك ورتالىعىنىڭ بٷگٸنگٸ باسقوسۋدا جۇرتشىلىققا جارييا ەتكەن جۇمىستارى تالاي تٸرلٸكتٸڭ كەزەڭ كەزەڭٸمەن جاسالىپ جاتقاندىعىن كٶرسەتەدٸ. مەدەنيەتٸ مەن عىلىم-بٸلٸمٸ دامىعان ەلدٸڭ ەنتسيكلوپەدييا شىعارارى انىق. ال قازاق حالقىنىڭ ۇلى پەرزەنتتەرٸنە ارنالعان ەنتسيكلوپەديياسى ساناۋلى عانا. بٷگٸن مٸنە سول ساناۋلى سان الاش ارىسى احمەت بايتۇرسىنۇلىنىڭ ەنتسيكلوپەديياسىمەن تولىقتى. سونىمەن قاتار وقۋ-ەدٸستەمەلٸك, انىقتامالىق, تانىمدىق مازمۇنداعى 70 كٸتاپ جارىق كٶردٸ.
«ارنايى قۇرىلعان كوميسسييا 400 كٸتاپتىڭ 70-ٸن تاڭداپ الدى. ەر سالانىڭ كٸتاپتارىن سارالاپ وتىرىپ, ٸرٸكتەپ الدى دەپ ايتا الامىن. ەڭ الدىمەن ەنتسيكلوپەدييالىق ەدەبيەتتەرگە توقتالسام, احاڭا (احمەت بايتۇرسىنۇلى) ارنالعان ەنتسيكلوپەدييا. وعان 700 بەتتەن استام ماتەريالدار جيناقتالدى. احاڭ تۋرالى, ونىڭ ەڭبەكتەرٸ جايىندا جازعان اۆتورلار تٷگەلگە دەرلٸك جۇمىلدىرىلدى. سونىمەن قاتار «الاش قوزعالىسى. بالالارعا ارنالعان انىقتامالىق» اتتى بالالارعا ارنالعان ەكٸ كٸتاپ شىعاردىق. ناقتى الاش قوزعالىسىنا قاتىستى سەبيت دٶنەنتاەۆ, عۇمار قاراش, بەيٸمبەت مايلين, ەسەت نايمانبايۇلى سەكٸلدٸ الاشتىڭ تۇلعالارىنىڭ شىعارمالارى جيناقتالدى»,- دەدٸ ش.شاياحمەتوۆ اتىنداعى تٸلدەردٸ دامىتۋدىڭ رەسپۋبليكالىق ٷيلەستٸرۋ-ەدٸستەمەلٸك ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى ەربول تٸلەشوۆ.
سونداي-اق, ت.شونانوۆتىڭ 4-شٸ, 5-شٸ تومدىق شىعارمالار جيناعى, ش.ايتماتوۆتىڭ "تاۋ قۇلاعان رومانى" (اۋدارعان ن.قامي), ش.قۇرمانبايۇلىنىڭ "كٶركەم اۋدارماداعى جاڭا اتاۋلار: جاسالۋى مەن قولدانىسى" كٸتابى, «قازاق سٶزٸ» قازاق تٸلٸنٸڭ بەلسەندٸ لەكسيكا-گرامماتيكالىق مينيمۋمىنىڭ ەدٸستەمەلٸك كەشەنٸ, «وقۋ قۇرالى + مۋلتيمەدييالىق باعدارلاماسى (سد ديسك)», «قازاق سٶزٸ» قازاق تٸلٸنٸڭ بەلسەندٸ لەكسيكا-گرامماتيكالىق مينيمۋمىنىڭ ەدٸستەمەلٸك كەشەنٸ, «ۋكراين تٸلٸن وقىتۋعا ارنالعان وقۋ-ەدٸستەمەلٸك قۇرال», «بالالارعا بازارلىق» (انا تٸلٸن ٷيرەتۋ قۇرالدارى), «سٶز سىنى», «قازاقستاننىڭ 700 تاريحي ورىنى» جيناقتارى, «الاش قوزعالىسى» جيناعى, «ەدٸستەمە ەلەمٸندە» (عىلىمي-ەدٸستەمەلٸك جيناق), «استاناعا قوش كەلدٸڭٸز! تٸلدەسكٸش» كٸتابىنىڭ يسپان-قىتاي-اراب-اعىلشىن تٸلدەرٸنە ارنالعان نۇسقالارى, ت.ب. تۋىندىلار وقىرمانعا جول تارتتى.شارا بارىسىندا تٸلدەردٸ دامىتۋ كوميتەتٸنٸڭ تاپسىرىسىمەن دايىندالعان ۇلتتىق ارنا ەفيرٸنەن كٶرسەتٸلٸپ جٷرگەن «ەنشٸ» زيياتكەرلٸك-تانىمدىق تەلەسايىسى مەن بالالارعا ارنالعان «سٶز قاسىناسى» انيماتسييالىق فيلمٸ تانىستىرىلدى.
«ەنشٸ» زيياتكەلٸك-تانىمدىق سايىسىنا 1200-دەن استام تالاپكەر ٶز ٶتٸنٸشتەرٸن بٸلدٸردٸ. ەلٸمٸزدٸڭ بەس ايماعىندا (اقتاۋ, شىمكەنت, قىزىلوردا, ٶسكەمەن, الماتى) جەنە استانا قالاسىندا ٸرٸكتەۋ تۋرلارى ٶتكٸزٸلدٸ. ٶزگە ٶڭٸرلەر ٷشٸن ونلايىن ٸرٸكتەۋ ۇيىمداستىرىلدى. نەتيجەسٸندە 48 ٷمٸتكەر تەلەسايىس جولداماسىن يەمدەندٸ. قازٸرگٸ تاڭدا باعدارلاما ۇلتتىق ارنا ەفيرٸنەن بەرٸلۋدە. ال «سٶز قازىناسى» انيماتسييالىق فيلمٸ «بالاپان» ارناسىنان كٶرسەتٸلەتٸن بولادى»,- دەدٸ ە.تٸلەشوۆ.
تٸلدەردٸ دامىتۋ كوميتەتٸ مەن ش.شاياحمەتوۆ اتىنداعى تٸلدەردٸ دامىتۋدىڭ رەسپۋبليكالىق ٷيلەستٸرۋ-ەدٸستەمەلٸك ورتالىعىنىڭ كٶپشٸلٸككە ۇسىنار تارتۋى مۇنىمەن بٸتپەدٸ. شارا سوڭىندا جاڭادان ٸسكە قوسىلعان ٷش سايت تانىستىرىلدى. اتاپ ايتار بولساق, ٷشتٸلدە اقپارات تاراتىپ, تٸل ٷيرەنۋگە ارنالعان «TilMedia.kz», قۇجات اينالىمىنا قولعابىس ەتەتٸن «Qujat.kz», بالالاردىڭ قازاق تٸلٸندەگٸ قىزىقتى ەرٸ كٶڭٸلدٸ ەلەمٸنە اينالعان «balatili.kz" سايتتارى ەل يگٸلٸگٸنە ۇسىنىلدى. اقپاراتتىق قوعامدا قازاق تٸلٸنٸڭ اۋديتوريياسىن ارتتىراتىن اتالعان سايتتارعا زييالى قاۋىم ٶكٸلدەرٸ وڭ باعاسىن بەردٸ. ولار سايتتاردىڭ بٸلٸم بەرۋ مەكەمەلەرٸندە دە كەڭٸنەن قولدانىلۋىن, ولاردى وقۋ-ەدٸستەمەلٸك قۇرال رەتٸندە ەنگٸزۋٸن بٸلٸم جەنە عىلىم مينيسترلٸگٸمەن بٸرلەسە وتىرىپ قاراستىرۋ قاجەتتٸگٸن ايتتى.
شارادا دەپۋتتاتتار مەن ۇلت زييالىلارىنىڭ پٸكٸرٸ تىڭدالىپ, اۆتورلارعا سٶز بەرٸلدٸ. ولار جاسالعان جۇمىستاردىڭ باعاسىن بەرٸپ, ۇسىنىس-پٸكٸرلەرٸن ورتاعا سالدى.
