سەيفۋللين باستاعان بولشەۆيكتەردٸ الاشورداعا قارسى قويۋ دۇرىس ەمەس - زييابەك قابىلدينوۆ

سەيفۋللين باستاعان بولشەۆيكتەردٸ الاشورداعا قارسى قويۋ دۇرىس ەمەس - زييابەك قابىلدينوۆ

سەكەن سەيفۋللين باستاعان «بولشەۆيكتەردٸ» بٷگٸنگٸ تاڭدا الاش ورداعا قارسى قويىپ, قارالاۋ دۇرىس ەمەس, ولار دا قازاق حالقىنا قىزمەت ەتتٸ. ولاردى دا 1937-38 جىلدارى سوتتادى, اتتى, دەيدٸ ش.ۋاليحانوۆ اتىنداعى تاريح جەنە ەتنولوگييا ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى زييابەك قابىلدينوۆ بٷگٸن قر پرەزيدەنت ارحيۆٸندە حح عاسىر باسىنداعى تاريحي تۇلعالارعا قاتىستى ٶتكەن جيىندا, دەپ حابارلايدى قازاقپارات تٸلشٸسٸ.

بٷگٸن الماتىداعى قر پرەزيدەنت ارحيۆٸندە «1917 جىل. قازاقستانداعى كەڭەس بيلٸگٸنٸڭ باستالۋى. تاريحي تۇلعالار» تاقىرىبىندا تاريحشى عالىمدار مەن زييالى قاۋىمنىڭ باسىن قوسقان جيىن ٶتتٸ. ەلباسى ن.نازارباەۆ «رۋحاني جاڭعىرۋ: بولاشاققا باعدار» ماقالاسىندا: «بيىل ەۋرازييا قۇرلىعىنىڭ ۇلان-عايىر اۋماعىن استاڭ-كەستەڭ ەتكەن 1917 جىلعى قازان ايىنداعى وقيعاعا 100 جىل تولدى. كٷللٸ حح عاسىر رەۆوليۋتسييالىق سٸلكٸنٸستەرگە تولى بولدى. بۇل وسى اۋماقتاعى بارشا ۇلتتارعا مەيٸلٸنشە ەسەر ەتٸپ, بٷكٸل بولمىسىن ٶزگەرتتٸ. ەربٸر جۇرت تاريحتان ٶزٸنشە تاعلىم الدى», دەپ جازدى. وسى مەسەلە تٶڭٸرەگٸندە ۇيىمداستىرىلعان بٷگٸنگٸ دٶڭگەلەك ٷستەلدە تاريحشى عالىمدار قازاقستانعا قازان تٶڭكەرٸسٸنٸڭ ىقپالى, قازٸرگٸ زامانعى كٶزقاراس, بولشەۆيكتەر بيلٸگٸنە قازاق زييالىلارىنىڭ ارالاسۋىن زەردەلەۋ ارقىلى حح عاسىر باسىنداعى دٷربەلەڭدٸ سارالاۋ مەسەلەلەرٸن تالقىلادى. جيىندا بايانداما جاساعان ش.ۋاليحانوۆ اتىنداعى تاريح جەنە ەتنولوگييا ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى زييابەك قابىلدينوۆ سەكەن سەيفۋللين باستاعان بولشەۆيكتەردٸڭ قازاق حالقى ٷشٸن جاساعان ەڭبەگٸن جوققا شىعارىپ, الاش ورداعا قارسى قويىپ, قارالاۋ دۇرىس ەمەس ەكەنٸن ايتتى.

«1921-22 جىلدارى اقمولا وبلىسىندا سۇراپىل اشارشىلىق بولدى, سوندا 474 مىڭ قازاق اش قالدى. سەكەن سەيفۋللين وسى قازاقتاردى اشتىقتان امان الىپ قالدى. قازاقتىڭ زييالى ۇلدارى قاي پارتييانىڭ قۇرامىندا بولسا دا وتانىنا, ەلٸنە قىزمەت قىلعان. سەكەن سەيفۋللين قازاق كسر حالىق كوميسسارلارى كەڭەسٸنٸڭ تٶراعاسى بولىپ تۇرعانىندا قازاق حالقىنا جەمٸستٸ قىزمەت ەتتٸ. سوندىقتان, الاش زييالىلارى مەن بولشەۆيكتەرگە قىزمەت ەتكەن ازاماتتاردى قاراما-قارسى قويۋ دۇرىس ەمەس. ٶيتكەنٸ, س. سەيفۋللين وسى جىلدارى الاشتىڭ مىقتى ازاماتتارىن قىزمەتكە تارتادى. ونىڭ ٸشٸندە, ا.بايتۇرسىنوۆ, بٸرٸمجانوۆ, س.سادۋاقاسۇلى, ت.تەلجانوۆ سىندى الاش پارتيياسىنىڭ ازاماتتارى بولدى. ەگەر ول حالقىن ويلاماسا, ونداي قادامدار جاساماس ەدٸ. سەكەن سەيفۋللين ٷلكەن قىزمەتتە جٷرگەنٸندە دەنساۋلىق سالاسى, دەنە شىنىقتىرۋ, سپورت, مەدەنيەت, عىلىم سالالارىنا كٶپ ەڭبەك سٸڭٸرەدٸ. مىسالى, پاتشالى رەسەي كەزٸندە بٸزدەردٸ «كيرگيز-كايساك» دەپ كەلدٸ عوي, سەيفۋللين سول قازاق اتىمىزدى قايتارۋعا كٶپ ٷلەس قوسقان. سەكەن سەيفۋللين مەملەكەتتٸك تٸلگە كٶپ كٶڭٸل بٶلگەن. مەن مۇراعات ماتەريالدارىنان سەيفۋلليننٸڭ تٸلگە قاتىستى مىناداي سٶزدەرٸن جازىپ الدىم. «ٸس قاعازدارى اينالىمىنا قازاق تٸلٸن ەندٸرۋ ٶتە قيىن جۇمىس. ونى جٷزەگە اسىرۋ ٷشٸن بٸزگە قايتپاس قايسارلىق قاجەت. الدا, گۋبەرنييالاردىڭ وتىرىسىندا وسى مەسەلە بويىنشا ەسەپتەرٸن تىڭدايتىن بولامىز», دەپ جازعان. سول كەزدە ول قازاقستاننىڭ بٸرٸنشٸ باسشىسى رەتٸندە مەملەكەتتٸك تٸلگە وسىنداي جاناشىرلىق قىلعان. قازٸر ەلباسىمىز «بولاشاق» ستيپەنديياسىمەن جاستاردى وقىتىپ جاتىر. سەكەن سەيفۋللين دە وسى «بولاشاقتىڭ» باستاماسىن جاساعان. سەكەن سەيفۋللين رەسەيدٸڭ ەۋروپا بٶلٸگٸندەگٸ ايتۋلى وقۋ ورىندارىندا قازاق جاستارىن وقىتۋعا 1 140 وقۋ گرانتىن العان. 1834 جىلداردان باستاپ, قازاق جاستارى ەسكەرگە الىنبايتىن. سەكەن سەيفۋللين وفيتسەر بولام دەگەن قازاق جاستارىن قازانداعى ەسكەري وقۋ ورنىنا بارۋعا رۇقسات الىپ بەرگەن. شاحمات ويىندارىن ناسيحاتتاعان, زاتاەۆيچتٸڭ «قازاقتىڭ 1000 ەنٸن» شىعارۋعا دا جەردەم ەتكەن. سەكەن سەيفۋللين دٸن مەسەلەسٸنە دە كٶڭٸل بٶلگەن. ەل باسقارىپ تۇرعانىندا باسشىلارعا «ورازا, ايت كەزٸندە مٷمكٸندٸككە قاراپ, دەمالىس بەرۋ قاجەت» دەپ ايتقانى بار. لاتىن ەرپٸنە قاتىستى سەكەن سەيفۋللين 1929 جىلى «لاتىن ەرپٸنٸڭ تيٸمدٸلٸگٸن ٶمٸر كٶرسەتٸپ وتىر» دەپ جازعان», - دەدٸ تاريحشى زييابەك قابىلدينوۆ.

بٷگٸنگٸ جيىندا س.سەيفۋللينمەن قاتار, تۇرار رىسقۇلوۆ, سەيٸتقالي مەڭدەشەۆ سىندى تۇلعالاردىڭ ٶمٸر جولى, قىزمەتٸنە ارنالعان باياندامالار جاسالىپ, تاريحي قۇجاتتار كٶرسەتٸلدٸ.