سايلاۋدى بايقاۋ نەلٸكتەن ادام قۇقىعىن قورعاۋ دەپ ەسەپتەلەدٸ? بۇل سۇراققا «Eurasian expert Council» قق پرەزيدەنتٸ شىڭعىس لەپسٸباەۆ جاۋاپ بەردٸ, دەپ حابارلايدى قازاقپارات.
ايتا كەتسەك, اقپارات جەنە قوعامدىق دامۋ مينيسترلٸگٸ ورتالىق سايلاۋ كوميسسيياسىمەن بٸرگە «ٷەۇ اكادەميياسى» بٸلٸم بەرۋ جوباسى شەڭبەرٸندە سايلاۋدى بايقاۋ نەگٸزدەرٸن تٷسٸندٸرۋگە ارنالعان سەمينار ٶتكٸزٸلدٸ. وتىرىسقا ونلاين رەجيمدە 500-دەن استام ادام قاتىسۋعا نيەت بٸلدٸرگەن. وتىرىستا سايلاۋدى بايقاۋ نەگٸزدەرٸ تٷسٸندٸرٸلدٸ.
«سايلاۋدى باقىلاۋ, ونىڭ ٸشٸندە تەۋەلسٸز بايقاۋ پروتسەسٸنە بٸز نەلٸكتەن ادام قۇقىعىن قورعاۋ رەتٸندە قارايمىز. ٶزدەرٸڭٸز بٸلەتٸندەي, 1949 جىلى بٸرٸككەن ۇلتتار ۇيىمى قۇرىلعان كەزدە ونىڭ بارلىق حالىقارالىق ۇيىمداردان كونتسەپتۋالدى ەرەكشەلٸگٸ – بۇۇ-نىڭ ادام قۇقىعىن جەكەلەگەن مەملەكەتتەردٸڭ ٸسٸ رەتٸندە قاراماعانىندا. ادام قۇقىعى – حالىقارالىق قاۋىمداستىقتاردىڭ ٸسٸ. تيٸسٸنشە سايلاۋدى بايقاۋ – جەكەلەگەن ادامداردىڭ قۇقىعىنىڭ قورعالۋىن باقىلاۋ رەتٸندەگٸ ەڭ بٸرٸنشٸ كەزەكتە – كٸسٸ قۇقىعىن قورعاۋ ٸسٸ سانالادى. سول سەبەپتٸ قازاقستاندا جەنە باسقا دا مەملەكەتتەردە حالىقارالىق بايقاۋ بار», - دەدٸ شىڭعىس لەپسٸباەۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا بۇۇ سايلاۋدى بايقاۋ پروتسەسٸنە تٶرت ٶلشەممەن قارايدى. بۇل تٶرت شارت ەركٸن, تەۋەلسٸز ازاماتتىق قوعامدى قامتاماسىز ەتۋگە ارنادعان: قاتىسۋ, شەتتەمەۋ, ار-ابىروي, اشىقتىق پەن ەسەپتٸلٸك. سايلاۋعا قاتىسۋ قۇقىعى – بۇل ازاماتتىڭ ٶز مەملەكەتٸن باسقارۋىنا اتسالىسۋ قۇقىعى. تەۋەلسٸز بايقاۋ ازاماتتارعا مەملەكەت پەن سايلاۋدى ٶتكٸزۋشٸلەردٸڭ, اۋماقتىق سايلاۋ كوميسسييالارىنىڭ بەكٸتٸلگەن نورمالاردى قانشالىقتى ساقتايتىنىن كٶرسەتەدٸ.
شىڭعىس لەپسٸباەۆ سونداي-اق تەۋەلسٸز بايقاۋ پروتسەسٸ تۇڭعىش رەت فيليپپيندە جٷرگٸزٸلگەنٸن اتاپ ٶتتٸ. ال 1987 جىلى حالىقارالىق سايلاۋ جٷيەلەرٸنٸڭ قورى (IFES) قۇرىلعان. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ سايلاۋ تۋرالى زاڭى مەن باسقا دا مەملەكەتتەردٸڭ سايلاۋ تۋرالى زاڭى وسى قور ايقىنداعان ستاندارتتار نەگٸزٸندە جازىلعان.
