فوتو: باسپاسٶز قىزمەتٸنەن
مەملەكەتتٸك قۋىرشاق تەاترى ٷشٸن 89-شى تەاتر ماۋسىمى ەرەكشە سەتتەرگە تولى بولۋدا. تەاتر ۇجىمى بٷلدٸرشٸندەرگە ارناپ تىڭ يدەيالارمەن تولىسقان, تەربيەلٸك مەنٸ زور, كٶركەمدٸك دەڭگەيٸ جوعارى «جۇلدىزدى قۋىرشاقتار», «قار حانشايىمى» (رەج.: گ.لايكو), «ناۋرىز قۇپيياسى» (رەج.: ش.قۇلنازاروۆ) قويىلىمدارىن ساحنالاپ, جاس كٶرەرمەننٸڭ جٷرەگٸنە جول تابا بٸلدٸ. ەر سپەكتاكل – كٸشكەنتاي كٶرەرمەن ٷشٸن جاڭا بٸر ەلەم, قييال مەن شىندىقتىڭ اراسىنا سالىنعان كٶپٸر ٸسپەتتٸ.
تەاتر رەپەرتۋارى سوڭعى ۋاقىتتا بالا ساناسىنا ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى سٸڭٸرەتٸن, ادامگەرشٸلٸك پەن دوستىق, ەڭبەك پەن ەدٸلەتتٸلٸك سەكٸلدٸ اسىل قاسيەتتەردٸ ۇعىندىراتىن تۋىندىلارمەن تولىعىپ كەلەدٸ. بۇل قويىلىمدار بالانىڭ وي-ساناسىن جەتٸلدٸرٸپ, ەستەتيكالىق تالعامىن قالىپتاستىراتىنى انىق.
23 سەۋٸر – ۇلتتىق كٸتاپ كٷنٸ قارساڭىندا ٶنەر ورداسى الماتىلىق كٶرەرمەن نازارىنا «ورمان عاجايىپتارى» ەرتەگٸسٸنٸڭ پرەمەراسىن ۇسىندى. قويىلىم ەلەمگە ەيگٸلٸ نەمٸس جازۋشىسى وتفريد پرويسلەردٸڭ بالالار ەدەبيەتٸندەگٸ جاۋھارى سانالاتىن «كٸشكەنتاي سيقىرشى» پوۆەسٸنٸڭ جەلٸسٸمەن ساحنالاندى. بالالار ەدەبيەتٸنٸڭ التىن قورىنان ورىن العان بۇل شىعارما – جاقسىلىق پەن زۇلىمدىق, باتىلدىق پەن مەيٸرٸم, ادالدىق پەن ٸزگٸلٸك تاقىرىپتارىن قوزعايتىن ويلى تۋىندى. ەرتەگٸ كەيٸپكەرلەرٸنٸڭ ساحناعا شىعۋى – كٸتاپقا دەگەن سٷيٸسپەنشٸلٸكتٸ جاڭا دەڭگەيگە كٶتەرۋدٸڭ جارقىن ٷلگٸسٸ بولدى.
فوتو: باسپاسٶز قىزمەتٸنەن
سپەكتاكلدٸڭ رەجيسسەرٸ – ەلٸمٸزدەگٸ قۋىرشاق تەاتر رەجيسسۋراسىنىڭ دامۋىنا سٷبەلٸ ٷلەس قوسىپ جٷرگەن, ەرەكشە دارىنىمەن تانىلعان تالانتتى ٶنەر يەسٸ انتون زايتسەۆ. ونىڭ شىعارماشىلىق جەتەكشٸلٸگٸمەن الماتى مەملەكەتتٸك قۋىرشاق تەاترىنىڭ رەپەرتۋارى ەرەسەكتەرگە ارنالعان «انا جٷرەگٸ», «مەن بٸر جۇمباق اداممىن... اباي», بٷلدٸرشٸندەرگە ارنالعان «ٷيشٸك», «باۋىرساق», «قاسقىر مەن جەتٸ لاق», ت.ب. قويىلىمدارىمەن جاڭا تىنىس الىپ, زاماناۋي رەجيسسەرلٸك شەشٸمدەر مەن تىڭ شىعارماشىلىق باعىتتار ارقىلى جاڭاشا تٷرلەنٸپ, ٶزگەشە لەپكە يە بولدى.
انتون زايتسەۆ, رەجيسسەر:
«بۇل – قالىپتاسقان ارحەتيپتەردٸ جەڭٸپ, سانالى تٷردە جاقسىلىقتى تاڭداعان كٸشكەنتاي قىز جايلى وقيعا. بۇل – ارحەتيپتٸك جاعداي: بٷكٸل ەلەم سەنٸ جاماندىققا يتەرمەلەيدٸ, ال سەن بولساڭ, كٸشكەنتاي عانا ادام بولا تۇرا, كەنەت ورنىڭنان تۇرىپ, جارىق جاققا ٶتەسٸڭ. سەن بەرٸن ٶزگەرتە الاتىن سول بٸر كٸشكەنتاي ادام بولا الاسىڭ. بالاعا وسىنى ايتىپ, وعان تٸپتٸ ٶزٸ دە ناداندىققا, ٷلكەن بۋىننىڭ ەسكٸرگەن كٶزقاراستارىنا, تيرانداردىڭ قاتال زاڭدارىنا, ماعىناسىز ەرٸ ەدٸلەتسٸز كٶرٸنەتٸن دٷنيەلەرگە قارسى تۇرا الاتىنىن, سونىمەن قاتار مەيٸرٸمدٸ بولىپ قالىپ, جاقسى ٸستەر جاساي الاتىنىن كٶرسەتۋ – مەن ٷشٸن شىن مەنٸندە ٷلكەن ٸس».
قۋىرشاق تەاترى ساحناسىنداعى ەر بەينە, ەر كەيٸپكەر – بٷلدٸرشٸندەردٸڭ جان دٷنيەسٸنە جول تارتقان شىنايى دوس. ەر قويىلىمنان كەيٸن كٸشكەنتاي كٶرەرمەندەردٸڭ جٷزٸنەن شاتتىقتى, ال اتا-انالاردىڭ كٶزٸ مەن سٶزٸنەن ريزاشىلىقتى كٶرۋگە بولادى. بۇل – تەاتر ۇجىمىنىڭ ەڭبەگٸنٸڭ, شىعارماشىلىق ٸزدەنٸسٸنٸڭ, كٶرەرمەنگە دەگەن شىنايى ىقىلاسىنىڭ جەمٸسٸ.
جاڭا قويىلىمدا 20-عا جۋىق تٷرلٸ قۋىرشاق تٷرٸ ساحنا تٶرٸنەن ورىن الادى. كٶرەرمەن قاۋىم پلانشەتتٸ, تروستى, بويلى, ماريونەتكا سىندى سان الۋان قۋىرشاق تٷرلەرٸنٸڭ سيقىرلى ەلەمٸنە ەنٸپ, ەربٸر كەيٸپكەردٸڭ بولمىسى مەن مٸنەزٸنە تەرەڭ ٷڭٸلۋگە مٷمكٸندٸك الادى. ەر قۋىرشاقتىڭ ٶزٸندٸك پلاستيكاسى مەن بەينەلٸك شەشٸمٸ ارقىلى سپەكتاكل كٶركەمدٸك تۇرعىدان بايىپ, كٶرەرمەنگە ەرەكشە ەستەتيكالىق ەسەر سىيلايدى.
فوتو: باسپاسٶز قىزمەتٸنەن
ساحنا كەڭٸستٸگٸ قۇپيياعا تولى كٸتاپحانا اتموسفەراسىن بەينەلەيتٸن قويۋ ەرٸ تەرەڭ رەڭكتەرمەن كٶمكەرٸلگەن. ٷلكەندٸ-كٸشٸلٸ كٸتاپتار, يٸلگەن اعاشتار مەن كٶلەڭكەلٸ سيلۋەتتەر ارقىلى كٶرەرمەن بٸر سەتتە ەرتەگٸ مەن جۇمباققا تولى ورمانداعى كٸتاپحانانىڭ ٸشٸنە تاپ بولعانداي كٷي كەشەدٸ. ەسٸرەسە, گوتيكالىق ارحيتەكتۋرا ەلەمەنتتەرٸن ەسكە تٷسٸرەتٸن كٷردەلٸ ٶرنەكتەر, ٷشكٸر كٷمبەزدەر مەن تەرەزە تەرٸزدەس كومپوزيتسييالار ساحنادا ەرەكشە ەستەتيكالىق مەن بەرەدٸ.
جارىقتىڭ ديناميكالىق شەشٸمدەرٸ قويىلىم اتموسفەراسىن ودان ەرٸ تەرەڭدەتە تٷسەدٸ. سۋىق كٶگٸلدٸر جەنە قويۋ جاسىل رەڭكتەر بٸردە جۇمساق, بٸردە ٶتكٸر ەتٸپ بەرٸلۋ ارقىلى ساحناداعى وقيعالار اعىنىن دەل جەتكٸزەدٸ. ال جارىق پەن كٶلەڭكەنٸڭ ويىنى كەيٸپكەرلەردٸڭ مٸنەزٸن اشىپ, كٶرەرمەننٸڭ ەموتسيونالدى كٷيٸنە ەسەر ەتتٸ.
تٷستەر پاليتراسى دا ەرەكشە تالعاممەن تاڭدالعان: تابيعي, بٸراق سەل بۇلىڭعىر رەڭكتەر ارقىلى كٸتاپحانانىڭ تىلسىم تابيعاتى مەن كەيٸپكەرلەر ەلەمٸ ٷيلەسٸم تابادى. ەربٸر دەتال – دەكوراتسييادان باستاپ, جارىق پەن تٷسكە دەيٸن – تۇتاس كومپوزيتسيياعا اينالىپ, «ورمان عاجايىپتارىنىڭ» ساحنالىق بەينەسٸن تولىقتىرىپ تۇردى. بۇل قويىلىمنىڭ ستسەنوگرافييالىق شەشٸمٸ كٶرەرمەننٸڭ قييالىن شارىقتاتىپ, ساحنا مەن زال اراسىنداعى شەكارانى جويىپ, شىنايى ەرتەگٸ ەلەمٸنە جەتەلەيدٸ.
سپەكتاكلدٸڭ ساحنالىق سۋرەتشٸسٸ – اقتٶبە وبلىستىق قۋىرشاق تەاترىنىڭ ديرەكتورى, قازاقستاننىڭ مەدەنيەت قايراتكەرٸ, حالىقارالىق جەنە رەسپۋبليكالىق قۋىرشاق تەاتر فەستيۆالدەرٸنٸڭ بٸرنەشە مەرتە «ٷزدٸك سۋرەتشٸ» نوميناتسيياسى بويىنشا جەڭٸمپازى ەسييا قۇرمانالينا.
ەسييا قۇرمانالينا, سۋرەتشٸ-ستسەنوگراف:
«ارتتا قانشا سپەكتاكل بولسا دا, ەر جاڭا قويىلىم – تىڭ ٸزدەنٸستٸڭ باستاۋى. بەرٸ دە اق پاراقتان باستالادى. جۇمىس ٷستەلٸنە جايعاسىپ, قولىڭا قارىنداش الاسىڭ – سول سەتتە ٶزٸڭ دە اق پاراققا اينالعانداي كٷي كەشەسٸڭ. اقىل دا, جٷرەك تە تازارادى. تەك سونداي سەتتە عانا ناعىز شىعارماشىلىق ٸزدەنٸس باستالادى. قۋىرشاق تەاترىندا اكتەر مەن قۋىرشاقتىڭ ٷندەستٸگٸ ەرەكشە ماڭىزدى. بۇل – نەزٸك ٷندەستٸك. اكتەر قۋىرشاقتىڭ جولىن بٶگەمەۋٸ كەرەك, ال قۋىرشاق – اكتەردٸڭ ەرەكەتٸنە كەدەرگٸ بولماۋى تيٸس. ەكەۋٸ دە ساحنادا بٸر دەممەن جۇمىس ٸستەۋٸ كەرەك. سوندا عانا قۋىرشاق كٶرەرمەن كٶز الدىندا «تٸرٸلٸپ», ساحنادا شىنايى سيقىر پايدا بولادى.
بۇل – كەڭٸستٸكتٸ تەرەڭ سەزٸنۋدٸ, ۇساق-تٷيەككە دەيٸن مەن بەرۋدٸ, ٸشكٸ ٷيلەسٸمدٸلٸكتٸ تالاپ ەتەتٸن ەڭبەك. مٷمكٸن سول سەبەپتٸ دە ەربٸر جاڭا قويىلىم – اق پاراقتان باستالاتىن جەكە بٸر ٶمٸر سەكٸلدٸ.
بٸز انتون زايتسەۆ ەكەۋٸمٸزدٸڭ ارامىزدا ەرەكشە بٸر بايلانىس بار – تٸپتٸ تۋىستىق, رۋحاني ٷندەستٸك دەسەم دە بولادى. بٸز ماتەريالدى بٸرگە تاڭدايمىز, يدەيالاردى تالقىلايمىز, ال مەن سول سەتتە-اق شابىتتانىپ, بٸردەن بٸردەڭە جاساپ, ويلاپ تاپقىم كەلەدٸ. مۇنداي شىعارماشىلىق تاندەمدە بولۋ – ناعىز باقىت. جەنە مەن تاعى بٸر ماڭىزدى نەرسەنٸ ايتقىم كەلەدٸ: قۋىرشاق تەاترى تەك رەجيسسيور مەن سۋرەتشٸدەن تۇرمايدى. بۇل – تۇتاس كوماندا. بۇل – اكتەر-قۋىرشاق جٷرگٸزۋشٸلەر, دىبىس رەجيسسيورلەرٸ, جارىق قويۋشىلار, تسەح قىزمەتكەرلەرٸ, ەكٸمگەرلەر جەنە تاعى باسقالار. ەربٸر ادام ماڭىزدى. سەبەبٸ تەك بەرٸمٸز بٸرگە عانا كٶرەرمەن سەنەتٸن, شىنايى ەرٸ سيقىرعا تولى ەلەمدٸ قۇرا الامىز».
«ورمان عاجايىپتارى» قويىلىمىنىڭ وقيعا جەلٸسٸ كٶنە كٸتاپحانا ٸشٸندە ٶربيدٸ. بٸر قاراعاندا شاڭ باسقان, ۇمىت قالعان تومدار... الايدا دەل وسى تىنىش ەرٸ تىلسىم كەڭٸستٸكتە شەكسٸز قييالعا جول اشاتىن سيقىرلى ەلەم باستالادى. بۇل جاي عانا وقيعا ەمەس – بۇل ەرتەگٸلەر ەلەمٸنە اشىلعان ەسٸك, ەر پاراعى جۇمباق پەن عاجايىپقا تولى كٸتاپتاردىڭ ەلەمٸنە ساياحات. قويىلىمنىڭ باستى يدەيالارىنىڭ بٸرٸ – بالالاردى كٸتاپ وقۋعا باۋلۋ, ولاردىڭ بويىندا وقۋ مەدەنيەتٸنە دەگەن قىزىعۋشىلىقتى وياتۋ. ساحناداعى وقيعالار ارقىلى كٸتاپتىڭ تەك قاعاز بەن ەرٸپتەر جيىنتىعى ەمەس, ناعىز تٸرٸ كەيٸپكەرلەرگە تولى سيقىرلى دٷنيە ەكەنٸن كٶرسەتۋ كٶزدەلگەن.
ەربٸر كٸتاپ – جاڭا وقيعا, ەربٸر بەت – جاڭا ەلەم. بۇل قويىلىم ارقىلى بالا كٶرەرمەن كٸتاپقا باسقا كٶزبەن قاراي باستايدى: ول ەندٸ اۋىر مٸندەت ەمەس, قايتا دوستىققا, قييالعا, ەركٸندٸككە اپارار جول. ەسكٸ كٸتاپحانا سيقىرمەن تىنىستاپ, بٷلدٸرشٸندەرگە ناعىز وقىرمان بولۋدىڭ, ٸزدەنٸستٸڭ, ارمانداۋدىڭ لەززاتىن ۇسىنادى. سٶيتٸپ, قويىلىم تەك ساحنالىق ەسەرمەن عانا ەمەس, تەربيەلٸك مازمۇنىمەن دە ەرەكشەلەنٸپ, بالالار جٷرەگٸنە جول تابادى.
المات امانگەلدٸ, مەملەكەتتٸك قۋىرشاق تەاترىنىڭ ديرەكتورى:
«ۇلتتىق كٸتاپ كٷنٸ – بۇل رۋحاني بايلىققا باس يەتٸن, ەدەبيەتتٸڭ قۇدٸرەتٸن دەرٸپتەيتٸن ەرەكشە كٷن. مەملەكەتتٸك قۋىرشاق تەاترى بۇل مەرەكەنٸ كٸتاپ پەن تەاتر اراسىنداعى التىن كٶپٸردٸ جالعاۋ ارقىلى اتاپ ٶتۋدٸ جٶن كٶردٸ. قويىلىم بارىسىن تاماشالاي وتىرىپ, كٶرەرمەن تەك ەرتەگٸ ەلەمٸنە ساپار شەكپەيدٸ – ول كٸتاپتىڭ شىنايى قۇندىلىعىن, پاراق اراسىنداعى عاجايىپ ٶمٸردٸ سەزٸنەدٸ. قويىلىمنىڭ تٷپكٸ ماقساتى – جاس كٶرەرمەنگە كٸتاپتىڭ سيقىرلى كٷشٸن سەزٸندٸرۋ, ولاردى وقۋعا باۋلۋ. بۇل – ٶتە ماڭىزدى تەربيە. ٶيتكەنٸ قازٸرگٸ ساندىق زاماندا كٸتاپتىڭ رۋحاني ماڭىزىن بالا بويىنا سٸڭٸرۋ وڭاي شارۋا ەمەس. ال قۋىرشاق تەاترىنىڭ بەينەلٸ تٸلٸ, كٶركەم بەينەلەر ارقىلى وسى يدەيا جٷرەككە تەز جەتەدٸ. ەسٸرەسە بٷلدٸرشٸندەر ٷشٸن كٸتاپ ەندٸ جاي قاعاز ەمەس, ٶمٸردٸ ٶزگەرتەتٸن, ويلاندىراتىن, ارمانداتاتىن تٸرٸ ەلەمگە اينالادى».
مەملەكەتتٸك قۋىرشاق تەاترى كٸشكەنتاي كٶرەرمەندەرٸنٸڭ العاشقى تەاتر ەلەمٸمەن تانىسۋ سەتٸن ەرەكشە ەسەرگە بٶلەپ, بولاشاق ۇرپاقتىڭ ٶنەرگە دەگەن سٷيٸسپەنشٸلٸگٸن وياتۋعا ٷلكەن ٷلەس قوسىپ كەلەدٸ. ەربٸر ماۋسىمدا جاڭا قويىلىمدارمەن قۋانتا وتىرىپ, تەاتر بالالاردىڭ بالالىق شاعىنىڭ جارقىن ەستەلٸگٸنە اينالاتىنى سٶزسٸز.
گٷلٸم كٶپبايقىزى
