تٷركٸستان وبلىسىنىڭ قۇرىلىپ, 17-شٸ ايماقتىڭ پايدا بولۋى - بۇل تاريحي ساباقتاستىق پەن ەدٸلدٸكتٸڭ سالتانات قۇرۋىنىڭ كٶرٸنٸسٸ. تٷركٸستان وبلىسىنىڭ قۇرىلۋى قالانىڭ قازاقستاننىڭ مەدەنيەت ورتالىعى, ٸرٸ ەكونوميكالىق وشاعى رەتٸندە دامۋىنا جاقسى مٷمكٸندٸك تۋعىزادى. بەلگٸلٸ ساياساتتانۋشى راسۋل جۇمالى وسىنداي پٸكٸر بٸلدٸردٸ, دەپ حابارلايدى قازاقپارات تٸلشٸسٸ.
«نەگٸزٸنەن بۇل كٶپ جاعىنان جاعىمدى حابار. بۇل ەڭگٸمەنٸڭ شىققانىنا دا بٸرتالاي بولدى. بۇدان بۇرىن دا قوعامدا وسىنداي ۇسىنىستار مەن باستامالار كٶپ كٶتەرٸلگەن بولاتىن. جاعىمدى تۇستارىنا كەلەتٸن بولساق, ەلٸمٸزدە تۇرعىندارىنىڭ سانى 1 ميلليوننان اسقان ٷشٸنشٸ قالانىڭ تٸركەلٸپ وتىرعانى. شىمكەنتتٸڭ وسى دەرەجەگە جەتٸپ, تيٸسٸنشە ونىڭ قوسىمشا مەرتەبە بەرٸلۋٸ, 17-شٸ ايماقتىڭ پايدا بولۋى... بۇل ەلدەگٸ دەموكراتييالىق مەسەلەلەردٸڭ دامىپ كەلە جاتقانىن كٶرسەتەدٸ. ەكٸنشٸ جاعىنان وبلىس اتاۋىنىڭ وڭتٷستٸك قازاقستاننان تٷركٸستانعا اۋىستىرىلۋى - مەنٸڭشە بۇل تاريحي ساباقتاستىقتىڭ, تاريحي ەدٸلدٸكتٸڭ سالتانات قۇرعانىنىڭ كٶرٸنٸسٸ. بۇل قالانىڭ بايىرعى تاريحي اتاۋى - تٷركٸستان. كيەلٸ تٷركٸستاننىڭ ەربٸر قازاق بالاسى ٷشٸن, ەربٸر تٷركٸ بالاسى ٷشٸن ماڭىزى ەرەكشە», - دەيدٸ ساياساتتانۋشى.
راسۋل جۇمالىنىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, مۇنداي شەشٸم بٸرشاما قارجىلىق, ۇيىمداستىرۋشىلىق شارالاردى قاجەت ەتەدٸ. سەبەبٸ, وبلىستى باسقارۋشى ەكٸمشٸلٸك, تيٸستٸ كادرلار قازٸر جاڭا ەكٸمشٸلٸك ورتالىق - تٷركٸستانعا كٶشۋٸ كەرەك.
«مەنٸڭشە, بۇل تەك قانا تەحنيكالىق جاعىنان ەمەس, ەكونوميكالىق جەنە ساياسي تۇرعىدان تٷركٸستاننىڭ دامۋىنا جاقسى سەرپٸن بەرەتٸنٸ انىق. مۇنداي تەجٸريبەلەر بٸزدە بۇعان دەيٸن بولعان. مەسەلەن, استانانىڭ مەملەكەت دەڭگەيٸندەگٸ مەرتەبەگە يە بولعاننان كەيٸن قالاي دامىپ كەتكەنٸ بەلگٸلٸ. تٷركٸستان - كيەلٸ دە ماڭىزدى قالا. بۇل قادام ٶڭٸردەگٸ ەكونوميكانىڭ, بيزنەستٸڭ, ينفراقۇرىلىم مەن جولدىڭ دامۋىنا سەرپٸن بەرە وتىرىپ, تٷركٸستاننىڭ تەك كيەلٸ مەكەن ەمەس, ٷلكەن مەدەنيەت ورتالىعى, ەكونوميكالىق وشاعى رەتٸندە دامۋىنا جاقسى مٷمكٸندٸك تۋعىزادى دەپ كٷتٸلۋدە», - دەيدٸ راسۋل جۇمالى.
ساياساتتانۋشى وسى جاڭالىقپەن بٸرگە بٸر مەسەلەنٸ شەشٸپ الۋعا بولاتىنىن ەسكە سالدى.
«مىسالى, كەزٸندەگٸ كەڭەس زامانىنىڭ, وتارلىق زاماننىڭ جەر-سۋ اتاۋلارىنان اقىرىنداپ قول ٷزٸپ, بايىرعى اتاۋلاردى قايتارۋعا ماڭىز بەرگەن جٶن بولار ەدٸ. بۇل رەتتە پەتروپاۆل مەن پاۆلودار, ٶسكەمەن سەكٸلدٸ قالالار تۋرالى ايتىپ وتىرمىن. وسى مەسەلەنٸ كٶتەرسە مەنٸڭشە دۇرىس بولادى. بٸراق, سونىمەن قاتار تاعى بٸر ويلاندىراتىنى - وڭتٷستٸك قازاقستان وبلىسى دامىپ كەلە جاتقانىمەن, ورتالىق نەمەسە سولتٷستٸك ٶڭٸرلەردەگٸ حالىق ٶسٸمٸنٸڭ ٶتە باياۋ جٷرۋٸ, قازاقىلاندىرۋ مەسەلەسٸنٸڭ باياۋلىعى. مىسالى, سولتٷستٸك قازاقستاننىڭ حالقىن ٷش ەسەلەسەڭٸز دە, وڭتٷستٸك قازاقستاننىڭ حالقىنىڭ جارتىسىنا دا جەتپەيدٸ. بۇل دا ويلانتارلىق مەسەلە. سوندىقتان, بۇل مەسەلە قۇر مەرتەبەنٸ اۋىستىرعاننان گٶرٸ ەلدەقايدا اۋقىمدى شارۋا دەر ەدٸم», - دەيدٸ ول.
راسۋل جۇمالى ٶز سٶزٸندە «وبلىس» اتاۋىنىڭ ٶزٸنٸڭ ٶزگەرتۋ مەسەلەسٸنە نازار اۋدارۋ كەرەكتٸگٸن ايتادى.
«وبلىس دەگەن اتاۋدىڭ ٶزٸ مەنٸڭشە ەسكٸرگەن سەكٸلدٸ. ٶزبەكتەر كەزٸندە «ۋەلايات» دەگەن ۇعىمدى جانداندىردى. بۇل بٸزگە دە جاقىن سٶز. تاريحتى بٸلسەڭٸز, كەزٸندە قازاق دالاسىندا «دالا ۋەلاياتى» دەگەن گازەت دە شىعىپ تۇرعان. وسىنداي دٷنيەلەردٸ قولعا الاتىن بولساق, مەنٸڭشە دۇرىس بولار ەدٸ. سوندىقتان, وسى شەشٸمدٸ جالپى دۇرىس دەپ قابىلدايمىن. تٷركٸستان وبلىسىنىڭ قۇرىلۋى سوعان قوسىمشا بٸر قۇلشىنىس بەرٸپ وتىر. تاريحي شىندىقتى, تاريحي ەدٸلدٸكتٸ قايتا قۇرۋ, قايتا جاڭعىرتۋ, وتارسىزدانۋ ساياساتىن قولعا الۋ, بۇل جەردە دە - ەلٸ اقساڭداپ جاتقان تۇستار بار. سوندىقتان, وسى سولارعا جاقسى بٸر سەرپٸن بەرەتٸن شەشٸم», - دەيدٸ ساياساتتانۋشى.
راسۋل جۇمالى جەكەلەگەن قالالاردىڭ حالقىنىڭ سانىنىڭ ٶسۋٸ بٸر جاعىنان قۋانتارلىق دەسەك تە, ەكٸنشٸ جاعىنان 18 ميلليون حالقى بار مەملەكەتتەگٸ اۋىل-ايماقتاردىڭ, فەرمەرلٸكتەردٸڭ, ەلدٸمەكەندەردٸڭ ازايىپ كەلە جاتقانىن ۇمىتپاۋ كەرەكتٸگٸن ايتادى.
«اۋىل جاستارىنىڭ قالاعا جاپپاي كٶشۋٸ بٸر جاعىنان تابيعي زاڭدى پروتسەس دەگەنٸمٸزبەن, ەكٸنشٸ جاعىنان بۇل اۋىلدى ەلدٸمەكەندەردەگٸ جاعدايدىڭ مەز ەمەس ەكەندٸگٸن مەڭزەيدٸ. ەكٸنشٸدەن, الماتى مەن استانادان بايقايتىنىمىز - قالاعا كٶشٸپ كەلگەندەردٸڭ ٶمٸر دەڭگەيٸنٸڭ تٶمەن قالۋى, ۋربانيزاتسييانىڭ ەلٸ دە بٸر رەتتەلمەي جاتۋى, استانا مەن الماتىنىڭ ٸرگەسٸندە تٷرلٸ زاڭدى-زاڭسىز كونگلامەراتسييالاردىڭ پايدا بولۋى بايقالادى. ياعني, مەملەكەتتٸڭ بٸر بٶلٸگٸندە حالىقتىڭ سانى ازايىپ بارا جاتسا, ەكٸنشٸ جاعىندا ٷي مەن جۇمىس جەتٸسپەسە دە قالالاردىڭ تولىپ كەتۋٸنٸڭ جٷيەگە كەلتٸرٸلمەۋٸ مەنٸڭشە ويلانتارلىق جاعداي. جالپى, ايتقاندا جاڭالىقتاردىڭ جاعىمدى تۇستارىن مويىنداي وتىرا, سودان تۋىندايتىن مەسەلەلەردٸ تارازىلاپ, تالداپ, نازاردان تىس قالدىرماۋ كەرەك», - دەيدٸ راسۋل جۇمالى.
