1 ماۋسىمداعى سەنات وتىرىسىندا دەپۋتات ناريمان تٶرەعاليەۆ 2017 جىلعى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتٸڭ ورىندالۋى تۋرالى ەسەپتەرگە قاتىستى سٶز سٶيلەپ, بٸرقاتار مينيستٸرلٸكتەردٸڭ قاراجاتتى دۇرىس پايدالانا الماعانىن سىنعا الدى.
- رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتٸڭ ورىندالۋى بارىسىندا جىلدان جىلعا جٷيەلٸ سيپاتقا يە, ٶز شەشٸمٸن ەلٸ كٷنگە دەيٸن تاپپاعان بٸراز كەمشٸلٸكتەر بار ەكەنٸن جاسىرۋدىڭ قاجەتٸ جوق, - دەدٸ سەناتور. – بيۋدجەتتٸك قاراجاتتاردىڭ تيٸستٸ تٷردە يگەرٸلمەۋٸ, بيۋدجەتتٸ جوسپارلاۋدىڭ جەنە بيۋدجەتتٸك تاپسىرىستاردى قالىپتاستىرۋدىڭ تيٸمسٸزدٸگٸ, ۇلتتىق قوردىڭ قاراجاتىن ۇتىمسىز پايدالانۋ سيياقتى مەسەلەلەردٸ كٶرٸپ وتىرمىز. ٶزدەرٸڭٸز بٸلەتٸندەي, مەملەكەت باسشىسى بىلتىرعى جولداۋىندا مەملەكەتتٸك ورگانداردىڭ قاراجاتتى يگەرۋٸنٸڭ تيٸمدٸلٸگٸن تەكسەرۋدٸ, ەسٸرەسە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتٸڭ 40%-دان استامىن قۇرايتىن دەنساۋلىق ساقتاۋ, ەڭبەك جەنە حالىقتى ەلەۋمەتتٸك قورعاۋ, بٸلٸم جەنە عىلىم مينيسترلٸكتەرٸنەن باستاۋ كەرەكتٸگٸن ايتىپ ٶتتٸ.
«ساراڭنىڭ ساقتاعانى ٶزٸنە بۇيىرمايدى»
سەنات دەپۋتاتى جوعارىدا اتالعان مينيسترلٸكتەردٸڭ شامادان تىس ٷنەمشٸلدٸگٸن دە سىنعا الدى. سونداي ٷنەمشٸلدٸكتٸڭ سالدارىنان جوسپارعا ەنگەن جۇمىستار يگەرٸلمەي قالىپ جاتادى دەگەندٸ ايتتى. ال يەگٸرلمەگەن قارجى كەرٸ قايتادى دا, سالاعا قاجەتتٸ قاراجاتتىڭ كٶلەمٸ جىلدان جىلعا قىسقارا بەرەدٸ. بۇنى قازاق: «ساراڭنىڭ ساقتاعانى ٶزٸنە بۇيىرمايدى» دەپ ەسكەرتكەن بولاتىن.
- ەسەپ كوميتەتٸ مەن ٷكٸمەتتٸڭ ەسەپتەرٸندە كٶرسەتٸلگەندەي, اتالعان مينيسترلٸكتەر بيۋدجەتتٸك قاراجاتتاردى يگەرمەۋ بويىنشا كٶشباسشى بولىپ تابىلادى, - دەدٸ تٶرەعاليەۆ. – يگەرٸلمەگەن قاراجاتتاردىڭ باسىم كٶپشٸلٸگٸ ٷنەمدەۋدٸڭ سالدارىنان بولعان. مەملەكەتتٸڭ اقشاسىن ٷنەمدەگەن ەرينە جاقسى, بٸراق, بۇل جاعداي ناقتى كٶرسەتكٸشتٸڭ بەلگٸسٸ ەمەس.
ٶيتكەنٸ دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسى بويىنشا 2016 – 2019 جىلدارعا ارنالعان «دەنساۋلىق» مەملەكەتتٸك باعدارلاماسىنىڭ شەڭبەرٸندە «انالار ٶلٸمٸ», «قاتەرلٸ ٸسٸكتەرٸ بار ناۋقاستاردىڭ بەس جىل ٶمٸر سٷرۋٸ» جەنە دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلٸگٸنٸڭ ستراتەگييالىق جوسپارىنىڭ ماقساتتارىنىڭ كەيبٸرەۋٸ تولىق ەمەس تٷردە ورىندالعان نەمەسە مٷلدەم ورىندالماعان.
بۇدان بٶلەك, اقپاراتتىق-كوممۋنيكاتسييالىق ينفراقۇرىلىمنىڭ, مەديتسينالىق تەحنيكامەن جابدىقتاۋدىڭ قامتىلۋى جەتكٸلٸكسٸز دەڭگەيدە قالۋدا. ماتەريالدىق بازا مەن مەديتسينالىق قىزمەتكەرلەردٸڭ جەتٸسپەۋشٸلٸگٸ, كادرلاردىڭ تۇراقسىزدىعى مەن دەرٸ-دەرمەكپەن قامتاماسىز ەتۋدٸڭ تولىق ەمەستٸگٸ سيياقتى دەنساۋلىق ساقتاۋ پروبلەمالارى ٶز شەشٸمٸن تاپپاي وتىر.
بٸلٸم بەرۋ سالاسىندا مەكتەپتەردٸڭ ەسكٸرٸپ, توزىپ قۇلاۋدىڭ الدىندا تۇرعانىن جەنە ٷش اۋىسىمداوقىتاتىن مەكتەپتەردٸ جويۋ مەسەلەلەرٸ تيٸستٸ دەڭگەيدە شەشٸلٸپ جاتقان جوق, ياعني تيٸستٸ كٶرسەتكٸشكە جىل سايىن تولىق قول جەتكٸزٸلمەيتٸنٸ بايقالادى. ونىڭ سەبەبٸ رەتٸندە ۋرباندالۋدىڭ ارتۋى مەن تۋۋ دەڭگەيٸنٸڭ ٶسۋٸ, سونداي-اق مەكتەپتەردٸ قاراپ-تەكسەرۋدٸڭ تۇراقتى تٷردە جٷرگٸزٸلمەۋٸ كٶرسەتٸلگەن. بۇل بيۋدجەتتٸك جوسپارلاۋ پروتسەسٸنٸڭ ساپاسىزدىعىن بٸلدٸرەدٸ, ٶيتكەنٸ بٸرقاتار ٶڭٸرلەردە قولدانىستاعى مەكتەپتەردٸڭ ورتاشا تولىمدىلىعىنا قاراماستان, جاڭا مەكتەپتەردٸڭ نەگٸزسٸز قۇرىلىسى ورىن الۋدا.
اتاپ ٶتەتٸن تاعى بٸر جايت. بٸز جاقىندا عانا اۋىلدىق مەكتەپتەردٸ مۋلتيمەدييالىق جابدىقپەن جاراقتاندىرۋ ماقساتىندا حالىقارالىق قايتا قۇرۋ جەنە دامۋ بانكٸنەن 67 ملن. اقش دوللارى سوماسىندا قارىز الۋ تۋرالى كەلٸسٸمدٸ راتيفيكاتسييالادىق.
وسىنداي ماقساتتارعا قاراجاتتى ٸشكٸ رەزەرۆتەردەن تابۋعا بولماي ما? ٷنەمدەلگەن قىرۋار قاراجاتتى ەسەپتەمەگەننٸڭ ٶزٸندە, قانشاما تيٸمسٸز جۇمسالىپ جاتقان قاراجاتىمىز بار. نەلٸكتەن سىرتتان قارىز الامىز?
ەڭبەك جەنە حالىقتى ەلەۋمەتتٸك قورعاۋ مينيسترلٸگٸ بويىنشا مەملەكەتتٸك ورگانداردىڭ ستراتەگييالىق ماقساتتارعا قالاي قول جەتكٸزەتٸنٸ تۋرالى مىسال رەتٸندە بٸر جايتتى اتاپ ٶتكٸم كەلەدٸ.
پارادوكس: جۇمىسسىزدار ازايعانىمەن كٶرسەتكٸش ٶزگەرمەگەن
سەناتور جۇمىسسىزدار ساناتىنا ەنەتٸن ادامداردىڭ سانى قولدان قىسقارىپ وتىرعانىنا دا توقتالدى.
- ەسەپ دەرەكتەرٸنە سەيكەس, نەتيجەلٸ جۇمىسپەن قامتۋدى جەنە جاپپاي كەسٸپكەرلٸكتٸ دامىتۋدىڭ 2017 – 2021 جىلدارعا ارنالعان باعدارلاماسىندا جوسپارلانعان بارلىق تٶرت ينديكاتور ورىندالعان, - دەدٸ ول. – مىسالى, «جۇمىسسىزدىق دەڭگەيٸ» 4,9 %-دى قۇراعان. الايدا, اتالعان كٶرسەتكٸش «حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ تۋرالى» زاڭعا ەنگٸزٸلگەن ٶزگەرٸستەردٸ ەسكەرە وتىرىپ, سانالعان. سول ٶزگەرٸستەرگە سەيكەس جۇمىسسىزدار تٸزبەسٸنەن «ستراتەگييا – 2020-نىڭ» شەڭبەرٸندە «جۇمىسسىزدار» ۇعىمىنا كٸرەتٸن ادامدار الىنىپ تاستالعان. تيٸسٸنشە, ەگەر «ستراتەگييا – 2020-نىڭ» شەڭبەرٸندە 2017 جىلى جۇمىسسىزدىق كٶرسەتكٸشٸ 4,9%-دى قۇراۋى تيٸس بولسا, بۇرىن قولدانىلعان «جۇمىسپەن قامتۋ 2020 جول كارتاسىنىڭ» شەڭبەرٸندە كٶرسەتٸلگەن 4,9%-دىق كٶرسەتكٸش 2016 جىلعى زاڭنامالىق ٶزگەرٸستەرمەن بايلانىستى, ال شىن مەنٸندە جۇمىسسىزدار ساناتىنا كٸرەتٸن ادامداردىڭ سانى الىنىپ تاستالعانىنا قاراماستان, كٶرسەتكٸش ٶزگەرٸسسٸز قالىپ وتىر.
ەلٸمٸزدە بۋحگالتەرلەردٸ دايىنداۋ دەڭگەيٸ ٶتە ناشار
- جالپى العاندا, مەملەكەتتٸك ورگاندار ستراتەگييالىق جەنە بيۋدجەتتٸك جوسپارلاۋعا نەمقۇرايلى قارايتىنى ايدان انىق, - دەپ جالعادى سزٸن سەناتور. – جىلما جىل بيۋدجەتتٸ جوسپارلاۋدا, نەتيجەلەر كٶرسەتكٸشتەرٸنٸڭ ساپاسىز جوسپارلانۋى جەنە بٶلٸنەتٸن قارجىلاندىرۋمەن ٶزارا بايلانىسىنىڭ بولماۋى ورىن الادى, بۇل ٶز كەزەگٸندە بيۋدجەت قاراجاتتارىن تيٸمسٸز پايدالانۋعا ەكەپ سوعادى.
ٶكٸنٸشكە وراي, ەسەپتەردە كٶرسەتٸلگەندەي, قاراجاتتى تولىق يگەرۋ دەگەنٸمٸز, نەگٸزگٸ ماقساتتارعا قول جەتكٸزٸلگەنٸن جەنە مەملەكەت اقشاسىنىڭ دۇرىس جۇمسالىپ جاتقانىنا سەبەپ بولا المايدى. ەلباسى دا, پارلامەنت تە ٷكٸمەتكە مەملەكەتتٸك ورگانداردىڭ قىرۋار قاراجاتتاردى تيٸمسٸز پايدالانۋىنىڭ جەنە يگەرمەۋٸنٸڭ الدىن الۋ ٷشٸن بيۋدجەتتٸك پروتسەستٸڭ تەسٸلدەرٸن تٷبەگەيلٸ تٷردە ٶزگەرتۋ قاجەتتٸگٸن بٸرنەشە جىلدان بەرٸ ايتىپ كەلەدٸ. ول ٷشٸن قاجەتتٸ زاڭنامالىق بازا جەتكٸلٸكتٸ, بۇدان باسقا, پارلامەنت زاڭنامانى جەتٸلدٸرۋ مەسەلەسٸ بويىنشا ٷكٸمەتپەن بٸرٸگٸپ جۇمىس ٸستەۋگە ەرقاشان دايىن.
ەسەپ كوميتەتٸنٸڭ اقپاراتىنا سەيكەس, 2017 جىلى انىقتالعان بيۋدجەت قارجىسىن يەگرۋ بارىسىندا كەتكەن قاتەلٸكتەردٸڭ جالپى سوماسى 1,0 ترلن. تەڭگەنٸ قۇرادى. سونىڭ ٸشٸندە قارجىلىق بۇزۋشىلىقتار سوماسى – 320,4 ملرد. تەڭگە.
قارجىلىق بۇزۋشىلىقتاردىڭ نەگٸزگٸ ٷلەسٸ (بۇل 82,5 %) بۋحگالتەرلٸك ەسەپكە الۋدى جٷرگٸزۋ قاعيدالارىن ساقتاماۋمەن بايلانىستى. ال بۇل ەلٸمٸزدە بۋحگالتەرلەردٸ دايارلاۋ دەڭگەيٸ ٶتە ناشار دەگەن سٶز. سونىمەن قاتار, مەملەكەتتٸك قاراجات ەسەبٸنەن جٷرگٸزٸلەتٸن قىزمەتكەرلەردٸ قايتا دايارلاۋ جەنە ولاردىڭ بٸلٸكتٸلٸگٸن ارتتىرۋ كۋرستارى فورمالدى تٷردە ورىندالىپ, ٸس جٷزٸندە كٷتٸلەتٸن نەتيجەنٸ بەرمەي وتىر.
دەمپينگ دەرتٸ
سەناتور مەملەكەتتٸك ساتىپ الۋلار بارىسىندا باعانى قولدان تٶمەندەتەتٸندەر ادال كەسٸپكەرلەردٸڭ الدىن وراپ كەتەتٸنٸنە توقتالدى.
- ەسەپتە اتالىپ ٶتكەن كەلەسٸ ماڭىزدى مەسەلەلەردٸڭ بٸرٸ – بۇل مەملەكەتتٸك ساتىپ الۋ. بارلىق باعدارلامالار بويىنشا ەگەر بۇزۋشىلىقتار بولسا, ولار مٸندەتتٸ تٷردە مەملەكەتتٸك ساتىپ الۋعا قاتىستى بولادى. مەملەكەتتٸك ساتىپ الۋ جٷيەسٸنٸڭ اۆتوماتتاندىرىلۋىنا قاراماستان, بۇل سالادا ەلٸ دە شەشٸمٸن تاپپاعان, پروبلەمالىق مەسەلەلەر از ەمەس.
وسىلايشا, مەملەكەتتٸك ساتىپ الۋ جٷيەسٸنٸڭ نەگٸزگٸ پروبلەمالارىنىڭ بٸرٸ – باعالار دەمپينگٸ. باعالاردى قولدان تٶمەندەتۋ سالدارىنان كەيدە ادال كەسٸپورىندار, تٸپتٸ ولاردىڭ تەجٸريبەسٸ مەن قىزمەتتەرٸ بەسەكەلەستەرٸنەن اسىپ تٷسسە دە, قۇرالاقان قالىپ جاتادى.
سٶز سوڭىندا سەناتور:
- ەسەپ كوميتەتٸنٸڭ اقپاراتىندا كٶرسەتٸلگەندەي, مەملەكەتتٸك جەنە مەملەكەت كەپٸلدٸك بەرگەن بورىشتىڭ كٶلەمٸ جىلدان جىلعا ٶسٸپ بارادى. سوندىقتان قارىز الۋ مەسەلەسٸنە ەلدٸڭ ەكونوميكالىق قاۋٸپسٸزدٸگٸن بارىنشا ەسكەرە وتىرىپ, اسا جاۋاپتىلىقپەن قاراعان جٶن, - دەدٸ.
ەدٸلبەك قابا
