قازاقستان پرەزيدەنتٸ قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ جاقىندا «Egemen Qazaqstan» گازەتٸندە جارييالانعان ماقالاسىندا تاريحي تاقىرىپتاعى فيلمدەردٸ قولداۋ مەسەلەسٸ قوزعالدى. قازاقستاننىڭ ەڭبەك سٸڭٸرگەن قايراتكەرٸ, كينورەجيسسەر ساتىبالدى نارىمبەتوۆتىڭ پٸكٸرٸنشە, مۇنداي فيلمدەر زاماناۋي قازاقستاننىڭ ودان ەرٸ دامۋى ٷشٸن قاجەت, سونداي-اق بولاشاق ٶسكەلەڭ ۇرپاق ٷشٸن, تٸپتٸ ەرقايسىمىز ٷشٸن ماڭىزدى رٶل اتقارادى.
«2008 جىلى مەن مۇستافا شوقاي تۋرالى تاريحي فيلمدٸ تٷسٸرگەنٸمدە, تۇساۋكەسەردەن كەيٸن كٶرەرمەندەردٸڭ جىلى لەبٸزٸنە بٶلەندٸك. سول كەزدە مەن تەۋەلسٸزدٸك العاننان كەيٸن ۇلتتىق ٶزٸن-ٶزٸ انىقتاۋ پروتسەسٸ باستالعانىن تٷسٸندٸم. بالا كەزٸمٸزدە, مەكتەپتە قازاق كسر تاريحىن وقيتىنبىز, سول كەزدە قازاق حالقى 1917 جىلعى قازان تٶڭكەرٸسٸنەن كەيٸن پايدا بولعانداي سەزٸنەتٸنبٸز. ال وعان دەيٸن ۇلتىمىزدىڭ قايدا تۇرعانى, قايدان كەلگەنٸ بەلگٸسٸز, مٷمكٸن پاراشيۋتپەن ۇشىپ كەلٸپ سول اۋماقتا قالىپ قويعان شىعارمىز? كەيٸننەن كوكپ تاريحىن, ەجەلگٸ ەلەم تاريحىن وقىدىق, ال ٶز تاريحىمىزدى بٸلمەدٸك جەنە وعان نازار اۋدارمادىق. كەيٸن, مەن مۇستافا شوقاي تۋرالى ماتەريالداردى زەرتتەپ جٷرٸپ, ٶز تاريحىمىزعا ٷلكەن قىزىعۋشىلىق تانىتا باستادىم. 1948 جىلى مەسكەۋدە كەنەسارى حان جەنە ول ٶمٸر سٷرگەن ۋاقىت تۋرالى دوكتورلىق ديسسەرتاتسييا قورعاعان ەرمۇحان بەكماحانوۆ تۋرالى بٸلدٸم. ۋاقىت ٶتە كەلە, مۇنىڭ بەرٸ پٸكٸرتالاسقا اينالىپ, اقىرى بەكماحانوۆقا قارسى سوت پروتسەسٸ جٷرگٸزٸلٸپ, ونى سٸبٸرگە 25 جىلعا جٸبەردٸ. ول 1917 جىلعا دەيٸن بٸز ٶز جەرلەرٸمٸزدە ٶمٸر سٷرٸپ قانا قويماي, تەۋەلسٸزدٸگٸمٸزدٸ قورعاعانىمىزدى جازۋعا باتىلى جەتكەنٸ بەلگٸلٸ بولدى, تٷسٸنەسٸز بە, بۇل تاريحتاعى قانداي شاتاق جاعداي. مۇستافا شوقايدان كەيٸن مەن بٸزدٸڭ ۇرپاق ٶز تاريحى تۋرالى تاعى بٸراز نەرسە بٸلەتٸنٸن تٷسٸندٸم. بٸراق جاس ۇرپاق ونى تٷسٸنبەيدٸ. سوندىقتان, بولاشاعىمىز ٷشٸن, بالالارىمىز بەن نەمەرەلەرٸمٸز ٷشٸن ٶتكەننٸڭ پاراقتارىن جيٸ اقتارۋىمىز قاجەت. قازاقتا «جەتٸ اتاسىن بٸلمەگەن جەتەسٸز» دەيتٸن كٶنەدەن قالعان سٶز بار. جەتٸ اتامىزدى تانۋ ٷشٸن ٶتكەنگە ورالۋ قاجەت. بولاشاقتى تانۋ ٷشٸن ٶتكەننەن باستاۋ قاجەت – كٸم بولعانىمىزدى بٸلٸپ جەنە كٸمگە اينالعانىمىزدى كٶرۋ كەرەك», - دەيدٸ رەجيسسەر س. نارىمبەتوۆ.
ونىڭ پايىمىنشا, قازٸرگٸ جاڭا ۇرپاق, ٶكٸنٸشكە قاراي, باسقا ۇلتتىڭ تاريحىنان, گولليۆۋد فيلمدەرٸنەن تەربيە-تەلٸم الىپ جاتىر. مەسەلەن, ونىڭ پٸكٸرٸنشە, بٷگٸنگٸ جاستار امەريكالانۋدا, ال قۇراما شتاتتاردىڭ تامىرى تەرەڭگە جايىلاتىن, عاسىرلارعا سوزىلاتىنداي تاريحى جوق, قازاقتارعا قاراعاندا ولار تىم جاس حالىق. امەريكالىقتار, دجەك لوندوننىڭ كەيٸپكەرلەرٸ جەنە ولار جابايى باتىستى (ٷندٸستەردٸڭ جەرلەرٸ) يگەرگەن كەزدە قازاقتىڭ ٶز اۋماعى, ٶز جەرٸ بولدى.
«سوندىقتان, بٸزدٸڭ پرەزيدەنتٸمٸز عاسىرلار بويعى شاڭ باسىپ كەتكەن ۇلتىمىزدىڭ اۆتوپورترەتٸن قازىپ الىپ, قالپىنا كەلتٸرۋ كەرەكتٸگٸن ايتادى! ول ٷشٸن كٶپ كٷش جۇمساپ, ەرقايسىمىزدىڭ, كٸم بولساق تا, شىنايى نيەتٸمٸزدٸ بٸلدٸرۋٸمٸز كەرەك. بۇل بٸزدٸڭ قاسيەتتٸ پارىزىمىز. بٸرٸنشٸدەن, بۇل تاريحشىلاردىڭ, سۋرەتشٸلەردٸڭ جەنە ەسٸرەسە كينەماتوگرافيستەردٸڭ پارىزى. مەنٸ «تاعى دا تاريحي فيلمدەر مە», «بٸزدە كادرلار جوق» دەگەن سەكٸلدٸ تەك سەنٸمسٸز پٸكٸرلەر مازالايدى. قازاق كينوسىنا دەگەن سەنٸمسٸزدٸك تاعى دا بايقالادى. بٸراق, بٸزدە كٶپتەگەن دارىندى جاستار بار, ولار كارانتين كەزٸندە دە لايىقتى سىيلىقتارعا يە بولدى. نەلٸكتەن بٸز ولارعا وتاندىق كينوپروكات ارقىلى قولداۋ كٶرسەتپەيمٸز?» دەيدٸ س. نارىمبەتوۆ.
ول سونداي-اق, قازاق كٶرەرمەنٸنە وتاندىق تۋىندىلار مٷلدەم كٶرسەتٸلمەيتٸنٸن العا تارتىپ, سوندىقتان كينوتەاترلار گولليۆۋدتىق ٶنٸمنەن گٶرٸ وتاندىق فيلمدەردٸ كٶبٸرەك كٶرسەتۋٸ ٷشٸن وتاندىق كينوپروكاتتى قايتارۋ كەرەكتٸگٸن ايتادى. پروكاتتى قازاق كينوسىنا باعىتتاۋ ٷشٸن ٷلكەن كٷش جۇمساۋ كەرەك.
«ٶز ەلٸمٸزدە شەتەلدٸك فيلمدەردٸ پروكاتتاۋ ارقىلى بٸز كٶرەرمەندەردٸڭ ساناسىنا بٶتەن يدەولوگييانى ٶز ەركٸمٸزبەن ەنگٸزٸپ جاتقانىمىزدى جەنە تٸپتٸ ولاردىڭ فيلمدەرٸنە سۋبسيدييا بٶلٸپ وتىرعانىمىزدى بەرٸ بٸردەي تٷسٸنە بەرمەيدٸ. ال بۇل بٸزدٸڭ جاس مەملەكەتٸمٸز ٷشٸن قاۋٸپتٸ. گولليۆۋدتىق ەكشن-فيلمدەر, ەۋروپالىق فيلمدەر, اۆانگارد كٶرسەتٸلە بەرسٸن, بٸراق باستى نازار بٸزدٸڭ وتاندىق كينو ٶنٸمدەرٸنە اۋدارىلسىن. پروكاتتى قايتارىپ, جىلىنا كەمٸندە بٸر تاريحي فيلم شىعارىپ, ونى ٷلكەن ەكراندا كٶرسەتۋ قاجەت. «قازاق ەلٸ» لايىقتى فيلم ەمەس پە? ٶتە جوعارى دەرەجەدە جاسالعان. ال وعان نەگە سەنٸمسٸزدٸكپەن قارايمىز? مٸنە, وسىنداي سەنٸمسٸزدٸك بٸزدٸڭ تاريحي كادرلارعا, «كٶشپەندٸلەر» فيلمٸنە شەتەلدٸكتەردٸ جۇمىلدىرۋعا يتەرمەلەدٸ. ول كەزدە بٸزدٸڭ كينو تٷسٸرۋگە ەبدەن لايىقتى ٷمٸتكەرلەرٸمٸز بار ەدٸ – تيمۋر بەكمامبەتوۆ, سوسىن اباي قارپىقوۆ, ارداق ەمٸرقۇلوۆ, بٸراق ولارعا ەشكٸم تٸپتٸ بەت بۇرعان جوق. بٸزدە ەردايىم «بٶتەن باقشاداعى جەمٸس تەتتٸرەك» دەگەن پسيحولوگييالىق فاكتور قوسىلا كەتەدٸ. بٸزدٸڭ باقتىڭ دا جەمٸستەرٸ تەتتٸ, تەك دەمٸن تاتىپ كٶرۋ كەرەك», - دەپ تٷيٸندەيدٸ رەجيسسەر س. نارىمبەتوۆ.
.jpeg)