بٷگٸن استانادا ەكٸ ەلدٸڭ ٸسكەرلٸك ورتالارىنىڭ 120-عا جۋىق ٶكٸلٸنٸڭ قاتىسۋىمەن قازاقستان–ەستونييا بيزنەس فورۋمى ٶتتٸ. شارا ەلٸمٸزگە جاڭا ينۆەستورلاردى تارتۋعا باعىتتالعان. قازاقستان پرەمەر-مينيسترٸ باقىتجان ساعىنتاەۆ فورۋم قاتىسۋشىلارىنىڭ الدىندا بايانداما جاسادى, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات" primeminister.kz سايتىنا سٸلتەمە جاساپ.
قۇرمەتتٸ پرەمەر-مينيستر [ەستونييا رەسپۋبليكاسى]! قۇرمەتتٸ بيزنەس فورۋمعا قاتىسۋشىلار!
استانادا بٸزدٸڭ ەستونييالىق قوناقتارىمىز بەن قازاقستان – ەستونييا بيزنەس فورۋمىنىڭ بارلىق قاتىسۋشىلارىن كٶرگەنٸمە قۋانىشتىمىن! قازاقستانعا قوش كەلدٸڭٸزدەر!
قۇرمەتتٸ دوستار! بٸز جاڭا عانا ەستونييا پرەمەر-مينيسترٸمەن ەكٸجاقتى كەزدەسۋ ٶتكٸزٸپ, ىنتىماقتاستىعىمىزدىڭ تٷرلٸ باعىتتارى بويىنشا سٶز قوزعادىق, ٶتە قىزىقتى اشىق ەڭگٸمە ٶربٸدٸ. ىنتىماقتاستىقتىڭ نەگٸزگٸ باعىتتارىن, تٷيٸسەتٸن تۇستارىن انىقتاپ, بٸزدٸڭ ۋاعدالاستىقتارىمىز كەيٸنگە قالىپ قويماۋى ٷشٸن مٷددەلٸ مەملەكەتتٸك ورگاندارعا ەكٸ مەملەكەتتٸڭ دامۋ يگٸلٸگٸ ماقساتىندا جۇمىستى قازٸردەن باستاۋعا تاپسىرما بەردٸك.
ەستونييا رەسپۋبليكاسى قازاقستاننىڭ سولتٷستٸك ەۋروپاداعى ماڭىزدى ساۋدا-ەكونوميكالىق جەنە ينۆەستيتسييالىق سەرٸكتەستەرٸنٸڭ بٸرٸ. بٸز سٸزدەردٸڭ تاراپپەن ساۋدا-ەكونوميكالىق جەنە ينۆەستيتسييالىق بايلانىستاردى ارتتىرۋعا مٷددەلٸمٸز.
بٸزدە ىنتىماقتاستىق ورناتۋعا ەلەۋەتٸمٸز زور ەكەنٸنە سەنٸمدٸمٸن. بٷگٸن ەكٸجاقتى كەزدەسۋدە ترانزيتتٸك كٶلٸك, ەكولوگييالىق جەنە ەنەرگييا ٷنەمدەۋ تەحنولوگييالارى سالاسىندا, سونىمەن قاتار ەستونييا «تسيفرلىق» كٶشباسشى رەتٸندە تانىلعان اقپاراتتىق تەحنولوگييالار سالاسىندا ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ تۋرالى سٶز قوزعادىق.
بٸز اقپاراتتىق تەحنولوگييالار تۇرعىسىنان ەستونيياعا ٷلكەن دەلەگاتسييا جٸبەردٸك. مەنٸڭ ورىنباسارىم ا. جۇماعاليەۆ, ودان كەيٸن مينيستر ەستونيياعا بارىپ قايتتى. جاقىن كٷندەرٸ قازاقستاننىڭ ٷلكەن دەلەگاتسيياسى: مينيسترلٸكتەردٸڭ, ٶڭٸرلەردٸڭ ٶكٸلەدەرٸ ەستونيياعا بارىپ, وقۋدان — ەكٸ اپتالىق كۋرستاردان ٶتٸپ, مەملەكەتتٸك قىزمەتتەر قالاي ۇسىنىلاتىنىن كٶرٸپ قايتتى. ٷلكەن تەجٸريبە جيناقتادى. وسى باعىتتى دامىتۋدى جالعاستىرامىز دەپ ويلايمىن.
بٷگٸندە قازاقستان ينۆەستيتسييالىق احۋالى بولجامدى ەرٸ قولايلى, ساۋدا ساياساتىن حالىقارالىق قۇقىق نورمالارىنا ساي جٷزەگە اسىراتىن مەملەكەتكە اينالعان. سالىق جٷكتەمەسٸ وڭتايلاندىرىلعان, جەڭٸلدٸكتەر پىسىقتالعان. مەملەكەتتٸك-جەكەشەلٸك ەرٸپتەستٸك سالاسىندا جوبالاردى جوسپارلاۋ رەسٸمدەرٸ جەڭٸلدەتٸلگەن. كٶشٸ-قون جەنە ەڭبەك زاڭناماسى جاقسارتىلدى, شەتەلدٸك جۇمىس كٷشٸن تارتۋ رەسٸمٸ جەڭٸلدەتٸلدٸ.
بٸزدە سان الۋان سالاعا باعىتتالعان, تٷرلٸ ارتىقشىلىقتارعا يە 11 ارنايى ەكونوميكالىق ايماق پەن 22 يندۋسترييالىق ايماق بار. بٷگٸن مەن پرەمەر-مينيسترگە قازاقستان ەىدۇ مٷشەسٸ بولۋعا بارىنشا ۇمتىلاتىنىن, بٷگٸنگٸ تاڭدا ينۆەستيتسييالار كوميتەتٸ مەن بەسەكەلەستٸك جٶنٸندەگٸ كوميتەتتٸڭ مٷشەسٸ جەنە حالىقارالىق ينۆەستيتسييالار تۋرالى دەكلاراتسيياعا قوسىلعانىمىزدى ايتتىم.
بٸز ينۆەستورلارمەن اشىق ديالوگ ورناتۋعا ۇمتىلامىز. وسى ماقساتتا پرەزيدەنت جانىنداعى شەتەلدٸك ينۆەستورلار كەڭەسٸ جۇمىس ٸستەيدٸ. جىلىنا بٸر رەت وتىرىس ٶتەدٸ جەنە اتالعان كەڭەستٸڭ 30-دان استام مٷشەسٸ ەلٸمٸزدەگٸ ينۆەستيتسييالىق احۋالدى ودان ەرٸ دامىتۋعا قاتىستى ٶزدەرٸنٸڭ ۇسىنىستارىن بٸلدٸرەدٸ. سونداي-اق, پرەمەر-مينيستر جانىنداعى ينۆەستيتسييالىق احۋالدى جاقسارتۋ جٶنٸندەگٸ كەڭەس جۇمىس ٸستەيدٸ. بۇل كەڭەستە اي سايىن وتىرىس ٶتەدٸ. بۇدان ٶزگە, ينۆەستيتسييالىق جەنە بيزنەس-ومبۋدسمەن ينستيتۋتتارى ەنگٸزٸلگەن. 2016 جىلدان باستاپ بارلىق ينۆەستورلارعا ارنالعان «بٸر تەرەزە» قاعيداتى جۇمىس ٸستەيدٸ, ەلٸمٸزدٸڭ بارلىق ٶڭٸرلەرٸندە ينۆەستورلارعا قىزمەت كٶرسەتەتٸن ايماقتىق وفيستەرٸ اشىلعان.
جاقىندا دٷنيەجٷزٸلٸك بانك «Doing Business–2019» رەيتينگٸنٸڭ قورىتىندىسىن جارييالادى. بٸز العاش رەت 30-دىققا ەندٸك. بٸزدٸڭ ەلٸمٸز بٸر جىل ٸشٸندە بٸردەن 8 پوزيتسيياعا كٶتەرٸلٸپ, وندا 28-ورىندى يەلەندٸ. بۇل بٸزدٸڭ اتالعان رەيتينگ جٷرگٸزٸلە باستاعان سەتتەن باستاپ تەۋەلسٸزدٸك جىلدارى قول جەتكٸزگەن ەڭ بيٸك جەتٸستٸگٸمٸز. ەستونييانىڭ 16-شى ورىندا ەكەنٸن بٸلەمٸن. بٸزدٸڭ ماقساتىمىز – كەلەسٸ جىلى ودان دا جوعارى جەتٸستٸككە جەتۋ.
بٸز پرەمەر-مينيستر مىرزامەن قازاقستاندى «Doing Business» بويىنشا تەجەپ وتىرعان كٶرسەتكٸشتەردٸڭ بٸرٸ حالىقارالىق ساۋدا ەكەنٸ تۋرالى ەڭگٸمەلەستٸك. باستاپقىدا حالىقارالىق ساۋدانى تەڭٸز پورتتارىنان قانشالىقتى قاشىق ەكەندٸگٸنە بايلانىستى قاراستىرعان, ەرينە, بٸز تەڭٸزگە شىعار بٸردە-بٸر جولى جوق ەلمٸز, بٸراق قازٸر ەسەپتەۋ ەدٸستەمەسٸ ٶزگەردٸ, بٷگٸندە تاۋارلاردىڭ شەكارا ارقىلى قانشالىقتى جىلدام ٶتەتٸندٸگٸنە قارايدى. بۇل تۇرعىدا بٸز ٷلكەن جۇمىستار اتقاردىق. تيٸستٸ زاڭنامانى قابىلدادىق. قىتايمەن شەكارادا «استانا-1» اج باعدارلاماسىن ٸسكە قوستىق. ەلەكتروندى شوت-فاكتۋرالار قازٸر تولىعىمەن ەلەكتروندى فورماتتا رەسٸمدەلەدٸ. بٷگٸندە قازاقستان-قىتاي شەكاراسى ارقىلى ٶتەتٸن جٷكتەردٸڭ 80% «جاسىل دەلٸز» ارقىلى ٶتەدٸ. مەن بيىل ٸسكە قوسىلعان بۇل رەفورما كەلەسٸ جىلعا دەيٸن تولىق قولدانىسقا ەنگٸزٸلٸپ, كەلەسٸ جىلى دٷنيەجٷزٸلٸك بانك تاراپىنان ٷلكەن رەفورما رەتٸندە ەسەپكە الىنىپ, بٸز ەستونييانىڭ جانىنان تابىلامىز دەپ ٷمٸتتەنەمٸن.
سەبەبٸ تسيفرلاندىرۋ مەسەلەسٸندە بٸزدٸڭ ەستونييامەن سەرٸكتەستٸگٸمٸز مىقتى. مەن بٷگٸن پرەمەر-مينيستر مىرزاعا بٸزدە 2006-2008 جج. باستالعان e-Government پلاتفورماسى بٸزدٸڭ ەستونييالىق دوستارىمىزدىڭ كٶمەگٸمەن جاسالعانىن, بۇل جۇمىستاردىڭ ەرٸ قاراي جالعاسىپ جاتقانىن جەتكٸزگەن ەدٸم.
بٷگٸندە قازاقستان ينۆەستيتسييالىق احۋالى جاعىنان ورتالىق ازييادا بٸرٸنشٸ ورىنعا يە, ورتالىق ازييا ەلدەرٸنٸڭ ينۆەستيتسييالارىنىڭ 70%-دان استامى قازاقستاننىڭ ٷلەسٸندە. تەك سوڭعى 10 جىلدىڭ ٸشٸندە ەلٸمٸزگە $250 ملرد جۋىق تٸكەلەي شەتەلدٸك ينۆەستيتسييالار تارتىلعان. بٸز ەكونوميكانىڭ تٷرلٸ سەكتورلارىنا, ەسٸرەسە, ٶڭدەۋ ٶنەركەسٸبٸنٸڭ دامۋىنا جەنە شيكٸزاتتىق ەمەس ەكسپورتقا ينۆەستيتسييالاردىڭ سالىنۋىن قۇپتايمىز.
بٸز تٶرتٸنشٸ ٶنەركەسٸپتٸك رەۆوليۋتسييانىڭ ەلەمەنتتەرٸن — 3D-پرينتينگتٸ, ونلاين-ساۋدانى, موبيلدٸ بانكينگتٸ, تسيفرلىق سەرۆيستەردٸ, اۆتوماتتاندىرۋدى, روبوتتاندىرۋدى, جاساندى زەردە مەن «اۋقىمدى دەرەكتەرمەن» الماسۋدى ەنگٸزۋدٸ كٶزدەيمٸز.
پرەمەر-مينيستر مىرزا بٷگٸن اگروٶنەركەسٸپتٸك كەشەندە بٸزدٸڭ ىنتىماقتاستىعىمىزعا باسا كٷش-جٸگەر سالۋىمىز كەرەكتٸگٸ تۋرالى ۇسىنىسىن بٸلدٸردٸ. قازٸر بٸز بٸرگە كەزدەسٸپ, كەلٸسۋلەرٸ ٷشٸن بٸزدٸڭ مينيسترلٸكتەرگە تيٸستٸ تاپسىرمالار بەردٸك. بٸزدٸڭ قارىم-قاتىناستارىمىزدى اگروٶنەركەسٸپتٸك كەشەندە دامىتۋدا ىنتىماقتاستىق ورناتۋ بويىنشا تيٸستٸ مەموراندۋمعا قول قويۋىمىز مٷمكٸن. وندا تسيفرلاندىرۋ مەسەلەلەرٸن دە, ەۋروپا ەلدەرٸنە اۋىل شارۋاشىلىعى ٶنٸمدەرٸن جەتكٸزۋ مەسەلەلەرٸن دە قاراستىرۋعا بولادى.
بٸزدە «تسيفرلىق قازاقستان» ارنايى مەملەكەتتٸك باعدارلاماسى قابىلداندى. بۇل قۇجات ٶتكەن جىلدىڭ سوڭىندا قابىلداندى. ەستونييانىڭ ستارتاپتار ەكوجٷيەسٸن دامىتۋداعى تەجٸريبەسٸ كەڭ تارالعان, وسى ورايدا, «تسيفرلىق قازاقستان» اياسىنداعى جوبالار ىنتىماقتاستىقتىڭ پەرسپەكتيۆالى الاڭى بولا الادى.
ەرتەڭ «Astana نub» حالىقارالىق ات-ستارتاپتار ورتالىعىنىڭ جۇمىسىن باستايمىز. مەن ەستونييا پرەمەر-مينيسترٸنە وسى ستارتاپ-حابتىڭ تۇساۋكەسەرٸنە رەسمي قاتىسۋعا شەشٸم قابىلداعانى ٷشٸن العىسىمدى بٸلدٸرەمٸن. ەرتەڭ بٸز ەلٸمٸزدٸڭ پرەزيدەنتٸ قاتىساتىن وسى ٸس-شاراعا بارامىز, بۇل جەردە سٸزدەر كٶرگەن-بٸلگەندەرٸڭٸز بەن كٶكٸرەككە تٷيگەندەرٸڭٸز تۋرالى ٶز ەسەرلەرٸڭٸزبەن بٶلٸسٸپ, بۇل باعىتتا دۇرىس كەلە جاتىرمىز با, سول تۋرالى وي-پٸكٸرلەرٸڭٸزدٸ بٸلدٸرە الاسىزدار.
Astana Hub-تا بيزنەستٸ ٸلگەرٸلەتۋگە قاجەتتٸ بارلىق مٷمكٸندٸكتەر مەن ارتىقشىلىقتار جاسالعان. Astana Hub-تىڭ شەتەلدٸك قاتىسۋشىلارى ٷشٸن ۆيزالىق جەنە ەڭبەك رەجيمدەرٸن زاڭناما تۇرعىسىنان جەڭٸلدەتتٸك. بٷگٸندە تەحنوپارك رەزيدەنتتەرٸ ٷشٸن سالىق سالۋدى وڭايلاتۋ جۇمىستارى جٷرگٸزٸلٸپ جاتىر. بٸز قازٸر ستارتاپ-حاب اۋماعىندا جۇمىس ٸستەۋگە ەزٸر بارشا جان تٸركەلە الادى دەپ جاتىرمىز. وسىندا كەلسەڭٸزدەر, بٸز تيٸستٸ گرانتپەن قامتاماسىز ەتەمٸز. ەگەر باسپانا مەسەلەسٸ تۋىنداسا, سٸزدەر قايدا تۇرامىز دەپ ۋايىمداماۋلارىڭىز ٷشٸن, تيٸستٸ جاعدايلار تۋدىرىپ, باسپانا دا ۇسىنامىز.
بيىلعى شٸلدە ايىندا العاش رەت ۆەنچۋرلىق قارجىلاندىرۋ تۋرالى زاڭ قابىلدادىق. مۇنداي زاڭ بٸزدە بولماعان. ەندٸ تەۋەكەلدٸ مەمٸلەلەر زاڭنامامەن رەتتەلەدٸ جەنە ەكٸ تاراپتىڭ دا مٷددەلەرٸ قورعالادى. الداعى ۋاقىتتا قازاقستانداعى العاشقى ۆەنچۋرلىق كاپيتاليستەر قاۋىمداستىعى اشىلادى. Astana Hub تەحنولوگييالىق باستامالاردى ٸلگەرٸلەتۋدٸڭ ايماقتىق يننوۆاتسييالىق ورتالىعىنا اينالادى دەپ كٶزدەلٸپ وتىر.
سٸزدەر «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعى تۋرالى دا كٶپ ەستٸگەن بولارسىزدار. بۇل ورتالىق تا ەكسپو اۋماعىندا ورنالاسقان. ول قاڭتار ايىندا رەسمي جۇمىسىن باستادى, شٸلدە ايىندا تۇساۋكەسەرٸ ٶتتٸ, ال جۋىردا بٸز ەلٸمٸزدەگٸ جەكەشەلەندٸرۋدٸڭ ەكٸنشٸ تولقىنى اياسىندا العاشقى كەلٸسٸمدٸ جٷرگٸزۋدٸ جوسپارلاپ وتىرمىز. «قازاتومٶنەركەسٸپ» ۇلتتىق كومپانيياسى ٸرو-عا شىعادى, بۇل رەسٸم دە «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعىنىڭ اۋماعىندا ٶتەدٸ. سوندىقتان ەستونييالىق كومپانييالاردى, بانكتەردٸ, قارجى ينستيتۋتتارىن وسى باعىتتا بٸرلەسٸپ جۇمىستار اتقارۋعا شاقىرامىن.
جالپى العاندا سٸزدەرمەن ىنتىماقتاستىق ورناتۋعا بولاتىن باعىتتار ٶتە كٶپ. بٷگٸن زالدا سٸزدٸڭ ەلدە جۇمىس ٸستەپ جاتقان كومپانييالار دا, بٸزدٸڭ ەلدە جۇمىستارىن جالعاستىرۋعا مٷددەلٸ كومپانييالار دا وتىر. بٸز بارلىق ايماقتا ٶكٸلدٸكتەرٸ بار, بارلىق ينۆەستورلارعا ارنالعان بٸرىڭعاي تەرەزە بولىپ تابىلاتىن «قازاقينۆەست» ۇلتتىق كومپانيياسىن ارنايى قۇردىق. سونداي-اق, بٸز ٶنٸمدەرٸمٸزدٸڭ ەكسپورتتىق-قارجىلىق قولداۋ قۇرالدارىن پايدالانا وتىرىپ, ٶزگە ەلدەرگە تاۋارلارىمىزدى تانىتۋ, ساتۋ بويىنشا جان-جاقتى قولداۋ كٶرسەتەتٸن «قازاقەكسپورت» ارنايى كومپانيياسىن قۇردىق. سوندىقتان دا, سٸزدەرمەن جۇمىس ٸستەۋ ٷشٸن قۇرىلعان وسى كومپانييالاردىڭ قىزمەتتەرٸن پايدالانا الاسىزدار.
نازارلارىڭىزعا راقمەت! بٸزدٸڭ ەرٸپتەستەر بٷگٸن جەنە ەرتەڭ سٸزدەرمەن بارلىق قىزىعۋشىلىق تانىتقان مەسەلەلەردٸ پىسىقتاپ, سٸزدەر مەن بٸزدٸڭ كومپانييالارىمىز اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى ودان ەرٸ رەتكە كەلتٸرۋگە دايىن. راقمەت!
