بەيسەنبٸ كٷنٸ ەلەمنٸڭ جٷزدەگەن ساراپشىلارى مەن جۋرناليستەرٸ سوچيدە ٶتكەن «ۆالداي» حالىقارالىق پٸكٸرتالاس كلۋبىندا رەسەي پرەزيدەنتٸ پۋتيننٸڭ ەلەمدٸك ساياساتتا بولىپ جاتقان وقيعالارعا قاتىستى پٸكٸرٸن ەستٸدٸ. بۇل ديالوگ الاڭىندا, سونىمەن قاتار, اۆسترييا مەن فينلياندييانىڭ بۇرىنعى باسشىلارى دا سۇراقتارعا جاۋاپ بەردٸ. الايدا نەگٸزگٸ ەڭگٸمە پۋتينمەن ٶربٸدٸ.
«بٸز اقش-تاعى سايلاۋ بارىسىنا ارالاسىپ وتىرعان جوقپىز. ارالاسا دا المايمىز. رەسەي اقش-تا ٶتەتٸن پرەزيدەنتتٸك سايلاۋعا ىقپال جاساي الادى دەگەن پٸكٸر بۇل قيسىنسىز. بۇل – ميف, -دەدٸ رەسەي پرەزيدەنتٸ. – اقش-تىڭ ٶز پروبلەماسى جەتكٸلٸكتٸ. ولاردىڭ سىرتقى ەلدەرگە قارىزىنان باستاپ, ٸشكٸ پروبلەماسى, تٸپتٸ ەركٸنسٸگەن پوليتسەيلەرٸنە دەيٸنگٸ ارالىقتاعى مەسەلەسٸ جەتەرلٸك. امەريكا - «بانان» ەلٸ ەمەس. سوندىقتان اقش-تىڭ پرەزيدەنتتٸك سايلاۋىنا رەسەي ىقپال ەتە الادى دەۋ سالماقتى وي ەمەس. اقش –ۇلى دەرجاۆا. ەگەر دۇرىس ايتپاسام, مەنٸڭ سٶزٸمدٸ تٷزەۋگە بولادى».
امەريكالىق جۋرناليستٸڭ بۇل ساۋالدى قويۋى دا بەكەر ەمەس. حيللاري كلينتونمەن بەسەكەگە تٷسٸپ جاتقان دونالد ترامپ «ەگەر پرەزيدەنتتٸك سايلاۋدا جەڭٸسكە جەتەتٸن بولسام, ەڭ الدىمەن شيەلەنٸسكەن حالىقارالىق جاعدايدى رەتتەپ, رەسەيمەن قارىم-قاتىناستى جاقسارتۋعا تىرىسامىن» دەگەنٸ بەلگٸلٸ. دەمەك, ترامپتىڭ ارتىندا رەسەي تۇر ما, جوق پا? ەرينە, رەسمي مەسكەۋگە اقش-پەن قاتىناستىڭ جاقسارعانى كەرەك. ترامپ تا ەكٸ جاق اراسىنداعى سالقىندىقتى جىلىتقىسى كەلەدٸ. ودان شوشۋدىڭ قاجەتٸ بار ما? دەموكراتييالىق پارتييانىڭ ٶكٸلدەرٸ ترامپتى وسى سٶزٸ ٷشٸن دە جاقتىرىپ وتىرعان جوق. «رەسەي سەكٸلدٸ اگرەسسورمەن, اگرەسسورشا سٶيلەسۋ كەرەك» دەيدٸ ولار. ال بۇل مەسەلەگە پۋتيننٸڭ كٶزقاراسى قانداي?
رەسەي پرەزيدەنتٸنٸڭ ويىنشا, دونالد ترامپ قاراپايىم ازاماتتاردىڭ مۇڭىن كٶتەرٸپ وتىر. ال قارا حالىق اقش بيلٸگٸندە ونداعان جىلدار بويى ٶزدەرٸن بيٸك ساناپ كەلە جاتقان جوعارى ەشەلونداعى ەليتالىق شەنەۋنٸكتەردٸڭ استامشىلىق ەڭگٸمەسٸنەن ەبدەن شارشاعان.
ال ترامپ ەڭ قاراپايىم جولدى تاپتى. ول – ەر سايلاۋشىنىڭ جٷرەگٸنەن شىعاتىن كٶكەيكەستٸ مەسەلەنٸ كٶتەرۋدە. سوندىقتان اق ٷيدەگٸلەرگە مۇنداي كٶزقاراس ۇناي قويمايدى. اقش-تا ٶتٸپ جاتقان پرەزيدەنتتٸك سايلاۋدا بٸز كەلٸسۋگە بولمايتىن ەڭ ٷلكەن مەسەلە, ول – رەسەيدٸ ادامزاتتىڭ جاۋى ەتٸپ كٶرسەتۋ. شىن مەنٸندە ولاي ەمەس. تٸپتٸ «رەسەي ناتو ۇيىمىنا ەنەتٸن ەلدەرگە قاۋٸپ تٶندٸرٸپ وتىر» دەگەن كٶزقاراستىڭ ٶزٸ كٷلكٸلٸ. ەۋروپادا - 300 ميلليون, اقش-تا - 600 ميلليون, ال رەسەيدە 146 ميلليون ادام تۇرادى. بٸز ەشكٸمگە شابۋىل جاسايىن دەپ وتىرعانىمىز جوق. بۇلاي ويلاۋدىڭ ٶزٸ كٷلكٸلٸ, - دەدٸ پۋتين.
سونىمەن قاتار, «ۆالداي» پٸكٸرتالاس كلۋبىندا رەسەي پرەزيدەنتٸ «ناتو ۇيىمى قازٸرگٸ جاڭا زامانعا بەيٸمدەلٸپ وتىرعان جوق. ۋكرايناداعى جاعدايعا جاۋاپ رەتٸندە ولار شىعىس ەۋروپا ەلدەرٸ مەن پولشاعا, ەستونييا, لاتۆييا جەنە ليتۆاعا قاۋٸپسٸزدٸك شارالارىن كٷشەيتۋ ماقساتىندا تٶرت باتالون كٸرگٸزدٸ. بۇل قادام نە ٷشٸن جاسالدى, كٸمنەن قورقادى, كٸم قاۋٸپ تٶندٸرٸپ وتىر? تٷسٸنٸكسٸز. قاۋٸپ-قاتەردٸڭ الدىن الۋ دەگەن ماقساتتا ويدان شىعارىلعان بۇل ەرەكەت شىن مەنٸندە الاڭداتارلىق» ,- دەپ اتاپ كٶرسەتتٸ.
پۋتيننٸڭ ويىنشا, بەرٸن رەسەيدەن كٶرۋگە بولمايدى. ەگەر سوڭعى ونداعان جىلدارداعى تاريحقا كٶز جٷگٸرتەر بولساق, بەلگرادقا بومبا تاستاعان كٸم? يراكقا شابۋىل جاساعان, اۋعانستاندى الاساپىران ەتكەن, ليۆيياعا ەدٸلەتسٸز سوعىس اشقان دەرجاۆانىڭ قادامىن رەسەي عانا ايىپتاپ, اشىق ايتا الادى. بۇۇ قاۋٸپسٸزدٸك كەڭەسٸنٸڭ كەلٸسٸمٸنسٸز ٶز قولايىنا جاقپاعان ەلگە سوعىس اشا بەرەتٸن دەرجاۆانىڭ ەرەكەتٸن قۇپتاۋعا بولمايدى.
رەسەي پرەزيدەنتٸنٸڭ بۇل كٶزقاراسى ەرينە قۋاتى كٷشتٸ, جوعارى دەرجاۆالى ەكٸنشٸ ەلگە جاقپايتىنى انىق. بٸراق ساياساتتا ەركٸم ٶز پٸكٸرٸندە قالا بەرەدٸ عوي. «ۆالدايداعى» پٸكٸرتالاس مٸنبەرٸندە جانىندا وتىرعان تٶرت ساراپشىعا ەمەس, جۋرناليستەر تاراپىنان ساۋالدىڭ 90 پايىزى ۆلاديمير پۋتينگە قويىلدى. بۇل تٷسٸنٸكتٸ دە. قازٸرگٸ ەلەمدٸك ساياساتتا «قىرىق كٸسٸ بٸر جاق, قىڭىر كٸسٸ بٸر جاق» سەكٸلدٸ «قىرعي-قاباق» كٶرٸنٸس ورىن الىپ وتىر. سوندىقتان, ناتو مەن اقش-پەن اراداعى قاتىناستا جالعىز ەل بولىپ قارسى قادام جاساپ, ارپالىسىپ كەلە جاتسا دا, كەز كەلگەن مەسەلەگە رەسەيدٸڭ ٶز ۇستانىمى بار.
...جاقتاۋ ەمەس, ماقتاۋ ەمەس بۇل. ەلٸڭدٸ قورعار ەسكەري قۋاتىڭ كٷشتٸ بولسا, سەنٸڭ دە سٶزٸڭ ٶكتەم شىعادى.
بەرٸك بەيسەنۇلى
