Foto: baspasóz qyzmetinen
Memlekettik qýyrshaq teatry úshin 89-shy teatr maýsymy erekshe sátterge toly bolýda. Teatr ujymy búldirshinderge arnap tyń ideialarmen tolysqan, tárbielik máni zor, kórkemdik deńgeii joǵary «Juldyzdy qýyrshaqtar», «Qar hanshaiymy» (rej.: G.Laiko), «Naýryz qupiiasy» (rej.: Sh.Qulnazarov) qoiylymdaryn sahnalap, jas kórermenniń júregine jol taba bildi. Ár spektakl – kishkentai kórermen úshin jańa bir álem, qiial men shyndyqtyń arasyna salynǵan kópir ispetti.
Teatr repertýary sońǵy ýaqytta bala sanasyna ulttyq qundylyqtardy sińiretin, adamgershilik pen dostyq, eńbek pen ádilettilik sekildi asyl qasietterdi uǵyndyratyn týyndylarmen tolyǵyp keledi. Bul qoiylymdar balanyń oi-sanasyn jetildirip, estetikalyq talǵamyn qalyptastyratyny anyq.
23 sáýir – Ulttyq kitap kúni qarsańynda óner ordasy almatylyq kórermen nazaryna «Orman ǵajaiyptary» ertegisiniń premerasyn usyndy. Qoiylym álemge áigili nemis jazýshysy Otfrid Proislerdiń balalar ádebietindegi jaýhary sanalatyn «Kishkentai siqyrshy» povesiniń jelisimen sahnalandy. Balalar ádebietiniń altyn qorynan oryn alǵan bul shyǵarma – jaqsylyq pen zulymdyq, batyldyq pen meiirim, adaldyq pen izgilik taqyryptaryn qozǵaityn oily týyndy. Ertegi keiipkerleriniń sahnaǵa shyǵýy – kitapqa degen súiispenshilikti jańa deńgeige kóterýdiń jarqyn úlgisi boldy.
Foto: baspasóz qyzmetinen
Spektakldiń rejisseri – elimizdegi qýyrshaq teatr rejissýrasynyń damýyna súbeli úles qosyp júrgen, erekshe darynymen tanylǵan talantty óner iesi Anton Zaitsev. Onyń shyǵarmashylyq jetekshiligimen Almaty Memlekettik qýyrshaq teatrynyń repertýary eresekterge arnalǵan «Ana júregi», «Men bir jumbaq adammyn... Abai», búldirshinderge arnalǵan «Úishik», «Baýyrsaq», «Qasqyr men jeti laq», t.b. qoiylymdarymen jańa tynys alyp, zamanaýi rejisserlik sheshimder men tyń shyǵarmashylyq baǵyttar arqyly jańasha túrlenip, ózgeshe lepke ie boldy.
Anton Zaitsev, rejisser:
«Bul – qalyptasqan arhetipterdi jeńip, sanaly túrde jaqsylyqty tańdaǵan kishkentai qyz jaily oqiǵa. Bul – arhetiptik jaǵdai: búkil álem seni jamandyqqa itermeleidi, al sen bolsań, kishkentai ǵana adam bola tura, kenet ornyńnan turyp, jaryq jaqqa ótesiń. Sen bárin ózgerte alatyn sol bir kishkentai adam bola alasyń. Balaǵa osyny aityp, oǵan tipti ózi de nadandyqqa, úlken býynnyń eskirgen kózqarastaryna, tirandardyń qatal zańdaryna, maǵynasyz ári ádiletsiz kórinetin dúnielerge qarsy tura alatynyn, sonymen qatar meiirimdi bolyp qalyp, jaqsy ister jasai alatynyn kórsetý – men úshin shyn máninde úlken is».
Qýyrshaq teatry sahnasyndaǵy ár beine, ár keiipker – búldirshinderdiń jan dúniesine jol tartqan shynaiy dos. Ár qoiylymnan keiin kishkentai kórermenderdiń júzinen shattyqty, al ata-analardyń kózi men sózinen rizashylyqty kórýge bolady. Bul – teatr ujymynyń eńbeginiń, shyǵarmashylyq izdenisiniń, kórermenge degen shynaiy yqylasynyń jemisi.
Jańa qoiylymda 20-ǵa jýyq túrli qýyrshaq túri sahna tórinen oryn alady. Kórermen qaýym planshetti, trosty, boily, marionetka syndy san alýan qýyrshaq túrleriniń siqyrly álemine enip, árbir keiipkerdiń bolmysy men minezine tereń úńilýge múmkindik alady. Ár qýyrshaqtyń ózindik plastikasy men beinelik sheshimi arqyly spektakl kórkemdik turǵydan baiyp, kórermenge erekshe estetikalyq áser syilaidy.
Foto: baspasóz qyzmetinen
Sahna keńistigi qupiiaǵa toly kitaphana atmosferasyn beineleitin qoiý ári tereń reńktermen kómkerilgen. Úlkendi-kishili kitaptar, iilgen aǵashtar men kóleńkeli silýetter arqyly kórermen bir sátte ertegi men jumbaqqa toly ormandaǵy kitaphananyń ishine tap bolǵandai kúi keshedi. Ásirese, gotikalyq arhitektýra elementterin eske túsiretin kúrdeli órnekter, úshkir kúmbezder men tereze tárizdes kompozitsiialar sahnada erekshe estetikalyq mán beredi.
Jaryqtyń dinamikalyq sheshimderi qoiylym atmosferasyn odan ári tereńdete túsedi. Sýyq kógildir jáne qoiý jasyl reńkter birde jumsaq, birde ótkir etip berilý arqyly sahnadaǵy oqiǵalar aǵynyn dál jetkizedi. Al jaryq pen kóleńkeniń oiyny keiipkerlerdiń minezin ashyp, kórermenniń emotsionaldy kúiine áser etti.
Túster palitrasy da erekshe talǵammen tańdalǵan: tabiǵi, biraq sál bulyńǵyr reńkter arqyly kitaphananyń tylsym tabiǵaty men keiipkerler álemi úilesim tabady. Árbir detal – dekoratsiiadan bastap, jaryq pen túske deiin – tutas kompozitsiiaǵa ainalyp, «Orman ǵajaiyptarynyń» sahnalyq beinesin tolyqtyryp turdy. Bul qoiylymnyń stsenografiialyq sheshimi kórermenniń qiialyn sharyqtatyp, sahna men zal arasyndaǵy shekarany joiyp, shynaiy ertegi álemine jeteleidi.
Spektakldiń sahnalyq sýretshisi – Aqtóbe oblystyq qýyrshaq teatrynyń direktory, Qazaqstannyń Mádeniet qairatkeri, halyqaralyq jáne respýblikalyq qýyrshaq teatr festivalderiniń birneshe márte «Úzdik sýretshi» nominatsiiasy boiynsha jeńimpazy Ásiia Qurmanalina.
Ásiia Qurmanalina, sýretshi-stsenograf:
«Artta qansha spektakl bolsa da, ár jańa qoiylym – tyń izdenistiń bastaýy. Bári de aq paraqtan bastalady. Jumys ústeline jaiǵasyp, qolyńa qaryndash alasyń – sol sátte óziń de aq paraqqa ainalǵandai kúi keshesiń. Aqyl da, júrek te tazarady. Tek sondai sátte ǵana naǵyz shyǵarmashylyq izdenis bastalady. Qýyrshaq teatrynda akter men qýyrshaqtyń úndestigi erekshe mańyzdy. Bul – názik úndestik. Akter qýyrshaqtyń jolyn bógemeýi kerek, al qýyrshaq – akterdiń áreketine kedergi bolmaýy tiis. Ekeýi de sahnada bir demmen jumys isteýi kerek. Sonda ǵana qýyrshaq kórermen kóz aldynda «tirilip», sahnada shynaiy siqyr paida bolady.
Bul – keńistikti tereń sezinýdi, usaq-túiekke deiin mán berýdi, ishki úilesimdilikti talap etetin eńbek. Múmkin sol sebepti de árbir jańa qoiylym – aq paraqtan bastalatyn jeke bir ómir sekildi.
Biz Anton Zaitsev ekeýimizdiń aramyzda erekshe bir bailanys bar – tipti týystyq, rýhani úndestik desem de bolady. Biz materialdy birge tańdaimyz, ideialardy talqylaimyz, al men sol sátte-aq shabyttanyp, birden birdeńe jasap, oilap tapqym keledi. Mundai shyǵarmashylyq tandemde bolý – naǵyz baqyt. Jáne men taǵy bir mańyzdy nárseni aitqym keledi: qýyrshaq teatry tek rejissior men sýretshiden turmaidy. Bul – tutas komanda. Bul – akter-qýyrshaq júrgizýshiler, dybys rejissiorleri, jaryq qoiýshylar, tseh qyzmetkerleri, ákimgerler jáne taǵy basqalar. Árbir adam mańyzdy. Sebebi tek bárimiz birge ǵana kórermen senetin, shynaiy ári siqyrǵa toly álemdi qura alamyz».
«Orman ǵajaiyptary» qoiylymynyń oqiǵa jelisi kóne kitaphana ishinde órbidi. Bir qaraǵanda shań basqan, umyt qalǵan tomdar... Alaida dál osy tynysh ári tylsym keńistikte sheksiz qiialǵa jol ashatyn siqyrly álem bastalady. Bul jai ǵana oqiǵa emes – bul ertegiler álemine ashylǵan esik, ár paraǵy jumbaq pen ǵajaiypqa toly kitaptardyń álemine saiahat. Qoiylymnyń basty ideialarynyń biri – balalardy kitap oqýǵa baýlý, olardyń boiynda oqý mádenietine degen qyzyǵýshylyqty oiatý. Sahnadaǵy oqiǵalar arqyly kitaptyń tek qaǵaz ben áripter jiyntyǵy emes, naǵyz tiri keiipkerlerge toly siqyrly dúnie ekenin kórsetý kózdelgen.
Árbir kitap – jańa oqiǵa, árbir bet – jańa álem. Bul qoiylym arqyly bala kórermen kitapqa basqa kózben qarai bastaidy: ol endi aýyr mindet emes, qaita dostyqqa, qiialǵa, erkindikke aparar jol. Eski kitaphana siqyrmen tynystap, búldirshinderge naǵyz oqyrman bolýdyń, izdenistiń, armandaýdyń lázzatyn usynady. Sóitip, qoiylym tek sahnalyq ásermen ǵana emes, tárbielik mazmunymen de erekshelenip, balalar júregine jol tabady.
Almat Amangeldi, Memlekettik qýyrshaq teatrynyń direktory:
«Ulttyq kitap kúni – bul rýhani bailyqqa bas ietin, ádebiettiń qudiretin dáripteitin erekshe kún. Memlekettik qýyrshaq teatry bul merekeni kitap pen teatr arasyndaǵy altyn kópirdi jalǵaý arqyly atap ótýdi jón kórdi. Qoiylym barysyn tamashalai otyryp, kórermen tek ertegi álemine sapar shekpeidi – ol kitaptyń shynaiy qundylyǵyn, paraq arasyndaǵy ǵajaiyp ómirdi sezinedi. Qoiylymnyń túpki maqsaty – jas kórermenge kitaptyń siqyrly kúshin sezindirý, olardy oqýǵa baýlý. Bul – óte mańyzdy tárbie. Óitkeni qazirgi sandyq zamanda kitaptyń rýhani mańyzyn bala boiyna sińirý ońai sharýa emes. Al qýyrshaq teatrynyń beineli tili, kórkem beineler arqyly osy ideia júrekke tez jetedi. Ásirese búldirshinder úshin kitap endi jai qaǵaz emes, ómirdi ózgertetin, oilandyratyn, armandatatyn tiri álemge ainalady».
Memlekettik qýyrshaq teatry kishkentai kórermenderiniń alǵashqy teatr álemimen tanysý sátin erekshe áserge bólep, bolashaq urpaqtyń ónerge degen súiispenshiligin oiatýǵa úlken úles qosyp keledi. Árbir maýsymda jańa qoiylymdarmen qýanta otyryp, teatr balalardyń balalyq shaǵynyń jarqyn esteligine ainalatyny sózsiz.
Gúlim Kópbaiqyzy
