QR Premer-Ministri Asqar Maminniń tóraǵalyǵymen ótken Úkimettiń selektorlyq otyrysynda ulttyq ekonomika ministri R. Dálenov 2020-2024 jyldarǵa arnalǵan áleýmettik-ekonomikalyq damý boljamy aiasynda 2020 jylǵa arnalǵan makrokórsetkishterdiń boljamyn naqtylaý jáne Memleket basshysynyń kepildendirilgen transfertti túzetý jónindegi Jarlyǵynyń jobasy týraly baiandady, dep habarlaidy "Ult aqparat" primeminister.kz portalyna silteme jasap.
Onyń aitýynsha, boljamdy naqtylaýdyń negizgi faktorlary – turaqsyz syrtqy ekonomikalyq jaǵdai, baiqalyp otyrǵan jahandyq retsessiia jáne koronavirýsty taratpaý boiynsha qorǵaý sharalary aiasynda iskerlik belsendiliktiń baiaýlaýy.
«Jyl basynan beri munai baǵasy 65,7%-ǵa, metaldar orta eseppen 15,6%-ǵa, álemdik birjalyq indekster orta eseppen 20,9%-ǵa tómendedi. Biylǵy 1 sáýirdegi jaǵdai boiynsha munai baǵasy bir barreline $22 deiin tómendedi», — dedi ulttyq ekonomika ministri.
Osyny eskere otyryp, osy jylǵy sáýir-jeltoqsanǵa munaidyń ortasha baǵasy bir barreline $20 deńgeiinde anyqtaldy. Dollardyń eseptik baǵamy 440 teńge deńgeiinde jáne jyldyq infliatsiia 9-11% aralyǵynda esepke alyndy.
Baǵanyń tómendeýi aiasynda munai óndirý boiynsha boljam 4 mln-ǵa 86 mln tonnaǵa deiin azaityldy. Bul taý-ken ónerkásibi óndirisiniń tómendeýine ákeledi. Sonymen qatar, óńdeý ónerkásibinde, aýyl sharýashylyǵynda, qurylysta jáne kórsetiletin qyzmetter sektorynda, onyń ishinde saýdada buǵan deiin maquldanǵan ósý qarqyndarymen salystyrǵanda tómendeý kútilýde.
«Eksport $16,3 mlrd-qa tómendep, $35,1 mlrd quraidy. Import $7,5 mlrd tómendep, $26,6 mlrd quraidy. Joǵaryda atalǵan faktorlardy eskere otyryp, jalpy ishki ónimniń 0,9%-ǵa tómendeýi kútilýde. Nominaldy jalpy ishki ónim 69,7 trln teńge kóleminde baǵalanýda, bul maquldanǵan boljamnan 4,8 trln teńgege tómen», — dedi R. Dálenov.
Túzetilgen makroekonomikalyq boljamnyń negizinde 2020 jylǵa arnalǵan respýblikalyq biýdjet parametrleriniń boljamy naqtylandy.
Respýblikalyq biýdjettiń kiristeri transfertterdi esepke almaǵanda 2020 jyly 6 414,1 mlrd teńge kóleminde baǵalanýda, bul bekitilgen josparǵa qaraǵanda 1 672,3 mlrd teńgege az.
Ulttyq ekonomika ministriniń aitýynsha, negizgi tómendeý qosylǵan qun salyǵy, shiki munaiǵa eksporttyq keden bajy jáne tabiǵi resýrstardy paidalanǵany úshin túsetin túsimder boiynsha kútilýde.
Memleket basshysynyń tapsyrmasyn iske asyrý úshin qabyldanǵan salyqtyq yntalandyrý men jeńildikter boiynsha barlyq sharalar biýdjettiń kiris bóliginde eskerildi. Iri saýda obektileri, saýda oiyn-saýyq ortalyqtary, kinozaldar, teatrlar, kórmeler, qoǵamdyq tamaqtandyrý, qonaq úi, hostel jáne týristik qyzmet obektilerin jyldyń sońyna deiin múlik salyǵynan bosatý ornatyldy.
«Salyq salýdyń jalpy belgilengen tártibinde jumys isteitin jeke kásipkerler jyl sońyna deiin jeke tabys salyǵynan bosatyldy», — dedi R. Dálenov.
Agroónerkásiptik keshendi qoldaý maqsatynda aýyl sharýashylyǵy ónimderin óndirýshiler aýyl sharýashylyǵy maqsatyndaǵy jer boiynsha jer salyǵyn jyldyń sońyna deiin tólemeidi. Sondai-aq, biologiialyq aktivteriniń importy jyldyń sońyna deiin qosylǵan qun salyǵynan bosatyldy. Sonymen qatar, áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlary úshin qosylǵan qun salyǵynyń mólsherlemesi 30 naýryzdan 1 qazanǵa deiingi kezeńge 12%-dan 8%-ǵa deiin tómendetildi.
Ulttyq ekonomika ministriniń aitýynsha, shaǵyn jáne orta biznesti eńbekaqy tóleý qorynan alynatyn salyq jáne áleýmettik tólemderden (jeke tabys salyǵy, áleýmettik salyq, mindetti zeinetaqy jarnalary, mindetti meditsinalyq saqtandyrý jáne áleýmettik aýdarymdar) 6 aiǵa biylǵy 1 qazanǵa deiin bosatý qarastyrylǵan.
Bul shara týristik qyzmet, qoǵamdyq tamaqtaný, qonaq úi biznesi salalaryn, iri saýda obektilerin, saýda oiyn-saýyq ortalyqtaryn, kinozaldar, teatrlardy, kórmeler men dene shynyqtyrý-saýyqtyrý jáne sport ǵimarattaryn, kólik qyzmetterin, konsýltatsiialyq qyzmetter men aqparattyq tehnologiialardy, tamaq ónimderin ótkizý men dárihanalardy qospaǵanda saýda sýbektilerin qamtidi.
Salyqtyq ákimshilendirý bóliginde 2020 jyldyń 1 maýsymyna deiin shaǵyn jáne orta biznes sýbektileri úshin barlyq salyqtar men biýdjetke tólenetin mindetti tólemderdi jáne áleýmettik jarnalardy (jeke tabys salyǵy, áleýmettik salyq, qyzmetker úshin áleýmettik jáne meditsinalyq saqtandyrý) tóleýdi keiinge qaldyrý engizildi.
Budan basqa, tótenshe jaǵdai kezeńinde salyqtyq tekserýler men salyq, keden jáne áleýmettik tólemder boiynsha bereshekti májbúrlep óndirý toqtatyldy. Jalpy, joǵaryda kórsetilgen barlyq sharalar 700 myń salyq tóleýshini qamtidy.
R. Dálenov biýdjet kiristeriniń kútiletin tapshylyǵyn jabý jáne daǵdarysqa qarsy sharalar keshenin qarjylandyrý úshin 2020 jyly Ulttyq qordan kepildendirilgen transfertti 2 070 mlrd teńgege, iaǵni 4 770 mlrd teńgege deiin ulǵaitý usynalatynyn aitty.
Jalpy, respýblikalyq biýdjettiń shyǵystaryn bekitilgen kólemge qaraǵanda 1 356,4 mlrd teńgege ulǵaita otyryp, 14 270,7 mlrd teńge kóleminde boljanady.
Biýdjet tapshylyǵy jalpy ishki ónimniń 3,5% deńgeiinde 840,7 mlrd teńgege ulǵaita otyryp josparlanady. Munaiǵa qatysty emes tapshylyq deńgeii jalpy ishki ónimniń 10,8%-yn quraityn bolady.
