بەسەكەلەستٸكتٸ قورعاۋ جەنە دامىتۋ اگەنتتٸگٸنٸڭ تٶراعاسى سەرٸك جۇمانعارين تاۋارلىق گازدىڭ ٸشكٸ نارىعىنا كۆوتا ەنگٸزۋدٸ ۇسىندى, دەپ حابارلايدى قازاقپارات.
«بٷگٸندە تاۋارلىق گازدىڭ 95%-ىن «QazaqGaz» اق مونوپولييالىق قۇقىقپەن ۇسىنىپ وتىر. ٸشكٸ نارىققا بٷگٸن 18,6 ملرد تەكشە مەتر, ەكسپورتقا قىتاي باعىتىندا 7,2 ملرد تەكشە مەتر گاز جٶنەلتكەن. سونىمەن بٸرگە, ٸشكٸ نارىقتى تۇتىنۋ كٶلەمٸ ٷنەمٸ ٶسٸپ كەلە جاتقاندىقتان, ەكسپورت ٷنەمٸ قىسقارۋدا. ٸشكٸ نارىقتا باعانى قالىپتاستىرۋ جٷيەسٸ اشىق ەمەس. مۇندا 1000 تەكشە مەتر گازدىڭ باعاسى 600-دەن 10 مىڭ تەڭگەگە دەيٸن قۇبىلادى. ٸشكٸ نارىققا گاز جەتكٸزۋ تەرتٸبٸ ناقتىلانباعان», - دەدٸ سەرٸك جۇمانعارين.
اگەنتتٸك باسشىسى «QazaqGaz» كومپانيياسىنىڭ قازٸرگٸ تەرتٸپ بويىنشا تاۋارلىق گاز ساتۋدان 47% تابىس كٶرٸپ وتىرعانىن اتادى. ول تابىستىڭ بٸر بٶلٸگٸ قارىزداردى ٶتەۋگە جۇمسالاتىن كٶرٸنەدٸ.
«كەزٸندە «قازترانسگاز» اق-عا باسىم قۇقىق بەرۋ ەل ٶڭٸرلەرٸن اۋقىمدى گازداندىرۋ, ماگيسترالدىق, تاراتۋشى گاز قۇبىرلارىن سالۋ قاجەتتٸلٸگٸمەن نەگٸزدەلدٸ. مىسالى, «سارىارقا» گاز قۇبىرى «استاناگاز قمگ» اق قاراجاتى جەنە ەۋرازييالىق دامۋ بانكٸ مەن حالىق بانكتەن الىنعان قارىز ەسەبٸنەن قارجىلاندىرىلدى. ال ٶڭٸرلٸك تاراتۋ جەلٸلەرٸ تاريف ەسەبٸنەن, ياعني قاراپايىم حالىقتىڭ قالتاسىنان قارجىلاندىرىلادى. گازداندىرۋ كارتاسىنداعى نەگٸزگٸ ەرەجە ورىندالمايتىنى تٷسٸنٸكتٸ. تاۋارلىق گازدى تاسىمالداۋ نارىعىندا «ينتەرگاز ورتالىق ازييا» اق, «ازييا گاز قۇبىرى» جشس جەنە «بەينەۋ شىمكەنت گاز قۇبىرى» جشس جەنە «قازترانسگاز ايماق» اق تاراتۋ جەلٸلەرٸ بار. مۇندا تابيعي مونوپولييالار سۋبەكتٸلەرٸ شىعىندارىنىڭ 35%-ى مەملەكەتتٸك تاريفتٸك رەتتەۋدەن شىعارىلىپ, اۋتسورسينگكە بەرٸلدٸ. سالدارىنان, 2019 جىلدان باستاپ 2021 جىلعا دەيٸن وسى جۇمىستاردىڭ قۇنى 5,4 ملرد تەڭگەدەن 7,7 ملرد تەڭگەگە دەيٸن نەمەسە 42% ٶستٸ», - دەدٸ ول.
سونداي-اق, ول تاۋارلىق گازدى بٶلشەك ساۋدادا ٶتكٸزۋ نارىعىندا نارىقتى مونوپوليياسىزداندىرۋ پروتسەسٸ باستالعانىن مەلٸم ەتتٸ. مىسالى, رەسپۋبليكانىڭ 6 ٶڭٸرٸندە جەكە وپەراتورلاردىڭ ٷلەسٸ 15-20%-عا جەتكەن. «قازترانسگاز ايماق» اق تاۋارلىق گازدى ٶتكٸزۋدٸڭ بٶلشەك ساۋدا نارىعىندا ورىندالاتىن جۇمىستار كٶلەمٸنٸڭ شامامەن 70%-ىن بٶگدە ۇيىمدارعا اۋتسورسينگكە بەرگەن.
«گاز باعاسىن مەملەكەتتٸك رەتتەۋ ساقتالسىن دەگەن ۇسىنىسىمىز بار. بۇل رەتتە كۆوتالاردى قالىپتاستىرۋدىڭ ناقتى جەنە اشىق ٶلشەمشارتتارىن ايقىنداي وتىرىپ, ٸشكٸ نارىققا گاز جەتكٸزۋدٸ كۆوتالاۋ تەتٸگٸن ەنگٸزۋ قاجەت.
سونداي-اق, ٸشكٸ نارىققا بيرجادان تىس گاز جەتكٸزۋگە قول جەتكٸزۋ ەرەجەلەرٸن قابىلداي وتىرىپ, تاۋارلىق گازدى ساتىپ الۋعا جەنە ونى ٸشكٸ نارىققا ٶتكٸزۋ ٸسٸندە «QazaqGaz»-عا بەرلٸگەن ايرىقشا قۇقىقتى جويۋ كەرەك. دەگەنمەن, «QazaqGaz»-دىڭ سىرتقى نارىقتا گاز ساتۋعا بەرٸلگەن ايرىقشا قۇقىعىن ساقتاۋ ۇسىنىلادى», - دەدٸ سەرٸك جۇمانعارين.
