احمەت بايتۇرسىنۇلى اتىنداعى قوستاناي ٶڭٸرلٸك ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ عالىمدارى قوستاناي وبلىسى ەۋليەكٶل اۋدانىندا جٷرگٸزٸلگەن ارحەولوگييالىق زەرتتەۋلەر بارىسىندا ب.ز.د. VII-V مىڭجىلدىقتارعا جاتاتىن نەوليت دەۋٸرٸنٸڭ ٷش قورىمدى انىقتادى, دەپ حابارلايدى ult.kz.
مامانداردىڭ الدىن الا قورىتىندىسىنا سەيكەس بۇل ولجا قازاقستان اۋماعىنداعى تاس دەۋٸرٸ ارحەولوگيياسىن زەرتتەۋ ٷشٸن ماڭىزدى عىلىمي دەرەك بولىپ سانالادى.
ەكسپەديتسييا بارىسىندا ەجەلگٸ تۇرعىن ٷيلەردٸڭ ەدەنٸ استىنان بٸر بالانىڭ جەنە ەكٸ ەرەسەك ادامنىڭ جەرلەنگەن ورىندارى انىقتالدى. مۇنداي ولجا نەوليت دەۋٸرٸنٸڭ ارحەولوگييالىق ەسكەرتكٸشتەرٸ اراسىندا ٶتە سيرەك كەزدەسەدٸ.
قٶۋ ارحەولوگييالىق زەرتحاناسىنىڭ اعا عىلىمي قىزمەتكەرٸ, «تورعاي ويپاتىنىڭ نەوليتٸ (حرونولوگييا, كٶشٸ-قون جەنە ترانسمەدەني ٶزارا ەرەكەتتەسۋلەر)» عىلىمي جوباسىنىڭ جەتەكشٸسٸ يرينا شەۆنينانىڭ ايتۋىنشا, ەكسپەديتسييا بارىسىندا ەدەتتە تاس جەنە سٷيەك قۇرالدارى, كەراميكا سىنىقتارى مەن ەشەكەي بۇيىمدار كەزدەسەدٸ. ال تۇرعىن ٷيلەردٸڭ ەدەنٸ استىنان انىقتالعان جەرلەۋ ورىندارى بۇل ەسكەرتكٸشتەردٸڭ عىلىمي قۇندىلىعىن ەدەۋٸر ارتتىرادى.
عالىمداردىڭ ايتۋىنشا, تاس دەۋٸرٸنە جاتاتىن قورىمدار قوستاناي ٶڭٸرٸندە عانا ەمەس, جالپى قازاقستان اۋماعىندا دا سيرەك كەزدەسەدٸ. الدىن الا زەرتتەۋ نەتيجەلەرٸ ولاردىڭ نەوليت كەزەڭٸنە تيەسٸلٸ ەكەنٸن كٶرسەتٸپ وتىر.
اتالعان جاڭالىق ا.بايتۇرسىنۇلى اتىنداعى قوستاناي ٶڭٸرلٸك ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ تورعاي ارحەولوگييالىق ەكسپەديتسيياسى جٷرگٸزگەن زەرتتەۋلەر بارىسىندا انىقتالدى. بيىل ەكسپەديتسييا ەۋليەكٶل اۋدانىنداعى شيلٸ, سۇلۋكٶل جەنە بۇرىقتال ارحەولوگييالىق ەسكەرتكٸشتەرٸندە كەشەندٸ عىلىمي جۇمىستار جٷرگٸزٸپ جاتىر.
ەكسپەديتسييانى ارحەولوگييالىق زەرتحانانىڭ مەڭگەرۋشٸسٸ اندرەي لوگۆين باسقارادى. زەرتتەۋ جۇمىستارى قر عىلىم جەنە جوعارى بٸلٸم مينيسترلٸگٸنٸڭ گرانتتىق قارجىلاندىرۋى اياسىندا ارحەولوگييالىق زەرتحانا قىزمەتكەرلەرٸنٸڭ, تاريح ماماندىعى ستۋدەنتتەرٸنٸڭ جەنە ەرٸكتٸلەردٸڭ قاتىسۋىمەن جٷزەگە اسىرىلادى.
ەكسپەديتسييانىڭ تاعى بٸر ماڭىزدى نەتيجەسٸ – ماحانجار مەدەنيەتٸنە تەن ەجەلگٸ تۇرعىن ٷيلەردٸڭ زەرتتەلۋٸ. بۇعان دەيٸن ارحەولوگتار نەگٸزٸنەن كٶنە تۇراقتاردى زەرتتەپ كەلگەن بولسا, شيلٸ ەسكەرتكٸشٸنەن وسى مەدەنيەتكە تەن جارتىلاي جەرتٶلە ٷلگٸسٸندەگٸ تۇرعىن ٷيلەر العاش رەت انىقتالدى. قورىمداردىڭ دەل وسى باسپانالاردىڭ ەدەنٸ استىنان تابىلۋى ولاردىڭ عىلىمي ماڭىزىن ارتتىرا تٷسەدٸ.
مۇنداي جەرلەۋ دەستٷرٸ ەجەلگٸ كەزەڭدە ورتالىق ازييا مەن وعان ٸرگەلەس ٶڭٸرلەردەگٸ بٸرقاتار مەدەنيەتتەرگە تەن بولعان. تۇرعىن ٷيدٸڭ ەدەنٸ استىنا جەرلەۋ سول كەزەڭدەگٸ دٷنيەتانىم مەن جەرلەۋ عۇرىپتارىنىڭ ەرەكشەلٸكتەرٸن زەرتتەۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. بۇل ولجا ەجەلگٸ قاۋىمداردىڭ ٶمٸر سالتى, نانىم-سەنٸمٸ جەنە ەلەۋمەتتٸك-مەدەني ەرەكشەلٸكتەرٸ تۋرالى جاڭا عىلىمي دەرەكتەر الۋعا نەگٸز بولادى.
بٷگٸندە زەرتتەۋ جۇمىستارى جالعاسىپ جاتىر. الداعى كەزەڭدە انتروپولوگييالىق ساراپتاما, راديوكٶمٸرتەكتٸك مەرزٸمدەۋ جەنە كەشەندٸ زەرتحانالىق تالداۋلار جٷرگٸزٸلەدٸ. ولاردىڭ نەتيجەلەرٸ تابىلعان جەرلەۋ ورىندارىنىڭ ناقتى مەرزٸمٸن ايقىنداپ, قازاقستاننىڭ نەوليت دەۋٸرٸندەگٸ تاريحي-مەدەني ٷدەرٸستەر تۋرالى عىلىمي بٸلٸمدٸ تولىقتىرۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
