قر پرەمەر-مينيسترٸ اسقار ماميننٸڭ تٶراعالىعىمەن ٶتكەن ٷكٸمەتتٸڭ سەلەكتورلىق وتىرىسىندا ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترٸ ر. دەلەنوۆ 2020-2024 جىلدارعا ارنالعان ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق دامۋ بولجامى اياسىندا 2020 جىلعا ارنالعان ماكروكٶرسەتكٸشتەردٸڭ بولجامىن ناقتىلاۋ جەنە مەملەكەت باسشىسىنىڭ كەپٸلدەندٸرٸلگەن ترانسفەرتتٸ تٷزەتۋ جٶنٸندەگٸ جارلىعىنىڭ جوباسى تۋرالى باياندادى, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات" primeminister.kz پورتالىنا سٸلتەمە جاساپ.
ونىڭ ايتۋىنشا, بولجامدى ناقتىلاۋدىڭ نەگٸزگٸ فاكتورلارى – تۇراقسىز سىرتقى ەكونوميكالىق جاعداي, بايقالىپ وتىرعان جاھاندىق رەتسەسسييا جەنە كوروناۆيرۋستى تاراتپاۋ بويىنشا قورعاۋ شارالارى اياسىندا ٸسكەرلٸك بەلسەندٸلٸكتٸڭ باياۋلاۋى.
«جىل باسىنان بەرٸ مۇناي باعاسى 65,7%-عا, مەتالدار ورتا ەسەپپەن 15,6%-عا, ەلەمدٸك بيرجالىق يندەكستەر ورتا ەسەپپەن 20,9%-عا تٶمەندەدٸ. بيىلعى 1 سەۋٸردەگٸ جاعداي بويىنشا مۇناي باعاسى بٸر باررەلٸنە $22 دەيٸن تٶمەندەدٸ», — دەدٸ ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترٸ.
وسىنى ەسكەرە وتىرىپ, وسى جىلعى سەۋٸر-جەلتوقسانعا مۇنايدىڭ ورتاشا باعاسى بٸر باررەلٸنە $20 دەڭگەيٸندە انىقتالدى. دوللاردىڭ ەسەپتٸك باعامى 440 تەڭگە دەڭگەيٸندە جەنە جىلدىق ينفلياتسييا 9-11% ارالىعىندا ەسەپكە الىندى.
باعانىڭ تٶمەندەۋٸ اياسىندا مۇناي ٶندٸرۋ بويىنشا بولجام 4 ملن-عا 86 ملن تونناعا دەيٸن ازايتىلدى. بۇل تاۋ-كەن ٶنەركەسٸبٸ ٶندٸرٸسٸنٸڭ تٶمەندەۋٸنە ەكەلەدٸ. سونىمەن قاتار, ٶڭدەۋ ٶنەركەسٸبٸندە, اۋىل شارۋاشىلىعىندا, قۇرىلىستا جەنە كٶرسەتٸلەتٸن قىزمەتتەر سەكتورىندا, ونىڭ ٸشٸندە ساۋدادا بۇعان دەيٸن ماقۇلدانعان ٶسۋ قارقىندارىمەن سالىستىرعاندا تٶمەندەۋ كٷتٸلۋدە.
«ەكسپورت $16,3 ملرد-قا تٶمەندەپ, $35,1 ملرد قۇرايدى. يمپورت $7,5 ملرد تٶمەندەپ, $26,6 ملرد قۇرايدى. جوعارىدا اتالعان فاكتورلاردى ەسكەرە وتىرىپ, جالپى ٸشكٸ ٶنٸمنٸڭ 0,9%-عا تٶمەندەۋٸ كٷتٸلۋدە. نومينالدى جالپى ٸشكٸ ٶنٸم 69,7 ترلن تەڭگە كٶلەمٸندە باعالانۋدا, بۇل ماقۇلدانعان بولجامنان 4,8 ترلن تەڭگەگە تٶمەن», — دەدٸ ر. دەلەنوۆ.
تٷزەتٸلگەن ماكروەكونوميكالىق بولجامنىڭ نەگٸزٸندە 2020 جىلعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت پارامەترلەرٸنٸڭ بولجامى ناقتىلاندى.
رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتٸڭ كٸرٸستەرٸ ترانسفەرتتەردٸ ەسەپكە الماعاندا 2020 جىلى 6 414,1 ملرد تەڭگە كٶلەمٸندە باعالانۋدا, بۇل بەكٸتٸلگەن جوسپارعا قاراعاندا 1 672,3 ملرد تەڭگەگە از.
ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترٸنٸڭ ايتۋىنشا, نەگٸزگٸ تٶمەندەۋ قوسىلعان قۇن سالىعى, شيكٸ مۇنايعا ەكسپورتتىق كەدەن باجى جەنە تابيعي رەسۋرستاردى پايدالانعانى ٷشٸن تٷسەتٸن تٷسٸمدەر بويىنشا كٷتٸلۋدە.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىن ٸسكە اسىرۋ ٷشٸن قابىلدانعان سالىقتىق ىنتالاندىرۋ مەن جەڭٸلدٸكتەر بويىنشا بارلىق شارالار بيۋدجەتتٸڭ كٸرٸس بٶلٸگٸندە ەسكەرٸلدٸ. ٸرٸ ساۋدا وبەكتٸلەرٸ, ساۋدا ويىن-ساۋىق ورتالىقتارى, كينوزالدار, تەاترلار, كٶرمەلەر, قوعامدىق تاماقتاندىرۋ, قوناق ٷي, حوستەل جەنە تۋريستٸك قىزمەت وبەكتٸلەرٸن جىلدىڭ سوڭىنا دەيٸن مٷلٸك سالىعىنان بوساتۋ ورناتىلدى.
«سالىق سالۋدىڭ جالپى بەلگٸلەنگەن تەرتٸبٸندە جۇمىس ٸستەيتٸن جەكە كەسٸپكەرلەر جىل سوڭىنا دەيٸن جەكە تابىس سالىعىنان بوساتىلدى», — دەدٸ ر. دەلەنوۆ.
اگروٶنەركەسٸپتٸك كەشەندٸ قولداۋ ماقساتىندا اۋىل شارۋاشىلىعى ٶنٸمدەرٸن ٶندٸرۋشٸلەر اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىنداعى جەر بويىنشا جەر سالىعىن جىلدىڭ سوڭىنا دەيٸن تٶلەمەيدٸ. سونداي-اق, بيولوگييالىق اكتيۆتەرٸنٸڭ يمپورتى جىلدىڭ سوڭىنا دەيٸن قوسىلعان قۇن سالىعىنان بوساتىلدى. سونىمەن قاتار, ەلەۋمەتتٸك ماڭىزى بار ازىق-تٷلٸك تاۋارلارى ٷشٸن قوسىلعان قۇن سالىعىنىڭ مٶلشەرلەمەسٸ 30 ناۋرىزدان 1 قازانعا دەيٸنگٸ كەزەڭگە 12%-دان 8%-عا دەيٸن تٶمەندەتٸلدٸ.
ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترٸنٸڭ ايتۋىنشا, شاعىن جەنە ورتا بيزنەستٸ ەڭبەكاقى تٶلەۋ قورىنان الىناتىن سالىق جەنە ەلەۋمەتتٸك تٶلەمدەردەن (جەكە تابىس سالىعى, ەلەۋمەتتٸك سالىق, مٸندەتتٸ زەينەتاقى جارنالارى, مٸندەتتٸ مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جەنە ەلەۋمەتتٸك اۋدارىمدار) 6 ايعا بيىلعى 1 قازانعا دەيٸن بوساتۋ قاراستىرىلعان.
بۇل شارا تۋريستٸك قىزمەت, قوعامدىق تاماقتانۋ, قوناق ٷي بيزنەسٸ سالالارىن, ٸرٸ ساۋدا وبەكتٸلەرٸن, ساۋدا ويىن-ساۋىق ورتالىقتارىن, كينوزالدار, تەاترلاردى, كٶرمەلەر مەن دەنە شىنىقتىرۋ-ساۋىقتىرۋ جەنە سپورت عيماراتتارىن, كٶلٸك قىزمەتتەرٸن, كونسۋلتاتسييالىق قىزمەتتەر مەن اقپاراتتىق تەحنولوگييالاردى, تاماق ٶنٸمدەرٸن ٶتكٸزۋ مەن دەرٸحانالاردى قوسپاعاندا ساۋدا سۋبەكتٸلەرٸن قامتيدٸ.
سالىقتىق ەكٸمشٸلەندٸرۋ بٶلٸگٸندە 2020 جىلدىڭ 1 ماۋسىمىنا دەيٸن شاعىن جەنە ورتا بيزنەس سۋبەكتٸلەرٸ ٷشٸن بارلىق سالىقتار مەن بيۋدجەتكە تٶلەنەتٸن مٸندەتتٸ تٶلەمدەردٸ جەنە ەلەۋمەتتٸك جارنالاردى (جەكە تابىس سالىعى, ەلەۋمەتتٸك سالىق, قىزمەتكەر ٷشٸن ەلەۋمەتتٸك جەنە مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ) تٶلەۋدٸ كەيٸنگە قالدىرۋ ەنگٸزٸلدٸ.
بۇدان باسقا, تٶتەنشە جاعداي كەزەڭٸندە سالىقتىق تەكسەرۋلەر مەن سالىق, كەدەن جەنە ەلەۋمەتتٸك تٶلەمدەر بويىنشا بەرەشەكتٸ مەجبٷرلەپ ٶندٸرۋ توقتاتىلدى. جالپى, جوعارىدا كٶرسەتٸلگەن بارلىق شارالار 700 مىڭ سالىق تٶلەۋشٸنٸ قامتيدى.
ر. دەلەنوۆ بيۋدجەت كٸرٸستەرٸنٸڭ كٷتٸلەتٸن تاپشىلىعىن جابۋ جەنە داعدارىسقا قارسى شارالار كەشەنٸن قارجىلاندىرۋ ٷشٸن 2020 جىلى ۇلتتىق قوردان كەپٸلدەندٸرٸلگەن ترانسفەرتتٸ 2 070 ملرد تەڭگەگە, ياعني 4 770 ملرد تەڭگەگە دەيٸن ۇلعايتۋ ۇسىنالاتىنىن ايتتى.
جالپى, رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتٸڭ شىعىستارىن بەكٸتٸلگەن كٶلەمگە قاراعاندا 1 356,4 ملرد تەڭگەگە ۇلعايتا وتىرىپ, 14 270,7 ملرد تەڭگە كٶلەمٸندە بولجانادى.
بيۋدجەت تاپشىلىعى جالپى ٸشكٸ ٶنٸمنٸڭ 3,5% دەڭگەيٸندە 840,7 ملرد تەڭگەگە ۇلعايتا وتىرىپ جوسپارلانادى. مۇنايعا قاتىستى ەمەس تاپشىلىق دەڭگەيٸ جالپى ٸشكٸ ٶنٸمنٸڭ 10,8%-ىن قۇرايتىن بولادى.
