فوتو: egemen.kz
25 قازان — رەسپۋبليكا كٷنٸ. قازاقستاننىڭ مەملەكەتتٸك تاريحىنداعى ەڭ ماڭىزدى كەزەڭدەردٸڭ بٸرٸمەن تىعىز بايلانىستى. بۇل كٷن — ەل ەگەمەندٸگٸنٸڭ ٸرگەتاسى قالانعان, تەۋەلسٸزدٸككە جول اشقان تاريحي بەلەس. وسى ورايدا Ult.kz رەسپۋبليكا كٷنٸ تۋرالى تاريحي انىقتاما ۇسىنادى.
ەگەمەندٸك دەكلاراتسيياسى — جاڭا دەۋٸردٸڭ باستاۋى
1990 جىلى 25 قازاندا قازاق كەڭەستٸك سوتسياليستٸك رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتٸك ەگەمەندٸگٸ تۋرالى دەكلاراتسيياسى قابىلداندى. بۇل قۇجات سول كەزدەگٸ قازاق كسر جوعارعى كەڭەسٸنٸڭ سەسسيياسىندا قابىلدانىپ, حالقىمىزدىڭ عاسىرلار بويعى ارمانىن جٷزەگە اسىرۋ جولىنداعى العاشقى ساياسي-قۇقىقتىق قادام بولدى.
دەكلاراتسييادا قازاقستاننىڭ ٶز اۋماعىنا, تابيعي رەسۋرستارىنا, ٸشكٸ جەنە سىرتقى ساياساتىنا تولىق تەۋەلسٸز بيلٸك ەتۋ قۇقىعى جارييالاندى. ول كەزەڭدە كەڭەس وداعى ەلٸ ٶمٸر سٷرٸپ تۇرعانىمەن, قازاق ەلٸ دەربەس شەشٸم قابىلداۋعا, ٶز تاعدىرىن ٶزٸ ايقىنداۋعا باعىت الدى. بۇل — بولاشاق تەۋەلسٸز قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ٸرگەتاسى ەدٸ.
تاريحي ماڭىزى
ەگەمەندٸك دەكلاراتسيياسى — تەۋەلسٸزدٸك دەكلاراتسيياسىنىڭ العىشارتى. ول ەلدٸڭ ساياسي جٷيەسٸندە, ەكونوميكالىق دەربەستٸگٸندە, مەدەني جاڭعىرۋىندا جاڭا پاراق اشتى. 1991 جىلعى 16 جەلتوقسانداعى تەۋەلسٸزدٸك تۋرالى كونستيتۋتسييالىق زاڭ دەل وسى 1990 جىلعى قۇجاتتىڭ لوگيكالىق جالعاسى رەتٸندە قابىلداندى.
سوندىقتان 25 قازان ەلٸمٸزدٸڭ تەۋەلسٸزدٸك جولىنداعى العاشقى رەسمي قادامىنىڭ كٷنٸ, ۇلتتىق سانا مەن رۋحتىڭ ويانۋ كەزەڭٸ. بۇل كٷن — مەملەكەتتٸلٸككە باستار تاريحي كٶپٸر ٸسپەتتٸ.
رەسپۋبليكا كٷنٸ مەرەكەسٸ قالاي قالىپتاستى?
1995 جىلعا دەيٸن 25 قازان رەسپۋبليكا كٷنٸ رەتٸندە رەسمي تٷردە اتالىپ ٶتٸلٸپ كەلدٸ. الايدا كەيٸن بۇل مەرەكە كٷنتٸزبەدەن تٷسٸپ قالدى. تەك 2022 جىلى مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ جارلىعىمەن رەسپۋبليكا كٷنٸ قايتادان ۇلتتىق مەرەكە مەرتەبەسٸن الدى.
قۇجاتتىڭ تاريحي مەنٸ
دەكلاراتسييادا العاش رەت:
قازاق كسر اۋماعى بٶلٸنبەيتٸن جەنە قول سۇعىلمايتىن مەملەكەتتٸك تەرريتورييا دەپ جارييالاندى;
قازاقستان ٶزٸنٸڭ تابيعي رەسۋرستارىنا يەلٸك ەتۋ قۇقىعىن ٶز قولىنا الدى;
رەسپۋبليكا اۋماعىندا كسرو زاڭدارىنان جوعارى تۇراتىن ٶز زاڭدارىنىڭ ٷستەمدٸگٸ بەكٸتٸلدٸ;
ازاماتتىق, مەملەكەتتٸك تٸل, قارۋلى كٷش قۇرۋ, سىرتقى ساياسات جٷرگٸزۋ سىندى ەگەمەندٸ بەلگٸلەر انىقتالدى.
قاتىسقان جەنە تاريحي رٶل اتقارعان تۇلعالار
جوعارعى كەڭەستٸڭ جەتەكشٸلەرٸ مەن دەپۋتاتتار:
سەرٸكبولسىن ەبدٸلدين – سول كەزدەگٸ قازاق كسر جوعارعى كەڭەسٸنٸڭ تٶراعاسى. ول دەكلاراتسييانىڭ قابىلدانۋىنا باسشىلىق جاساپ, تاريحي سەسسييانى جٷرگٸزدٸ. كەيٸنٸرەك بۇل كٷندٸ «قازاق مەملەكەتتٸلٸگٸنٸڭ جاڭا دەۋٸرٸ باستالعان سەت» دەپ اتاعان.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ – سول كەزدەگٸ قازاق كسر پرەزيدەنتٸ (1990 جىلعى سەۋٸردەن باستاپ). ول ەگەمەندٸك دەكلاراتسيياسىن قابىلداۋدى ەلدٸڭ ساياسي جەنە ەكونوميكالىق دەربەستٸگٸن بەكٸتەتٸن شەشٸم رەتٸندە قولداپ, نەگٸزگٸ باعىتتى ۇسىندى.
ولجاس سٷلەيمەنوۆ, مۇحتار شاحانوۆ, سالىق زيمانوۆ, ٶمٸربەك جولداسبەكوۆ, سەرگەي تەرەششەنكو, مىرزاتاي جولداسبەكوۆ, ەبدٸمەجيت قاناپين, بولاتحان تايجان, مىرزابەك دٷيسەنوۆ, مارات وسپانوۆ, ەرٸك اسانباەۆ, عاريفوللا ەسٸم, ەمٸرحان مۇقانوۆ سىندى كٶرنەكتٸ قوعام قايراتكەرلەرٸ مەن دەپۋتاتتار دەكلاراتسييانىڭ جوباسىن تالقىلاۋعا قاتىسىپ, ٶز پٸكٸرلەرٸن بٸلدٸردٸ.
تٶلەۋتاي سٷلەيمەنوۆ (كەيٸنگٸ جىلدارى سىرتقى ٸستەر مينيسترٸ بولعان) سول سەسسييادا ەگەمەندٸككە قاتىستى حالىقارالىق قۇقىقتىق مەسەلەلەر جٶنٸندە ماڭىزدى پٸكٸر ايتتى.
ساياسي احۋال مەن تاريحي فون
1990 جىلى كەڭەس وداعى ىدىراۋ الدىندا تۇردى. بالتىق ەلدەرٸ مەن رەسەي فەدەراتسيياسى ٶز ەگەمەندٸگٸن جارييالاعان بولاتىن. وسى تۇستا قازاقستان دا ەلدٸك دەربەستٸككە قادام جاساپ, ٶزٸنٸڭ تابيعي, ەكونوميكالىق, ساياسي قۇقىقتارىن وداقتان تەۋەلسٸز رەتتەۋدٸ ۇيعاردى.
دەكلاراتسييا قابىلدانعان سەت — زالدا ۇزاق تالقىلاۋ مەن قىزۋ پٸكٸرتالاستىڭ نەتيجەسٸ بولدى. كەيبٸر دەپۋتاتتار بۇل شەشٸمنٸڭ باتىل ەكەنٸن, بٸراق ۋاقىت تالابىنان تۋعان قاجەتتٸلٸك ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ.
1990 جىلعى 25 قازان كٷنٸ كەشكە قاراي, داۋىس بەرۋ نەتيجەسٸندە «قازاق كسر-ٸنٸڭ مەملەكەتتٸك ەگەمەندٸگٸ تۋرالى دەكلاراتسييا» كٶپشٸلٸك داۋىسپەن قابىلداندى. سول سەتتەن باستاپ قازاقستان ٶز زاڭدارىن دەربەس قابىلداۋعا, ەكونوميكالىق ساياساتتى ٶز بەتٸنشە جٷرگٸزۋگە قۇقىق الدى.
