قازٸرگٸ كٷنٸ وتاندىق بٸلٸم بەرۋ سالاسىنىڭ الدىندا, ەسٸرەسە ونى جەتٸلدٸرٸپ دامىتۋدا ٶتە اۋقىمدى دا قوماقتى مەسەلەلەردٸڭ تۇرعانى مەلٸم. بٷگٸندە قازاقستاندىق گۋمانيتارلىق عىلىم سالاسىندا, ونىڭ ٸشٸندە قازاق رۋحانيياتى دامۋى مەسەلەسٸندە تانىمدىق تۇرعىدا تٷيٸنٸ شەشٸلمەي كەلە جاتقان مەسەلەلەرٸمٸز كٶپ. وسى رەتتە, ەلباسىنىڭ: «ادام كەشەگٸسٸمەن, قازٸرگٸسٸمەن جەنە كەلەشەگٸمەن ٶمٸر سٷرەدٸ», - دەگەن ورىندى توقتامىن ايتساق تا جەتكٸلٸكتٸ.
تاريحتاعى تالاي يمپەرييا ۇلتتىق رۋحى كٶتەرٸلگەندە ٸرگەلٸ مەملەكەتكە اينالعان, سونان ايرىلعاندا ٸشٸنەن ىدىراپ, بەرەكەتسٸزدٸككە ۇرىنىپ, پەندەشٸلٸككە سالىنىپ ەلسٸرەگەن, سوندا سىرتىنان كەلگەن ۇيىمشىل جاۋ كٷيرەتكەنٸن بٷگٸنگٸ ەلەمدٸك تەجٸريبە دەلەلدەۋدە. ەلباسىمىز ن.ە. نازارباەۆ كٶرەگەندٸك تانىتىپ, شاشىلعان مەدەني مۇرالارىمىزدى جيناۋعا قامقورلىق جاساپ, مەڭگٸلٸك ەل بولۋ ٷشٸن رۋحاني جاڭعىرۋدى جولعا قويعاندا رۋح, رۋحانيياتتىلىق مەسەلەسٸن تيياناقتى تٷسٸنۋ, سولارعا سەيكەس مەندٸ ٸس باستاۋعا مۇرىندىق بولدى.
ەلباسىنىڭ قازاق ەلٸن مەڭگٸلٸك ەل قاتارىنا قوسۋ ٷشٸن دە بۇرىن باستاعان «مەدەني مۇرا», قازٸر جالعاستىرىپ جاتقان «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلامالارى قازاق ۇلتىنىڭ رۋحىن كٶتەرۋگە ارنالعان. بۇل كەلەر ۇرپاعىمىزدىڭ ەلەمنٸڭ وزىق ەلدەرٸ ٶكٸلدەرٸمەن ٶزدەرٸن تەڭ سەزٸنۋدٸڭ ٸرگەتاسىن تۇرعىزۋ بولىپ تابىلادى.
ەلباسىنىڭ رۋحانيياتتىڭ ٶسۋٸنە, ۇلتتىڭ رۋحاني كەمەلدەنۋٸنە باعىتتالعان كەشەندٸ رۋحاني جەدٸگەرلٸك ماقالالارىنىڭ العاشقى لەگٸ 2016 جىلى ەگەمەن قازاقستان گازەتٸنٸڭ التى نٶمٸرٸندە (21.09; 02.11; 05.11; 08.11; 11.11; 15.11.) «ۇلى دالا ۇلاعاتتارى» دەگەن اتپەن جارييالاندى. سودان سوڭ 2017 جىلى سەۋٸر ايىنىڭ ون ەكٸنشٸ جۇلدىزىندا سول يدەيالار «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىنا ۇلاستى. تەۋەلسٸز مەملەكەتٸمٸزدٸڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتٸ ن.ە.نازارباەۆتىڭ «ۇلى دالانىڭ جەتٸ قىرى» اتتى ماقالاسى قازاقتىڭ بٷكٸل ماتەريالدىق-رۋحاني تاريحي-تاعلىمدىق بولمىسىن ەلەمگە پاش ەتٸپ, تانىستىرۋ-تابىستىرۋ دەۋٸرٸنٸڭ كەلگەنٸن بٸلدٸرمەك. وسى جولعى ماقالاسىندا قاراستىرىلعان جوبا-پاراديگمالاردى ەلباسى: «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىنىڭ جالعاسى رەتٸندە قاراستىرامىن», -دەدٸ. شىندىعىندا دا بۇل ماقالا جوعارىدا ايتىلعان يدەيا-جوبالاردىڭ لوگيكالىق جالعاسى بولاتىنى انىق.
ماقالاداعى پاراديگمالىق جوبالار ۇلى دالانىڭ ەلەۋەمتتٸك كەڭٸستٸگٸ مەن ۋاقىتى اياسىنداعى ورتودوكسالدى تاريحي سانادا جازىلىپ قالعان تاەريالدىق ەرٸ رۋحاني جەدٸگەرلەردٸ ۇلت جادىنا قايتارۋ, ەلەمدٸك رۋحاني ساحناعا سىعارۋ مٸندەتٸن جٷكتەيدٸ ەلباسى. تٶل تاريحتى بٸلۋدٸ وتانداستارىمىزعا تابىس ەتە وتىرىپ, «ٶتكەنٸن ماقتان تۇتىپ, بٷگٸنٸن ناقتى باعالاي بٸلۋ جەنە بولاشاققا وڭ كٶزقاراس تانىتۋ – ەلٸمٸزدٸڭ تابىستى بولۋىنىڭ كەپٸلٸ...», -دەيدٸ پرەزيدەنت.
پرەزيدەنت جاڭا بەلەستەرگە باستاعاندا حالىق بولىپ سونى بٸرلەسٸپ اتقارماساق ول ماقسات مۇرات كٷيٸندە قالا بەرمەك. ەگەر ەلدٸڭ ەكونوميكاسىن كٶتەرۋ ۇلتتىڭ جٸگەرلٸ ادال ازاماتتارىنىڭ ەڭبەگٸمەن جٷزەگە اسسا, وندا ۇلتتىڭ رۋحىن كٶتەرۋدٸڭ ٸرگەتاستارىن قالاۋ قوعامدىق, ەلەۋمەتتٸك جەنە گۋمانيتارلىق عىلىم سالالارى عالىمدارىنىڭ ٸزدەنٸستەرٸمەن جٷزەگە اسپاق.
رۋحاني جاڭعىرۋ باعدارناماسىنىڭ ەڭ بٸر ماڭىزدى باستاۋى «ۇلتتىق كود» ۇعىمىنىڭ مەن-ماعىناسىن اشىپ, سولاردى قازٸرگٸ, ەسٸرەسە كەلەشەك ۇرپاقتاردىڭ ساناسىن قالىپتاستىرۋدىڭ باستى قۋات-كٶزٸنە اينالدىرا الۋمەن قامتاماسىز ەتٸلەدٸ. بٸز بۇل جۇمىسىمىز باعدارنامانىڭ «رۋحانيياتتىلىق» دەگەن ەڭ ماڭىزدى ۇعىمىنىڭ كودتىق جٷيەسٸنٸڭ شىعۋ تەگٸن, قيسىندىق قۇرىلىمىن جەنە مازمۇندىق تارالۋىن اشۋعا ارنالعان.
مەسەلەنٸڭ ماعىناسى ماڭىزدى, مازمۇنى كەڭ, تاريحى تەرەڭ, مەنٸ زور. سوندىقتان رۋح – ادام ساناسىنان, ويىنان جوعارى, ادامداردىڭ ىنتىماقتاستىعىن, ۇلتتىڭ تۇتاستىعىن ساقتاۋدىڭ دٷنيەباعامدىق قۋات كٶزٸ. رۋحانيلىق – ۇلتتىق فولكلوردىڭ (اڭىز, ماقال-مەتەل, ت.س.س.), ەدەبيەتتٸڭ, ٶنەردٸڭ, ٶزگە ۇلتتاردان ايىرماشىلىعىن ايقىن كٶرسەتە الاتىن, تاريحي قالىپتاسقان, ٸشتەي ۇيىسقان قۇندىلىعى. رۋحانييات – رۋح پەن رۋحانيلىقتىڭ قوعام ٶمٸرٸندە تانىلعان, بەكٸگەن, ٸزگٸلٸكتٸ ەلەۋەتٸ, تٸپتٸ مەملەكەتتٸڭ مۇراتى ەسەبٸندە قول جەتكٸزۋ ماقساتىنا دا اينالا الاتىن, ۇلتتىق مەدەنيەت مەنٸن تۇراقتاندىراتىن جٷيە. رۋحتىلىق – العاشقىلاردىڭ نەگٸزٸندە ناقتى جەكە تۇلعانىڭ, توپتىڭ, حالىقتىڭ وي ٶرٸسٸ, مٸنەز-قۇلىقتارى, ٸس-ەرەكەتتەرٸ ارقىلى اشىلاتىن ۇلتتىڭ ٶزٸندٸك بولمىسىن كٶرسەتەتەتٸن مەنتال-ساپالىق سيپاتتارى.
ەسٸمٸزدە, 2018 جىلدىڭ 12 سەۋٸرٸندەگٸ نۇر-سۇلتان (استانا) قالاسىنداعى ارناۋلى زييالىلار باسقوسۋىندا «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى اياسىندا ٸسكە اسىرىلىپ جاتقان اۋدارما ٸسٸنٸڭ العاشقى نەتيجەلەرٸمەن تانىستىرعان ەلٸمٸزدٸڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتٸ: «جاستارىمىز جوعارى عىلىمي ستاندارتتارعا سەيكەس بٸلٸم الۋى تيٸس», - دەپ مەلٸمدەگەن بولاتىن. سول ەلباسىنىڭ ەلەمدٸك بٸلٸم بەرۋ سالاسىنداعى تاڭداۋلى تۋىندىلاردى اۋدارۋ ارقىلى بٷگٸنگٸ جاستارعا زاماناۋي تەحنولوگييا تالاپتارىنا ساي بٸلٸم الۋعا مٷمكٸندٸك تۋعىزۋ تۇرعىداعى سىندارلى ساياساتى قارقىندى دەڭگەيدە جٷزەگە اسىرىلۋدا. بيىلعى وقۋ جىلىندا تاعى دا 30 وقۋلىق بٸلٸم بەرۋ اينالىمىنا ەنگٸزٸلدٸ. وقۋلىقتاردىڭ تٸلٸ ۇعىنىقتى, تالدامگەرلٸك تۇستارى وي ۇشقىرلىعىن جەتٸلدٸرۋگە سەپتٸگٸن تيگٸزٸپ جاتقانىنا كۋەمٸز جەنە ونى ٶز تەجٸريبەمٸزدەن بايقايمىز. بۇل بٷگٸنگٸ بٸلٸم الۋشى جاس ماماندارعا كەسٸبي شىڭدالۋ ٷدەرٸسٸندە ماڭىزدى ماعلۇمات بولاتىنى انىق. دەمەك, وقۋلىقتاردا مىسالدار ارقىلى تالداۋ جاساي وتىرىپ, وقىرمان نازارىن ونىڭ كٷردەلٸ ەلەمٸنە ەنۋگە جول اشادى. وسى ارقىلى جاس ماماننىڭ ينتۋيتسيياسىن جەتٸلدٸرۋگە باعىت سٸلتەي وتىرىپ, ونىڭ كەسٸبي فۋنكتسيونالدىق ساۋاتىن اشۋعا تىرىسادى.
وسى رەتتە, ۇلتتىق اۋدارما بيۋروسىنىڭ 2019-2020 وقۋ جىلدارى قارساڭىندا جوعارى بٸلٸم بەرۋدٸڭ وقۋ باعدارلامالارىنداعى جاڭارتىلعان تەحنولوگيياعا سەيكەس ۇزاق مەرزٸمگە ارنالعان ٸس-شارالارىنا كۋەمٸز بولعانىمىزدى ايتپاقپىز. مەسەلەن, ٷستٸمٸزدەگٸ جىلدىڭ شٸلدە ايىنىڭ 7-13 ارالىعىندا كٶپتەگەن پەندەر بويىنشا ونلاين-دەرٸستەر وقىلىپ, قاشىقتىقتان باقىلاۋ تاپسىرمالارى ەزٸرلەنٸپ, تەستٸك باقىلاۋ سۇراقتارىنىڭ بازاسىن جاساۋعا قاتىستىق.
سونىمەن بٸرگە, «100 وقۋلىق» باعدارلاماسى اياسىندا اۋدارىلعان وقۋلىقتاردىڭ ونلاين-دەرٸستەرٸ بويىنشا تەست-سۇراقتاردىڭ جٷيەسٸن قالىپتاستىرۋعا ىسقان مامانداردىڭ قاتارىندا بولدىق.
قورىتا ايتقاندا وسىنىڭ بەرٸ ۇلتتىق بٸلٸكتٸ ماماندى قالىپتاستىرۋداعى, بٸلٸم بەرۋ سالاسىن سيفىرلاندىرۋ, ونى بٸلٸم الۋشىعا يكەمدٸ دە تيٸمدٸ ەتۋ امالدارى دەۋگە بولادى. سايىپ كەلگەندە, رۋحى مىقتى ينتەللەكتۋالدى ۇلتتى قالىپتاستىرۋ جولىنداعى ٸزگٸلٸكتٸ شارا دەپ بٸلەمٸز.
ابىلاي حان اتىنداعى حالىقارالىق
قاتىناستار جەنە ەلەم تٸلدەرٸ ۋنيۆەرسيتەتٸ
پروفەسسورى, فيلوسوفييا عىلىمدارىنىڭ
دوكتورى د.س.راەۆ
.jpeg)