حالقىمىزدىڭ بٸرتۋار پەرزەنتٸ ەبٸش كەكٸلبايۇلىن ەسكە العاندا جادىما تٷسكەن جازبالار
استاناداعى ۇلتتىق اكادەمييالىق كٸتاپحانادا حالىق جازۋشىسى, ەڭبەك ەرٸ ەبٸش كەكٸلباەۆتى ەسكە الۋ كەشٸ ٶتتٸ. كەشكە زييالى قاۋىم ٶكٸلدەرٸ, قاراسى مول وقىرمان, قاراپايىم جۇرتشىلىق كٶپتەپ كەلگەن ەكەن. باسقوسۋدىڭ بۇيداسىن ۇستاعان مىرزاتاي اعا جولداسبەكوۆ زاڭعاردىڭ زامان الدىنداعى زايىرلى قىزمەتٸ تۋرالى ەرٸدەن ەڭگٸمە قوزعاپ, جاقسى ەسەرگە جەتەلەپ وتىردى. مەنٸڭ دە ايتارىم از ەمەس ەدٸ, بٸراق سٶز كەزەگٸ تيە قويمادى.
ەرينە, ەبەكەڭدٸ بٸلەتٸندەر كٶپ, سٶيلەيتٸندەر دە بارشىلىق. مەن ەبٸش اعانىڭ جانىندا وتىز جىلدان استام بٸردە ٸنٸسٸندەي, بٸردە بالاسىنداي, رەتٸ كەلگەندە, كەڭەسشٸسٸندەي بولىپ ەرە جٷردٸم. سول جەردە ايتا كەتەتٸن, ايتىلۋى تيٸس, كەزەڭٸ كەلگەن جايتتار بار ەدٸ. سولاردىڭ بٸر پاراسىن قاعازعا تٷسٸرٸپ, كٶپكە جەتكٸزگەن جٶن بولار دەگەن ويعا كەلدٸم.
بٸز, ەدەتتە, قالامگەر ەبٸش كەكٸلباەۆتى تەك جازۋشى رەتٸندە عانا كٶرٸپ, بارلىق ەڭگٸمەنٸڭ اۋانىن دا, اۋماعىن دا وسى تٶڭٸرەكتەن ٸزدەيمٸز. ەرينە, ونىڭ قالامگەرلٸك قۋاتى, سۋرەتكەرلٸك ەرەكشە ستيلٸ تۋرالى ايتۋ قاجەت. تٸپتٸ, ول زاڭدىلىق تا. بٸراق ەبٸش ەلەمٸ بٸرٸزدٸ دٷنيەدەن دە كٷردەلٸ. ول سان ٸزدٸ سٷرلەۋدٸڭ بەرٸندە كەكٸلباەۆتىق كەلبەتٸن كٶرسەتكەن كەمەل ادام ەدٸ.
ەبٸش كەكٸلبايۇلى, الدىمەن, اقىن. سوسىن پروزاشى, دراماتۋرگ, ەدەبيەتتانۋشى, سىنشى, تاريحشى, فيلوسوف, ەستەت, ستسەناريست, ەنتسيكلوپەديست, ارحيۆاريۋس, ٶلكەتانۋشى, جاراتىلىستانۋشى, قوعامتانۋشى, ەلەۋمەتتانۋشى, حالىقتانۋشى, عالامتانۋشى, ساياساتكەر, مەملەكەتتانۋشى, دٸنتانۋشى, سەۋلەتتانۋشى, ٶنەرتانۋشى, اۋدارماشى, پۋبليتسيست, رەداكتور, گۋمانيست, ينتەرناتسيوناليست, دەپۋتات, اسا كٶرنەكتٸ مەملەكەت قايراتكەرٸ. تەۋەلسٸزدٸككە تٸزەسٸ بٷگٸلگەنشە قىزمەت ەتكەن ازامات.
بٸر ادامنىڭ بويىنا وسىنشاما بٸلٸم مەن بٸلٸكتٸ, وي مەن زەيٸندٸ كٸم بەردٸ دەگەن سۇراق كٶپ جاننىڭ قىزىعۋشىلىعىن تۋدىراتىنى راس. ەدەبيەتتەگٸ جولىن اقىندىقتان باستاعان ەبەكەڭنٸڭ ۇلتتىق مەكتەبٸ تاريحى تالايعا كەتەتٸن, جەتٸ جۇرت كەلٸپ, جەتٸ جۇرت كەتكەن كيەلٸ ماڭعىستاۋدىڭ باعزى بايانىنان دا, جاڭعىرعان جاپان دالانىڭ زامان اشقان ايانىنان دا تەلٸم العان. يسلام دٸنٸ العاشقى سٷرلەۋٸن وسىناۋ ماڭ دالادان باستاعان. يسلام ٸلٸمٸن تاراتۋعا كەلگەن ٷش جٷز الپىس ماشايىق – دٸندارلار ۇلى دالانىڭ ەر قيىرىنا يماني باعىت الىپ, وسى جەردەن اساتاياعىن جولباسشى, ۇلى پايعامباردىڭ ٶسيەتٸن قولباسشى ەتٸپ, قازاق دالاسىنىڭ جاڭا رۋحاني تىنىسىنا ادامگەرشٸل سامالىن جەتكٸزگەن. سودان بەرٸ بۇل ايماق «ٷش جٷز الپىس ەۋليەلٸ ماڭعىستاۋ» اتانعان.
كەيٸن كەلە, زاماندار ٶتە, «ٷش جٷز الپىس ەۋليە» تٸركەسٸ ازدى كٶبەيتۋگە, كٶپتٸ كەڭەيتۋگە ەۋەس قازاق جۇرتى ٷش جٷز الپىس ەكٸ ەۋليە دەگەن تىڭ تەڭەۋگە دە تىنىس اشقان.
ەبٸش كەكٸلباەۆتىڭ رۋحاني بولمىسى مەن زاماناۋي تۇلعاسىن تەرەڭٸرەك تانۋ ٷشٸن ماڭعىستاۋدىڭ تابيعاتى مەن تاريحىن جەتە بٸلگەن جٶن. قالامگەر قاشاندا تۋعان توپىراعىنا تارتادى. تۋعان ەلٸنٸڭ تاريحىنا تارتادى. بالا جاستان كٶكٸرەگٸنە سٸڭگەن شەجٸرە مەن ٶزٸ كٶرٸپ, بٸلٸپ ٶسكەن جايتتارعا ەتەنە دەن قويعاندىقتان, ونىڭ دٷنيەتانۋ بولمىسى ٶزگەدەن وقشاۋ, ٶزٸندٸك ەرەكشەلٸككە يە بولاتىنى سودان. وسى تۇرعىدان كەلگەندە, كەكٸلباەۆتى تانۋ ٷشٸن ماڭعىستاۋدى تانۋ كەرەك, ماڭعىستاۋدى تانۋ ٷشٸن كەكٸلباەۆتى تٷسٸنۋ كەرەك. دالا فيلوسوفيياسىنىڭ دەنٸ دە, مەنٸ دە ۇلى دالامىزدا جاتىر. ەبٸش ەلەمٸ وسىناۋ تاريحي ايماقتىڭ تالايلى شەجٸرەسٸ مەن تالعامدى تانىمىن كٶرسەتەتٸن كٶرنەكٸ قۇرال سەكٸلدٸ. ەبٸش ەلەمٸ دەگەن تەڭەۋگە ورىندى باعا بەرۋ ٷشٸن ەۋەلٸ ۇلى دالانىڭ ۇلان-عايىر تاريحىن كٶڭٸلگە قوندىرۋ كەرەك. وسىناۋ دالانى تانۋعا دەگەن ازاماتتىق پاراسات كەرەك.
وسىنى بارىنشا بايىپتى سەزٸنگەن مىرزاتاي اعامىز 1992 جىلدىڭ قىركٷيەك ايىندا «قازاق ەدەبيەتٸ» گازەتٸندە ەبٸش كەكٸلباەۆتى «ەۋليە» دەپ جازدى. ٷكٸمەتتٸڭ ادامى, عىلىمي كوممۋنيزمنٸڭ دەرٸستەرٸن دە كەزٸندە بويىنا سٸڭٸرگەن, مەملەكەتتٸك قىزمەتتٸڭ مەرتەبەسٸن كٶتەرٸپ كەلە جاتقان مىرزاتاي جولداسبەكوۆ قالامىنان تۋعان سول تەڭەۋ بٸرەۋلەردٸڭ اپشىسىن قۋىرىپ, بٸرەۋلەردٸڭ اشۋىن تۋعىزعانىن دا بٸلەمٸز. ماڭعىستاۋ جۇرتشىلىعى ماشايىقتاردىڭ ۇلى كٶشٸنە قوسىلعان جەرلەستەرٸن جاڭادان كٶرگەندەي بولىپ, وعان «ٷش جٷز الپىس ٷشٸنشٸ» دەگەن نٶمٸردٸ ٶزدەرٸ بەرگەندەي قۋاندى.
1982 جىلى ەدەبيەتتٸڭ عاسىرلىق كەزەڭٸن سارالاپ وتىرعان ەۋروپانىڭ بەلدٸ بٸر ۇيىمى «سوڭعى جٷز جىلدىقتىڭ اتاقتى جٷز قالامگەرٸ» دەگەن پورترەت-پلاكات شىعاردى. ولاردىڭ ٸشٸندە تولستوي, ەۋەزوۆ, دوستوەۆسكيي, چەحوۆ, ماركەس, حەمينگۋەي, بورحەس, پاۋستوۆسكيي, فەدين, شىڭعىس ايتماتوۆ, راسۋل عامزاتوۆ, تاعى باسقا داڭقتىلار بار. وسىلاردىڭ ٸشٸندە ەكٸ قازاقتىڭ بٸرٸ بولىپ ەبٸش كەكٸلباەۆ تۇردى. ماقتاندىق. ەلٸ دە ماقتانامىز.
بۇل جازىلعانداردىڭ بەرٸ جوعارىدا ايتىلعان كەزدەسۋ بارىسىندا كٶكەيدە كٶلدەنەڭدەپ تۇرعان-دى. ايتىلعان جايلاردىڭ ەۋەنٸ ەبٸش اعانىڭ شىعارماشىلىق قۋاتىن جان-جاقتى اشىپ تاستاي العان جوق. ول مٷمكٸن ەمەس تە ەدٸ. بۇل جازۋشىنى دٷنيەدەن وزعاننان كەيٸنگٸ ەڭ العاشقى ەسكە الۋ كەشٸ بولعاندىقتان, ايتىلعان جايلار, ەرينە, الىپ قالامگەردٸڭ اۋقىمىن بٸردەن قامتي المايتىنى دا بەلگٸلٸ.
* * *
ٶتكەن عاسىردىڭ 70-شٸ جىلدارىندا, بٸزدٸڭ تولقىننىڭ ستۋدەنتتٸك شاقتارىندا, ەبٸش كەكٸلباەۆ ەسٸمٸ ەدەبي ورتادا دٷرٸلدەپ تۇردى. سول جىلدارى جيٸ بولىپ جاتاتىن ەدەبي كەشتەردە اقىندار: عافۋ قايىربەكوۆتٸڭ, جۇمەكەن نەجٸمەدەنوۆتٸڭ, قادىر مىرزاليەۆتٸڭ, تۇمانباي مولداعاليەۆتٸڭ, مۇقاعالي ماقاتاەۆتىڭ, ساعي جيەنباەۆتىڭ, سابىرحان اسانوۆتىڭ, فاريزا وڭعارسىنوۆانىڭ, وسپانحان ەۋبەكٸروۆتٸڭ, اسقار ورازاقىننىڭ, مۇحتار شاحانوۆتىڭ, بەكەن ەبدٸرازاقوۆتىڭ, دٷيسەنبەك قاناتباەۆتىڭ, سىنشىلار اسقار سٷلەيمەنوۆتٸڭ, تٶلەگەن توقبەرگەنوۆتٸڭ, ساعات ەشٸمباەۆتىڭ اتتارى الماتىنى ۇستاپ تۇردى. وسىلاردىڭ ٸشٸندە ەبٸش كەكٸلباەۆ ەسٸمٸ ەدەبيەت تامىرشىسى رەتٸندە ەرەكشە قۇرمەتپەن اتالاتىن. سول جىلداردا ەبٸش كەكٸلباەۆتىڭ «دەۋٸرمەن بەتپە-بەت» دەگەن ايرىقشا اقىندىق, ەستەتتٸك, سىنشىلىق پاراساتپەن جازىلعان كٸتابى قولدان-قولعا ٶتٸپ, مۇقاباسى اقجەمدەنٸپ كەتكەنٸ ٶز الدىنا بٸر حيقايا. ەبٸش ەلەمٸ وسىلاي باستالىپ بارا جاتتى.
1975 جىلى, ماڭعىستاۋ وبلىستىق «كوممۋنيستٸك جول» گازەتٸندە تٸلشٸلٸك قىزمەتتە جٷرگەنٸمدە, كٷز ايىندا, ٸسساپارمەن ەبٸش اعانىڭ تۋعان اۋىلى وڭدىعا ارنايى باردىم. وڭدى ماڭعىستاۋ اۋدانىنىڭ كاسپيي تەڭٸزٸنە قاراي سٷيٸرلەنە ۇمسىنعان تٷپقاراعان تٷبەگٸنٸڭ ايماعىنداعى شاعىن اۋىلدىڭ بٸرٸ ەكەن. جەلكە تۇسىندا تاۋشىق, كەدٸمگٸ سوعىس جىلدارىندا كٶمٸر قازعان, جاۋدىڭ بومبالاۋشى ۇشاعى كەلٸپ, بٸرەر بومبا باستاپ, جۇرتتىڭ ٷرەيٸن العان جەر. وسى جەردە ەبٸش اعامىزدىڭ اناسى, قازاقتىڭ كيەلٸ انالارىنىڭ بٸرٸ اتانىپ, «ەبٸشتٸڭ اناسى» دەگەن حالىقتىق قۇرمەتكە يە بولعان ايسەۋلە اپامىز شاحتادا كٶمٸر قازىپ, جەڭٸسكە ٷلەسٸن قوسقان. ستالينگراد قورشاۋىنداعى قييان-كەسكٸ ۇرىستا قازاعا ۇشىراعان كەكٸلباي اعامىز باتىسقا اتتانعاندا ەكٸ جاسار ەبٸشٸن ارقالاعان ايسەۋلە انامىز ونى كٶش جەرگە ۇزاتىپ سالىپ, كٶزٸنٸڭ جاسى بوتالاپ, قىر باسىندا قارايىپ قالعان ەكەن. ەندٸ ايسەۋلە انامىز سول قىردىڭ باسىندا قازاق انالارىنىڭ اتىنان ەسكەرتكٸش بولىپ, باتىسقا ٷمٸتپەن قاراپ ەلٸ وتىر. وسى وڭدىنىڭ اتى الداعى كٷندەردە «ەبٸش كەكٸلباەۆ اۋىلى» دەپ اتالاتىن بولار دەگەن ٷمٸت تە كٶپ كٶكٸرەكتە باس كٶتەرٸپ قويادى.
وڭدىدا ەبٸش اعانىڭ كلاستاستارىمەن كەزدەستٸم. ولاردان ەبەكەڭنٸڭ مەكتەپتەگٸ جىلدارى, وتباسى, بالاڭ جٸگٸت كەزٸندەگٸ ٶمٸرٸ, جالپى, اۋىلداعى ادامي بولمىسى, ارمان-ماقساتى تۋرالى ەڭگٸمە سۇرادىم. ولار دا بٸلگەنٸن جاسىرعان جوق, ەرٸ ماقتانا, ەرٸ ٶزٸمسٸنە وتىرىپ تالاي قىزىقتى دا ەسەرلٸ سەتتەردٸ ورتاعا سالدى. سونىڭ بٸرٸ, ۇمىتپاسام, ول كٸسٸنٸڭ دە ەسٸمٸ ەبٸش بولسا كەرەك, مىنا جايدى ايتىپ بەردٸ: «بٸر جولى كەڭسەدەن كەشتەۋ شىعىپ, ٷيگە قايتىپ كەلە جاتتىم. كٷن سۋىق ەدٸ. قار جاۋىپ, بورانداتىپ تۇرعان. بوران ٸشٸندە بٸر بالا بارا جاتتى. قولتىعىنا قىسقان زاتى بار. بوران كەزٸندە دالادا جٷرگەن كٸم ەكەن دەپ, داۋىستاپ توقتاتتىم. شاماسى, ون ٷش-ون تٶرت جاسار وقۋشى ەكەن. قولتىعىنداعىسى كٸتاپتار بولىپ شىقتى. الىپ قاراسام, بەلينسكييدٸڭ تولىق شىعارمالار جيناعى ەكەن. تاڭدانىپ قالدىم. «مىنا كٸتاپتى كٸمگە اپارا جاتىرسىڭ», دەدٸم. «ٶزٸم وقيمىن», دەدٸ. «قاي كلاستاسىڭ?», دەپ سۇرادىم. «جەتٸنشٸ كلاستامىن», دەدٸ سىپايى جاۋاپ بەرٸپ. بۇل بالا اۋىلداعى قادٸرلٸ اپامىز ايسەۋلەنٸڭ ۇلى ەبٸش ەدٸ. سەت-ساپار تٸلەپ ۇزاتىپ سالىپ, سوڭىنان قاراپ تۇردىم. تەگٸن بالا بولماس, مىنا جاسىندا الىپ بەلينسكييدٸ وقىپ جاتقان بۇل بالا دەپ سٷيسٸنٸپ تە تۇردىم. سول كەزدەن ەبٸشتٸ سىرتتاي باعۋمەن بولدىم».
سەل كەيٸن, سەگٸزٸنشٸ كلاستا جٷرگەندە, بەلگٸلٸ جازۋشىنىڭ جارييالانعان كٸتابىنىڭ ەدەبي ۇرلىعىن جان-جاقتى دەلەلدەپ, سول كەزدەگٸ «لەنينشٸل جاس» گازەتٸنە كٶلەمدٸ ماقالا جازىپ, كٶپتٸ تاڭ قالدىرعان ەبٸش كەكٸلباەۆ ەدەبي ورتاعا ٶزٸندٸك ٸزدەنٸسٸمەن وسىلاي كەلگەن ەدٸ. جالپى, ەبەكەڭ ٶزٸنٸڭ العاشقى جازبالارىن سىننان باستاعان. مەكتەپتە وقىپ جٷرگەندە «ەكپٸندٸ ەگٸن ەكپەي مە?» دەگەن سىن ماقالاسى اۋداندىق «جاڭا ٶمٸر» گازەتٸندە جارييالانىپ, ول ماقالا اۋداندىق پارتييا كوميتەتٸنٸڭ ارنايى بيۋروسىندا قارالىپ, ەبٸش اعا سول تالقىلاۋعا ماقالا اۆتورى رەتٸندە قاتىسقان ەكەن. اۋىلعا كەلگەن سوڭ بٸر جاماعايىنى: «بالام, ٶمٸردەن جاقسىلىقتى كٶبٸرەك ٸزدە, ٶمٸردٸڭ قۋانىشىن كٶبٸرەك كٶر, ساپارىڭ يگٸلٸكتٸ بولسىن», دەپ اقىلىن ايتىپتى. «سول كەزدەن باستاپ اششى سىن جازۋدى توقتاتتىم», دەپ وتىراتىن ەبٸش اعام سول كەزدٸ ەسكە العاندا.
* * *
جالپى, ەبەكەڭ ٶزٸنٸڭ ٸس-ەرەكەتتەرٸنەن, تٸپتٸ, بولماشى قاتەلٸكتەرٸنەن دە قاتتى ساباق الىپ وتىرعان ادام ەدٸ. بۇل جاعىنان كەلگەندە, اباي اتاسىن ەرتەرەك ەجٸكتەپ وقىعان سوڭ بولۋ كەرەك, ٶز ٸسٸنە ٷنەمٸ سىن كٶزبەن قاراپ, ٶتكەنٸنە ەسەپ بەرٸپ وتىراتىن.
قازاق ەدەبيەتٸنٸڭ تاريحىن تارازىلاۋدا, ەسٸرەسە, اقىن-جىراۋلاردىڭ اسىل مۇرالارىن ەلگە جاڭاشا جەتكٸزۋدە ەرەن ەڭبەك سٸڭٸرگەن كٶرنەكتٸ عالىم قابيبوللا سىديىقوۆ اعامىز الماتى وبلىسىنىڭ بٸر ارۋىمەن تانىسىپ, ٷيلەنەتٸن بولىپ سٶز بايلاسىپ, كٶڭٸلگە توق ساناپ, دەمالىسقا ەلگە كەتٸپتٸ. ەلٸ الىس قيىردا جاتقان اتىراۋ ايماعى. قىز دا شەتەل تٸلدەرٸ ينستيتۋتىنىڭ تٷلەگٸ بولىپ, ديپلومىن الىپ, اۋىلعا – نارىنقولعا بارادى. سول جەردە جەڭگەسٸنە جٸڭٸشكەلەپ سىرىن جەتكٸزٸپ, سٶز بايلاسىپ كەلگەن ادامىم بار دەپ بايان ەتەدٸ. جەڭگە سٶزٸ جەلدەي ۇشىپ, اتا-انانىڭ قۇلاعىنا جەتٸپ, اتىراۋدى جەردٸڭ تٷبٸ دەپ «قورقىپ» كەتكەن اتا-انا قىزدى كٶرشٸ اۋىلعا اپىل-عۇپىل ۇزاتۋدىڭ قامىنا كٸرٸسەدٸ. قۇدالار دا قازديىپ كەلٸپ قالىپ, قىزدىڭ باسىنا شىنداپ قاۋٸپ تٶنەدٸ.
ول كەزدە ۇيالى تەلەفون, سٸرە, جوق, جاي تەلەفوننىڭ ٶزٸ اۋىلدا قات كەزەڭ. اراعا حات تٷسەدٸ. ٷشبۋ حات بٸر قيىردا جاتقان اتىراۋعا جەتكەنشە, اسىعىس حاباردى العان بٸر توپ جەرلەس جٸگٸتتەر اتقا قونىپ, نارىنقولعا تارتادى. ەرٸ تارت, بەرٸ تارت بولىپ جاتقاندا, ەرەڭ دەگەندە ٷلگەرٸپ, كٷيەۋ جٸگٸت تە جەتەدٸ. سودان بٸر توپ جٸگٸت قىزدى الىپ قاشادى. نامىس قىسقان نارىنقول اتقا مٸنەدٸ. قاشقىندار تاۋ بٶكتەرلەپ تارتادى. جەر جاعدايىن جاقسى بٸلەتٸن نارىنقولدىقتار ۇزاتپاي جەتٸپ تە قالادى. سول كەزدە ەبەكەڭ توسقاۋىلدا قالىپ, قۋعىنشى توپتى كٷتٸپ الادى. ٷش قىزدىڭ ورتاسىندا, ٶزٸ ايتقانداي, «قۋىرشاق ويناپ ٶسكەن» ەبەكەڭ تٶبەلەستٸڭ تەسٸلٸن, سٸرە, بٸلمەيدٸ. القىن-جۇلقىن جەتكەن العاشقى جٸگٸتتٸ كەۋدەدەن قىزدار سەكٸلدٸ يتەرٸپ كەپ قالعاندا, ول ٶز ەكپٸنٸمەن قۇلاپ, باسى تاسقا تيٸپ, قان بۇرق ەتە قالادى. سول كەزدە قۋعىنشىلار دا تولىق جەتٸپ, باسى جارىلعان «باھادٷرٸن» قاۋمالاپ قالىپ قويادى.
وسى ۇرىمتال سەتتٸ ۇعىمتال پايدالانعان ەبەكەڭ قورشاۋدان سىتىلىپ شىعىپ, ۇزاپ كەتە بارىپتى. ەبەكەڭنٸڭ وندا سيداڭ, سىپا كەزٸ, قۋا تٷسكەندەرگە قارا شالدىرماي كەتكەن تەرٸزدٸ. بۇل ەبٸش اعامىزدىڭ رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدەگٸ تٶبەلەسكە بٸرٸنشٸ جەنە سوڭعى رەت قاتىسقانى ەكەن. «سودان كەيٸن تٶبەلەس بولاتىن جەردەن اۋلاق جٷرەتٸن بولدىم» دەيتٸن ەبٸش اعا بەينە-بٸر قان مايداننىڭ ورتاسىنان قاھارماندىقپەن امان شىققان باتىرلارداي جان-جاعىنا كٷلٸمسٸرەي قاراپ. سوسىن تٶبەلەستەن گٶرٸ قالامعا يكەمدٸ وڭ قولىمەن ماڭدايدان تارتىپ, جەل قايدان سوعار ەكەن دەپ جان-جاعىنا الاڭداعان, اق شۋلان تارتا باستاعان بۇيرا شاشىن بٸر قايىرىپ تاستاپ, سەلكٸلدەي كٷلەتٸن. اعامىزدىڭ سول كەزدەگٸ باتىرلىق قيمىلىنان ەندٸ بٷگٸن بەكەم بەلگٸ تابا الماساق تا, بٸز دە مەز بولىپ قالۋشى ەدٸك.
ەبەكەڭ ەلباسىمىزدىڭ سەنٸمدٸ سەرٸگٸ بولىپ ۇزاق جىلدار اسا جوعارى لاۋازىمدى قىزمەتتەردە ەسەلٸ ەڭبەك ەتتٸ. تەۋەلسٸزدٸكتٸڭ العاشقى كەزەڭٸندەگٸ اتاۋلى جىلداردى قالىپتاستىرۋدا, جوعارعى كەڭەستٸڭ تٶراعاسى كەزٸندە استانا اۋىستىرۋدىڭ تاريحي كٷندەرٸندە, ودان كەيٸنگٸ عاسىرلىق وقيعا بولىپ ەل ەگەمەندٸگٸنٸڭ شەجٸرەسٸندە قالعان ۇلى كٶشتە, سارىارقا دالاسىندا ٸرگە كٶتەرگەن جاڭا استانانىڭ قاز تۇرىپ, قادام باسۋ شاقتارىندا ول ٷنەمٸ مەملەكەت باسشىسىنىڭ وڭ قولىندا, قامشىلار جاق تۇسىندا بولدى. ەبەكەڭ دٷنيەدەن وزعاندا ونىڭ وتباسىنا جولداعان كٶڭٸل ايتۋ جەدەلحاتىندا نۇرسۇلتان ەبٸشۇلى نازارباەۆ وسىنى ەرەكشە اتاپ ٶتٸپ, ونىڭ شىن مەنٸندە رەتتٸ جەرٸندە اقىلشى, كەزٸ كەلگەندە كەڭەسشٸ, ورايى كەلگەندە ورىنداۋشى بولعاندىعىن ٸلتيپاتپەن اتاپ ٶتتٸ. كٶزٸ تٸرٸسٸندە قۇرمەتتەپ, ومىراۋىنا ەڭبەك ەرٸنٸڭ التىن بەلگٸسٸن تاققانى دا وسىنىڭ ايقىن كٶرٸنٸسٸ ەدٸ.
وسىناۋ جىلداردا, قازاق ەلورداسىنىڭ ٸرگە كٶتەرٸپ, ەڭسە تٸكتەگەن شاقتارىندا ەبەكەڭ كٶركەم پروزانىڭ كٶشٸن سەل دوعارىپ, كٶسەمسٶزگە كٶبٸرەك جٷگٸندٸ. ادامزات تاريحىندا قاشاندا وسىلاي بولعان. ٸلگەرٸ-كەيٸندٸ عۇمىر كەشكەن قايراتكەرلەردٸڭ كٶبٸ, ەسٸرەسە, قالامگەرلٸك تاعدىرى حالىقپەن ەتەنە جاقىن جانداردىڭ كٶبٸ, تار كەزەڭ, تالايلى تۇستاردا كٶسەمسٶزدٸڭ كٶرٸگٸن قىزدىرعان. ەرينە, ونى ولار تٸل بەزەۋدٸڭ, نەمەسە سٶز ساپتاۋدىڭ ماقساتىندا ەمەس, ەلگە جٶن سٸلتەۋ, جۇرتىمەن جٷرەكتەستٸگٸن تانىتۋ تۇرعىسىندا اقىل-پاراساتپەن سولاي شەشكەن. جاڭا تۇرپاتتى مەملەكەت قالىپتاسۋ كەزەڭٸندە مۇنداي ايتۋلى تۇلعالار اتاجۇرتىندا بولىپ جاتقان, بولۋى مٷمكٸن تاريحي جاعدايلاردى ٶز حالقىنا جەتكٸزۋدٸ ەڭ باستى بورىش دەپ ەسەپتەپ, ۋاقىت تريبۋناسىن ۋاعىز مٸنبەرٸنە اينالدىرعان. ەبٸش كەكٸلباەۆتىڭ تەۋەلسٸزدٸك كەزەڭٸندەگٸ «ەدەبي ساراڭدىعىن» ەلەمي دامۋدىڭ دٷبٸرٸنەن ٸزدەۋٸمٸز قاجەت. سول ۋاقىت ىرعاعىندا ونىڭ ٶزٸندٸك ٷنٸ كٶسەمسٶزدەرٸندەگٸ كٶشەلٸ وي, كٶركەم بايانداۋلارىندا بوي كٶرسەتەدٸ. مۇنى جاي عانا اۆتورلىق كٶزقاراس رەتٸندە ەمەس, ەل دامۋىنداعى ەردٸڭ ەلگە ارناعان ەلەۋلٸ ٷندەۋلەرٸ دەپ قابىلداعان ورىندى.
ەر دەۋٸردٸڭ ٶز ەدەبيەتٸ بار. سوعان ساي قالامگەرلەرٸ بار. وقىرماندارى بار. جۇرتىنىڭ جاقسى كٷندەرٸ ٷشٸن جارعاق قۇلاعى جاستىققا تيمەي, ەڭكۋ-ەڭكۋ جەر شالىپ, ەگەۋلٸ ويدى قولعا العان ەبٸش كەكٸلباەۆتىڭ تەۋەلسٸزدٸك جىلدارىندا جازعان كٶسەمسٶزدەرٸن, ەسسەلەرٸ مەن ەسكە الۋلارىن, الاشتىڭ ايبىندى ۇلدارىنىڭ ەرەن ەڭبەكتەرٸن سان قىرىنان جارقىراتا كٶرسەتكەن جارييالانىمدارىن دٸتتەپ وقىپ, كٶكٸرەگٸنە تٷيٸپ جٷرگەن وقىرمان وسى كەزەڭدەردە ەبٸش اۋديتوريياسىنىڭ العىر شەكٸرتتەرٸ بولدى دەپ ايتساق, اسىرا ايتقاندىق بولماس. قاي تاقىرىپقا سالسا دا قاقىراتىپ ەكەتەتٸن, قاي قيىرعا سالسا دا كەكٸلباەۆ قالامىن قاپىسىز كٶرسەتەتٸن سول كٶلەمدٸ دە, كەمەلدٸ ماقالالارى تەۋەلسٸزدٸككە تۇرلاۋلى تٷردە قىزمەت جاسادى. قالامگەردٸڭ حاس تالانتى مەن ەنتسيكلوپەدييالىق بٸلٸمدارلىعى ساياساتتىڭ سىنى مەن سىرىنا قانىققان سايىن ول مەملەكەتتٸك جاۋاپكەرشٸلٸكتٸ بيٸك دەڭگەيدە ۇستايتىن تۇلعاعا اينالىپ كەلە جاتتى. تەۋەلسٸزدٸك قالىپتاستىرعان تۇلعالاردىڭ بٸرٸ دە, بٸرەگەيٸ دە بولا الدى ول.
تابيعات سىيلاعان اقىندىق ۇشقىرلىق پەن اقىندىق العىرلىق ونىڭ ۋاقىت مٸنبەسٸندەگٸ ەلەۋەتٸن بارىنشا كەمەلدەندٸرە كٶرسەتٸپ, زامان تۋدىرعان تۇلعالىق بولمىسى تۋعان حالقىنىڭ بٷگٸنٸ مەن ەرتەڭٸنە اسا الاڭداۋلى ازاماتتىڭ ادامي پورترەتٸنە پاراسات بوياۋلارىن تۇندىردى. مەدەنيەت الاڭىنداعى مىلتىقسىز مايداندا ول ەرٸ جولباسشىلىق, ەرٸ قولباسشىلىق مٸندەتتٸ قاتار اتقارىپ, ٶز تۇرعىلاستارىنىڭ قاتارىندا يىعى وزىپ, يٸنٸ تۇلعالانا تٷستٸ. ٶمٸردە بارىنشا قاراپايىم, ٶنەردە بارىنشا كٸرپيياز, تۇرمىستا بارىنشا توقمەيٸل, قىزمەتتە بارىنشا زەردەلٸ ەبٸش كەكٸلباەۆ ازاماتتىق اۆتوبيوگرافيياسىن ۇلتقا قىزمەت ەتۋدٸڭ ەرەن ٷلگٸسٸن ۇستانعان الاش ارىستارىنىڭ ماقسات-مٷددەلەرٸنە ادال قالپىندا عۇمىردان وزدى. بٸر قاراعاندا, سىرت كٶزگە قاراپايىم دا سابىرلى ەبەكەڭنٸڭ ٸشكٸ جان دٷنيەسٸندەگٸ اعىستار مەن قاعىستاردى سەزٸنۋ دە وڭاي ەمەس-تٸ.
ول تٷلەپ ۇشقان «لەنينشٸل جاس» گازەتٸنە 70-شٸ جىلداردىڭ ورتاسى اۋا بٸزدٸڭ تولقىن كەلدٸ. ەلۋٸنشٸ جىلداردىڭ ۇرپاقتارى. ول وتىرعان بٶلٸمدە, ەدەبيەت جەنە ٶنەر بٶلٸمٸندە مەن دە جەتەكشٸ بولدىم. ەدەبي ورتاعا ارالاستىق. ەبەكەڭدەر سالعان سٷرلەۋدٸ ودان ەرٸ جالعاستىردىق. سول كەزدە ولاردىڭ تولقىندارىنان دا بۇرىن وسى باسىلىمعا كەلگەن اعا تولقىننىڭ ٶكٸلٸ – بٷبٸحان اپامىز بەن باعدات اعامىز ەبٸش كٶكەمٸز تۋرالى نەبٸر نۇرلى دا سىرلى پٸكٸرلەرٸن ورتاعا سالىپ, بٸزگە تەلٸم-تەربيە بەرگەندەي بولىپ وتىراتىن. بٷبٸحان اپامىز: «ەبٸش جۇمىستا وتىرىپ ويلانعان سەتٸندە بوتانىڭ داۋىسىنا سالىپ, بوزداپ وتىراتىن, شاماسى ەلٸن ساعىناتىن بولۋ كەرەك, جانى دا بوتاداي نەزٸك ەدٸ» دەپ ايتاتىن. باعدات اعامىز: «پەلٸ, ەبٸشتٸڭ كەزٸندەگٸ رەداكتسييا ارانىڭ ۇياسىنداي قايناپ جاتۋشى ەدٸ, بەرٸنٸڭ ورتاسىندا ەبٸش ەدەبيەتتٸ دە, ٶنەردٸ دە جٸلٸكشە شاعىپ, داۋدى باسىپ, تٶرەلٸك ايتىپ, تٶبە بي بولىپ وتىراتىن, بٸلٸمٸ ۇشان-تەڭٸز, قايران قالۋشى ەدٸك» دەپ تامسانعاندا بٸزدٸڭ ەبەكەڭە دەگەن قۇرمەتٸمٸزدٸڭ قىزۋى ودان ەرٸ كٶتەرٸلٸپ كەتەتٸن.
جانى بوتاداي نەزٸك دەمەكشٸ, 1992-1993 جىلدارى ەبەكەڭ «ەگەمەندٸ قازاقستان» گازەتٸندە باس رەداكتور بولىپ قىزمەت اتقاردى. باس باسىلىمنىڭ «دٸ» دەگەن جالعاۋىن جۇلىپ تاستاعان دا وسى ەبەكەڭ. سول كەزدەن باستاپ گازەت «ەگەمەن قازاقستان» دەگەن قازٸرگٸ اتىمەن شىعا باستادى. وسى كەزەڭدە ەلدە ىقشامداۋ (وپتيميزاتسييا) دەگەن ناۋقان جٷردٸ. باس رەداكتوردىڭ اتقوسشىلارى زەينەت جاسىنا جەتكەن بٸرنەشە ادامنىڭ تٸزٸمٸن ەبەكەڭە الىپ كٸرەدٸ. قىسقارتۋ كەرەك. ەبەكەڭ قاتتى قينالادى. تٸزٸمگە قول قويايىن دەسە, ولاردى اياپ, قولى باتپايدى. جوعارى جاقتىڭ پەرمەنٸ دە كٷشتٸ. سودان ۇزاق جىل گازەتتە ٸستەگەن كٷلتاي دەگەن اپامىز ەبەكەڭنٸڭ الدىنا كەلەدٸ. جاعدايىن ايتادى, كٶزٸنە جاس كەلٸپ وتىرعاندا, باسشىنىڭ تٷسٸنٸستٸكپەن قاراعانىن سەزٸنٸپ, اعىل-تەگٸل جىلايدى. جاۋاپتى قىزمەتكەرلەر ونىڭ سىرتقا شىعۋىن كٷتە-كٷتە تٶزٸمٸ تاۋسىلىپ, ٸشكە كٸرسە, ەبٸش اعامىز دا ەلگٸ اپامىزبەن قوسىلا جىلاپ وتىرعان كٶرٸنەدٸ. «تيمەڭدەرشٸ, جٷرە بەرسٸن, ٶزٸم جاۋابىن بەرەمٸن», دەپتٸ كٶز جاسىن سٷرتٸپ جاتىپ.
وسى گازەتتە بولعان ەكٸنشٸ بٸر وقيعا دا ەسكە تٷسە كەتتٸ. قىسقارتۋ جٷرٸپ جاتادى. ەلەكەدەي جالانعان جاستار قويا ما, تٸزٸمنٸڭ قاراسى دا مولايا تٷسەدٸ. سول تٸزٸمگە ۇزاق جىل باسىلىمدا قىزمەت اتقارعان بەلگٸلٸ جۋرناليست تەجٸباي بيتاەۆ تا كٸرەدٸ. ەرتەڭٸنە بٷكٸلقالالىق سەنبٸلٸك بولىپ, ەبەكەڭ باستاعان ەگەمەندٸكتەر ەڭبەك ەتۋگە جينالادى. تەكەڭنٸڭ كٸشٸ ۇلى ەلٸ مەكتەپتە, ون جاستاعى شاماسى بولسا كەرەك. سەنبٸلٸككە ەركە ۇلىن الا كەلگەن تەكەڭ بالاسىنا: «ەبٸش كٶكەڭە سەلەم بەر» دەپ جٶن سٸلتەپ جٸبەرەدٸ. بالا كەلٸپ, ٷلكەندەرشە سەلەم بەرٸپ, قوس قولىن بٸردەي ۇسىنادى. «كٸمنٸڭ بالاسىسىڭ, اتىڭ كٸم?» دەپ ەبەكەڭ ٷيٸرٸلە تٷسەدٸ. سوسىن جىميىپ كٷلٸپ تۇرعان تەجٸبايعا قاراپ: «تەكە, نەمەرەڭٸز بە?» دەپ سۇرايدى. «جوق, ەبەكە, كەنجەم عوي, اعاسىنا سەلەم بەرسٸن دەپ ەرتٸپ كەلٸپ ەدٸم» دەيدٸ ەلگەزەك تەكەڭ. ەرتەڭٸنە ورىنباسارىن شاقىرىپ العان ەبٸش اعا: «تەكەڭنٸڭ بالاسى ەلٸ جاس ەكەن, بۋىنى قاتسىن, وبال بولار, تەكەڭدٸ قىسقارتپايىق, جٷرە تۇرسىن» دەپ جەنە شەشٸم شىعارادى. تەجٸباي اعامىز وسىنى ايتقاندا ونىڭ دا جانارى بوتالاپ كەتۋشٸ ەدٸ. بٸر-بٸرٸن قادٸرلەگەن, قايران اعالار. ادامي سىيلاستىقتىڭ التىن ارقاۋىن اللانىڭ پەرمەنٸندەي ۇستاعان ەز اعالار.
* * *
ەلٸ ەسٸمدە, 2009 جىلدىڭ 7 قاراشاسى. ول كەزدە مەملەكەتتٸك حاتشى قانات ساۋداباەۆ بولاتىن. ول كٸسٸ ەرٸ سىرتقى ٸستەر مينيسترٸ قىزمەتٸن قوسا اتقاراتىن. ون كٷنگە دەمالىس الىپ, كٶكشەتاۋ ايماعىنداعى «وقجەتپەس» ساناتوريياسىنا بارۋ ٷشٸن جولعا جينالىپ جاتتىم. تاڭەرتەڭگٸ مەزگٸل. اۆتوكٶلٸگٸمدٸ اۋلادان شىعارىپ جاتىر ەدٸم, قول تەلەفونىم سىڭعىرلاپ قويا بەردٸ. تىڭداسام, ەبٸش اعام ەكەن.
– ٶتەگەن, قايداسىڭ, بٸزدٸڭ ٷيگە كەلە الاسىڭ با, اقىلداساتىن جاي بار ەدٸ, – دەدٸ ول سەل ابىرجىڭقى ٷنمەن. جولعا جينالىپ جاتقانىمدى, ەگەر مٷمكٸن بولسا, ايتار سٶزٸڭٸزدٸ تەلەفونمەن ايتا بەرسەڭٸز بولا ما دەپ ٶتٸندٸم. سەل كٸدٸرٸپ بارىپ: «ٶزٸڭ بٸلەسٸڭ, جەلتوقساندا جەتپٸسكە تولامىن عوي, وسىدان بٸر اي بۇرىن سەنات تٶراعاسى قاسىم-جومارت توقاەۆ قابىلداپ, «ەبەكە, ٷلكەن جاسقا كەلەسٸز, سٸزدٸ ەلٸمٸزدٸڭ ەڭ ٷلكەن ماراپاتتارىنىڭ بٸرٸنە ۇسىنامىن, الاڭ بولماڭىز» دەپ ەدٸ. ماعان تٷسكەن مەلٸمەت بويىنشا بٸرەۋلەر «كەكٸلباەۆتىڭ سوڭعى ناگرادا العان ۋاقىتىنا ەلٸ بەس جىل تولعان جوق, زاڭ كٶتەرمەيدٸ» دەپ, اقوردا جاققا توقتاۋ سالعان سەكٸلدٸ. مەنٸڭ سوڭعى ناگرادا العانىما تۋرا بەس جىل تولدى. ايتۋشىلار اداسقان سەكٸلدٸ. وسىنى اقىلداسايىن دەپ ەدٸم» دەپ توقتادى.
– اعا, مەن بٷگٸن جولعا شىعا بەرەيٸن, دٷيسەنبٸ كٷنٸ قايتىپ كەلٸپ, قانەكەڭە كٸرەمٸن, بارلىق جايدى جان-جاقتى ايتامىن, – دەدٸم. ەبەكەڭ كەلٸسٸمٸن بەردٸ.
دٷيسەنبٸ كٷنٸ, 10 قاراشادا, سىرتقى ٸستەر مينيسترلٸگٸندەگٸ قىزمەت كابينەتٸندە وتىرعان قانات بەكمىرزاۇلىنا كەلٸپ كٸردٸم. «سەن دەمالىستا ەمەسسٸڭ بە, نەعىپ جٷرسٸڭ?» دەگەن سۇراۋمەن قارسى الدى. بولعان جايدى تولىق باياندادىم.
– مەن بۇل تۋرالى بٸلمەيدٸ ەكەنمٸن, ەبەكەڭ قايدا, رەنجٸپ جاتىر ما, رەنجٸمەسٸن, قازٸر بارىپ سەلەم ايت, مەن ٷلكەن كٸسٸگە كٸرەمٸن, جاعدايدى تٷسٸندٸرٸپ, قولدان كەلگەننٸڭ بەرٸن جاسايمىن, ال سەن ەبەكەڭنٸڭ قۇجاتتارىن شۇعىل دايىندا, – دەدٸ قانەكەڭ ەدەتٸنشە جىلدام شەشٸم قابىلداپ. سوسىن سەل كٸدٸرٸپ بارىپ, «قازٸر ەبەكەڭمەن قوس, تەلەفونمەن سٶيلەسەيٸن» دەدٸ. قوستىم. ەكەۋٸ ەمەن-جارقىن
سٶيلەستٸ, مەملەكەتتٸك حاتشى ەلگٸ سٶزٸن سول كٷيٸندە قايتالاپ, ماعان قۇجاتتاردى دايىنداۋعا تاپسىرما بەرگەنٸن ايتتى. سوسىن «دەرەۋ ەبەكەڭە بار, قۇجاتتارىن دايىندا» دەپ تاپسىردى. ون مينۋتتان كەيٸن ەبەكەڭنٸڭ ٷيٸندە وتىردىم. ايتتىم بەرٸن. سول كەزدە اعانىڭ ٷي تەلەفونى قوڭىراۋلاپ, تۇتقانى كٶتەرگەن كلارا جەڭگەم: «ەبٸش, سەنٸ قانات ساۋداباەۆ سۇراپ تۇر», دەپ تەلەفوندى اعاعا بەردٸ.
قانەكەڭمەن بٸراز سٶيلەستٸ. ەبەكەڭنٸڭ قاباعىندا كٷن كٷلٸپ, اي تۋىپ كەلە جاتتى. كٶڭٸلدەنگەن كەزٸندەگٸ ەدەتٸ بويىنشا: «اسىقپاي شەي ٸشەلٸك, كلارا», دەپ جەڭگەمٸزگە شۋاقتانا قارايتىن ەدەتٸمەن تٶرگە وزدى. سول كٷنٸ كەشكە قاراي قانات بەكمىرزاۇلى مەنٸ شاقىرىپ: «نۇرسۇلتان ەبٸشۇلىندا بولدىم, بەرٸن ايتتىم, ەلباسى تولىق قۇپتادى, جاقسى قابىلدادى. ەبەكەڭدٸ 19 قاراشا كٷنٸ ساعات ٷشتە ٶزٸ قابىلدايتىن بولدى, ەندٸ اعاڭدى دايىندا», دەدٸ جادىراي كٷلٸپ. جاقسى حابار العان ەبەكەڭنٸڭ ٷيٸندە ۇزاق شەي ٸشتٸك. جاقسى حاباردىڭ جورالعىسى دەپ باسقا دا سۋسىندار «باس كيٸمٸن» شەشتٸ.
ايتىلعان كٷنٸ اقوردادا ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەبەكەڭدٸ قابىلدادى. اعانى ٷيٸنەن ەرتەرەك الىپ شىعىپ, قولتىعىنان دەمەپ, اقورداعا الىپ كٸردٸم. كٶڭٸلدٸ شىقتى. «نۇرەكەڭ ٶتە جاقسى قابىلدادى, تالاي ەڭگٸمەنٸڭ تيەگٸ دە اعىتىلدى, الدى كەڭ ازامات قوي, امان جٷرسٸن. مەنٸڭ تۋعان كٷنٸم 6 جەلتوقسان بولعانىمەن, ول كٷنٸ ەلباسى شەت ەلگە رەسمي ساپارمەن جول جٷرەدٸ ەكەن, «تۋعان كٷنگە ارنالعان سالتاناتتى مەجٸلٸسٸڭە ٶزٸم قاتىسامىن, سٶيلەيمٸن, ەلدٸڭ ەڭ جوعارى ماراپاتىن الاسىڭ, بٸراق تويىڭدى 5 جەلتوقسانعا اۋىستىرايىق» دەپ ٶتٸندٸ. توي وسى كٷنٸ بولادى, ەندٸ سوعان دايىندالايىق, قاناتقا سەلەم ايت, مەنٸڭ راحمەتٸمدٸ جەتكٸز», دەدٸ اعا جايدارلانا سٶيلەپ. دايىندىق بۇعان دەيٸن دە جٷرٸپ جاتقان.
ۋاقىت تا زۋلاپ ٶتٸپ جاتتى. توي دايىندىعى, ەسٸرەسە, سالتانات سارايىندا جايىلاتىن داستارقاننىڭ مەزٸرٸ مەن ەزٸرٸ قات-قابات كەلٸپ, اعا ەكەۋمٸز تٸزٸمگە وتىردىق. قازاق تويىنىڭ حاتتاماسى قانداي قيىن, شاقىرىلاتىن 500 ادامدى ٷستەلگە وتىرعىزۋدىڭ مەحناتى مەن ماشاقاتىن اعا تارتۋداي-اق تارتتى. كٷندە ەلباسى كەڭسەسٸ جاقتان حابار كٷتٸپ, قۇلاق توسىپ وتىرامىز. كٷتكەن كٷن دە كەلدٸ-اۋ. تويعا بٸر كٷن قالعاندا ەلباسى جازۋشى ەبٸش كەكٸلباەۆقا قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرٸ جوعارى اتاعىن بەرۋ تۋرالى جارلىققا قول قويدى. اقجارىلقاپ كٷن, الاقايلاپ قۋانعان كٶڭٸل. كەشكٸ ساعات جەتٸ شاماسىندا اعانىڭ ٷيٸنە تەلەفون شالىپ, سٷيٸنشٸ سۇرادىم. جٷگٸرٸپ جەتۋگە جۇمىستان شىعا الماي جاتتىم.
سالتاناتتى مەجٸلٸستە ەلباسىمىز نۇرسۇلتان ەبٸشۇلى ەرٸپتەس دوسى, سەنٸمدٸ سەرٸگٸ تۋرالى ەل ەسٸندە ەلٸ كٷنگە جٷرگەن ەرەكشە سٶزٸن ايتىپ, ەبەكەڭنٸڭ ومىراۋىنا ەڭبەك ەرٸنٸڭ التىن جۇلدىزىن قادادى. «مۇحاڭ باستاعان الىپتار جەتپەي كەتكەن جوعارى اتاق ماعان بۇيىردى», دەپ تولقىپ, جاراتقان يەمٸز جانىن جۇمساق ماتەريالدان جاراتقان ەبٸش اعانىڭ تولقىپ, جانارى بوتالاپ تۇرىپ, جۇرتىنا, مەملەكەت باسشىسىنا ايتقان راحمەتٸ دە كٶپتٸڭ كٶكٸرەك مۇراجايىندا ەلٸ قاتتاۋلى تۇر. «جاقسىنىڭ جاقسىلىعىن ايت, نۇرى تاسىسىن» دەگەن ەلدٸڭ بالاسىمىز عوي, ەبەكەڭنٸڭ وسى جوعارى اتاق الۋىنا تٸكەلەي سەبەپشٸ بولىپ, ازاماتتىق قايرات تانىتقان قانات ساۋداباەۆتىڭ ەڭبەگٸن بٸرەۋ بٸلەر, بٸرەۋ بٸلمەس دەپ, ورايى كەلگەندە ورتاعا سالدىم.
وسىناۋ ٸزگٸ نيەتتٸ باستامانىڭ ويداعىداي ورىندالۋىنىڭ باسى-قاسىندا بولىپ, قابىلداۋ مەن سالتاناتتى ٸس-شارانىڭ جاي-جاپسارىن جاناشىر ازاماتتىقپەن جٷزەگە اسىرۋعا ەرٸ ٸنٸلٸك, ەرٸ مەملەكەتتٸك حاتتامالىق جاعىنان قىزمەت كٶرسەتٸپ, مەدەني كەشتٸڭ جوعارى دەرەجەدە ٶتۋٸنە تٸكەلەي باسشىلىق جاساعان بەلگٸلٸ مەملەكەت قايراتكەرٸ ماحمۇد قاسىمبەكوۆتٸڭ ەڭبەگٸن دە ريزا كٶڭٸلمەن كٶپكە جەتكٸزۋ پارىز دەپ ويلايمىن.
بولعان شىندىق وسى. ەرينە, تاريحي شەشٸمدٸ قابىلداعان پرەزيدەنتٸمٸز, بەرٸلگەن بۇل اتاق ونىڭ ەبەكەڭە دەگەن قۇرمەتٸنٸڭ شىنايى كٶرٸنٸسٸ. ەل تۇلعاسىنىڭ ەرەن ەڭبەگٸن باعالاۋى. وسى جەردەن دە ۇپاي العىسى كەلٸپ, ۇرىنىپ جٷرگەندەردٸڭ دە بار ەكەنٸن بٸلگەندٸكتەن, «ايتپاسا, سٶزدٸڭ اتاسى ٶلەر» دەگەن تەمسٸلدٸ ۇستانىپ, تٸلگە تيەك بەردٸم.
* * *
ەبٸش كەكٸلباەۆ ەلەمٸ – كٷردەلٸ ەلەم. وسى ەلەمنٸڭ ٸشٸندە بولعاندار اقيقاتقا جٷگٸنٸپ, ايتارىن ايتار. ونىڭ رۋحى بٸزگە ەندٸ الىس عارىشتان قاراپ تۇرعانداي. جازۋشىنىڭ جان دٷنيەسٸندەگٸ جۇمباقتار مەن تىلسىمداردى دا تاراتىپ ايتۋدىڭ كەزەگٸ كەلەدٸ. شاندوزدىق عۇمىردىڭ شىندىعى ۋاقىت ٶتكەن سايىن اشىلا بەرەدٸ.
ٶتەگەن ورالبايۇلى,
قازاقستاننىڭ ەڭبەك سٸڭٸرگەن قايراتكەرٸ,
جۋرناليستيكا
اكادەميياسىنىڭ اكادەميگٸ
.jpeg)