ماۋسىم ايى قازاقستاننىڭ سىرتقى ساۋداسى ٷشٸن سوڭعى ونجىلدىقتاعى ەڭ نەتيجەلٸ ايلاردىڭ بٸرٸنە اينالدى. ساۋدا بالانسىنىڭ پروفيتسيتٸ $4,4 ملرد-قا جەتٸپ, مامىر ايىنداعى كٶرسەتكٸشتەن تٶرت ەسەگە جۋىق ٶستٸ. بۇعان ەكسپورت كٶلەمٸنٸڭ, سونىڭ ٸشٸندە شيكٸزاتتىق ەمەس جەنە ٶڭدەلگەن تاۋارلار ەكسپورتىنىڭ ارتۋى نەگٸزگٸ سەبەپ بولدى. ساراپشىلاردىڭ پٸكٸرٸنشە, مۇنداي ديناميكا ەلگە ۆاليۋتالىق تٷسٸمنٸڭ ۇلعايۋىنا ىقپال ەتٸپ, تەڭگەگە قوسىمشا ٸرگەلٸ قولداۋ قالىپتاستىرادى.
ماۋسىم ايىندا قازاقستان $9,8 ملرد-تىڭ تاۋارىن ەكسپورتتادى. مامىردا بۇل كٶرسەتكٸش $6,1 ملرد بولعان. ال يمپورت سالىستىرمالى تٷردە از ٶسٸپ, $5,1 ملرد-تان $5,4 ملرد-قا جەتتٸ. نەتيجەسٸندە سىرتقى ساۋدانىڭ وڭ سالدوسى $4,4 ملرد بولدى. مامىردا بۇل كٶرسەتكٸش شامامەن $1 ملرد ەدٸ.
ساۋدا بالانسىنىڭ پروفيتسيتٸ ەلدٸڭ سىرتقى نارىقتارعا ساتاتىن تاۋارلارىنىڭ قۇنى يمپورتتالاتىن ٶنٸمدەردٸڭ قۇنىنان اسىپ كەتكەنٸن بٸلدٸرەدٸ. قازاقستان ٷشٸن بۇل كٶرسەتكٸشتٸڭ ماڭىزى ەرەكشە.
«قازاقستان ٷشٸن بۇل اسا ماڭىزدى كٶرسەتكٸش, ٶيتكەنٸ سىرتقى ساۋدا ەلگە شەتەل ۆاليۋتاسىنىڭ تٷسۋٸنٸڭ نەگٸزگٸ كٶزدەرٸنٸڭ بٸرٸ بولىپ قالا بەرەدٸ. تۇراقتى پروفيتسيت تٶلەم بالانسىن, حالىقارالىق رەزەرۆتەردٸ قولدايدى جەنە جالپى العاندا تەڭگە ٷشٸن اناعۇرلىم قولايلى جاعداي قالىپتاستىرادى», — دەيدٸ قازاقستان قارجىگەرلەر قاۋىمداستىعىنىڭ باس ساراپشىسى رامازان دوسوۆ.
ساراپشىلاردىڭ باعالاۋىنشا, ماۋسىمداعى نەتيجە كەمٸندە سوڭعى ون جىلداعى ەڭ جوعارى ايلىق پروفيتسيت بولدى. بۇعان دەيٸنگٸ رەكورد 2022 جىلى تٸركەلٸپ, $3,7 ملرد-تى قۇراعان. وسىلايشا, قازٸرگٸ كٶرسەتكٸش بۇرىنعى ماكسيمۋمنان شامامەن 20%-عا جوعارى.
ەڭ ماڭىزدىسى — پروفيتسيتتٸڭ ٶسۋٸ يمپورتتىڭ كٷرت قىسقارۋى ەسەبٸنەن ەمەس, ەكسپورتتىڭ ايتارلىقتاي ارتۋى نەتيجەسٸندە بولدى. بۇل ەلگە تٷسەتٸن ۆاليۋتالىق تٷسٸم كٶلەمٸنٸڭ ۇلعايۋ مٷمكٸندٸگٸن بٸلدٸرەدٸ.
بۇل ٷردٸس بٸرٸنشٸ جارتىجىلدىقتىڭ قورىتىندىسىنان دا بايقالادى. قاڭتار–ماۋسىم ايلارىندا قازاقستاننىڭ ساۋدا بالانسىنىڭ پروفيتسيتٸ $8,9 ملرد-قا جەتتٸ. بٸر جىل بۇرىن بۇل كٶرسەتكٸش $7,3 ملرد بولعان. ٶسٸم 21,5%-دى قۇرادى. ايتا كەتەيٸك, $8,9 ملرد — ۇلتتىق بانك بۇعان دەيٸن 2026 جىلدىڭ تولىق قورىتىندىسى بويىنشا بولجانعان ساۋدا بالانسىنىڭ پروفيتسيتٸ رەتٸندە كٶرسەتكەن كٶلەم.
ۆاليۋتا نارىعى ٷشٸن بۇل قولايلى ٸرگەلٸ فاكتور قالىپتاستىرادى: يمپورتتىڭ سالىستىرمالى تٷردە باياۋ ٶسۋٸ جاعدايىندا ەكسپورتتىق تٷسٸم نەعۇرلىم جوعارى بولعان سايىن, نارىقتاعى شەتەل ۆاليۋتاسىنىڭ ۇسىنىسى دا ارتا تٷسەدٸ.
«ەكونوميكا ٷشٸن بۇل — جەتكٸلٸكتٸ تٷردە وڭ سيگنال. ەكسپورتتىڭ جوعارىلاۋى ۆاليۋتالىق تٷسٸم ۇسىنىسىن ارتتىرسا, يمپورتتىڭ سالىستىرمالى تٷردە قالىپتى ٶسۋٸ شەتەل ۆاليۋتاسىنا دەگەن قارسى سۇرانىستى شەكتەيدٸ. جالپى العاندا, بۇل تەڭگەگە دەگەن ٸرگەلٸ قولداۋدى كٷشەيتەدٸ», — دەيدٸ رامازان دوسوۆ.
سونىمەن بٸرگە ساراپشى اي سايىنعى پروفيتسيت پەن ۇلتتىق ۆاليۋتا باعامىنىڭ ديناميكاسىن تٸكەلەي بايلانىستىرۋعا بولمايتىنىن اتاپ ٶتتٸ. تەڭگە باعامىنا كاپيتال قوزعالىسى, ۇلتتىق بانكتٸڭ وپەراتسييالارى, بيۋدجەت اعىندارى, ماۋسىمدىق فاكتورلار, ٸرٸ نارىق قاتىسۋشىلارىنىڭ مەمٸلەلەرٸ, مۇناي باعاسى, ۆاليۋتا باعامىنا قاتىستى كٷتۋلەر جەنە ەلەمدٸك قارجى نارىقتارىنداعى جاعداي قاتار ەسەر ەتەدٸ.
سىرتقى ساۋدا قۇرىلىمىنداعى ٶزگەرٸستەر دە نازار اۋدارۋعا تۇرارلىق. ساۋدا جەنە ينتەگراتسييا مينيسترلٸگٸنٸڭ مەلٸمەتٸنشە, قازاقستاننىڭ ەلەمنٸڭ بارلىق ەلدەرٸمەن شيكٸزاتتىق ەمەس تاۋارلار ساۋداسىنىڭ اينالىمى 2026 جىلدىڭ قاڭتار–ماۋسىم ايلارىندا $43,9 ملرد-قا جەتتٸ. بۇل ٶتكەن جىلدىڭ سەيكەس كەزەڭٸمەن سالىستىرعاندا 7,6%-عا نەمەسە $3,1 ملرد-قا كٶپ.
بۇل رەتتە ەكسپورت يمپورتقا قاراعاندا ەلدەقايدا جىلدام ٶسكەن. العاشقى التى ايدا قازاقستاندىق كەسٸپورىندار سىرتقى نارىقتارعا $15,2 ملرد-تىڭ ٶڭدەلگەن تاۋارىن جەتكٸزدٸ. بۇل بٸر جىل بۇرىنعى كٶرسەتكٸشتەن 17,6%-عا جوعارى.
«جالپى العاندا, قازاقستان ەكسپورتى تۇراقتى جەنە جىل سايىن ٶسٸپ كەلەدٸ. قازٸر ەكسپورت پەن ساۋدا بالانسى, ونىڭ ٸشٸندە مۇناي باعاسىنىڭ جوعارى بولۋىنا بايلانىستى, ٶسۋدٸڭ جاڭا تراەكتوريياسىنا شىقتى. ەكونوميكا ٷشٸن بۇل شەتەل ۆاليۋتاسىنىڭ نەعۇرلىم كٶپ تٷسۋٸن جەنە تەڭگە باعامىنىڭ تۇراقتىلىعىن ساقتاي وتىرىپ, يمپورت تۇتىنۋىن ارتتىرۋ مٷمكٸندٸگٸن بٸلدٸرەدٸ», — دەيدٸ Freedom Finance Global ساراپشىسى دانييار ورازباەۆ.
وڭ ديناميكا ەكسپورتتىڭ جالپى كٶلەمٸنەن عانا ەمەس, جەتكٸزٸلٸمدەردٸڭ گەوگرافيياسىنان دا بايقالادى. قازاقستاندىق كومپانييالار بٸرقاتار ٸرٸ ەرٸ پەرسپەكتيۆالى نارىقتارداعى ٷلەسٸن ارتتىرىپ كەلەدٸ.
ەسٸرەسە تٷركيياعا ەكسپورت ايتارلىقتاي ٶسكەن. قاڭتار–ماۋسىم ايلارىندا بۇل ەلگە ەكسپورت كٶلەمٸ ەكٸ ەسەگە ارتىپ, $950 ملن-نان $1,91 ملرد-قا جەتتٸ. وسى باعىتتاعى قوسىمشا ەكسپورتتىق تٷسٸم شامامەن $960 ملن بولدى.
ۇلىبريتانيياعا ەكسپورت 2,7 ەسەگە ٶسٸپ, $671,8 ملن-عا جەتتٸ. قىتايعا ەكسپورت 12,1%-عا ارتىپ, $3,67 ملرد بولدى.
ٶسٸم ٶزبەكستان, فرانتسييا, اۋعانستان جەنە گونكونگ نارىقتارىندا دا تٸركەلدٸ. بۇل قازاقستاندىق بيزنەستٸڭ حالىقارالىق نارىقتارداعى مٷمكٸندٸكتەرٸن كەڭەيتٸپ, ەكسپورت باعىتتارىن ەرتاراپتاندىرىپ كەلە جاتقانىن كٶرسەتەدٸ.
سوڭعى جەتٸ جىلداعى ديناميكا دا نازار اۋدارارلىق. 2019 جىلدىڭ قاڭتار–ماۋسىم ايلارىندا شيكٸزاتتىق ەمەس جەنە ٶڭدەلگەن تاۋارلاردىڭ ساۋدا اينالىمى $23,6 ملرد, ال ەكسپورت كٶلەمٸ $7,72 ملرد بولعان.
2026 جىلدىڭ قاڭتار–ماۋسىم ايلارىندا بۇل كٶرسەتكٸشتەر تيٸسٸنشە $43,9 ملرد جەنە $15,2 ملرد-قا جەتتٸ. وسىلايشا, جەتٸ جىل ٸشٸندە تاۋار اينالىمى شامامەن 1,9 ەسەگە ٶستٸ, ال ەكسپورت كٶلەمٸ ەكٸ ەسەگە جۋىق ارتىپ, شامامەن 97% قوسىلدى. سونىمەن قاتار $15,2 ملرد كٶلەمٸندەگٸ قازٸرگٸ ەكسپورت كٶرسەتكٸشٸ قاراستىرىلىپ وتىرعان كەزەڭدەگٸ ەڭ جوعارى مەن بولىپ وتىر.
قازٸرگٸ تاڭدا ەكسپورتتىق تاۋارلار سەبەتٸنٸڭ نەگٸزگٸ بٶلٸگٸن مىس پەن مىس كاتودتارى — $2,84 ملرد, ۋران — $1,51 ملرد, فەرروقورىتپالار — $1,1 ملرد جەنە كٷمٸس — $781,3 ملن قۇرايدى. ٶڭدەلگەن ٶنٸمدەردٸڭ ٸشٸندە كٷنباعىس مايى — $533 ملن جەنە جانۋارلارعا ارنالعان ازىق ٶنٸمدەرٸ — $438 ملن كٶلەمٸندە ەكسپورتتالعان.
قىسقا مەرزٸمدٸ پەرسپەكتيۆادا ەكسپورتتىڭ ٶسۋٸ شەتەل ۆاليۋتاسىنىڭ ۇسىنىسىن ارتتىرىپ, ۇلتتىق ۆاليۋتا ٷشٸن اناعۇرلىم تۇراقتى ٸرگەلٸ نەگٸز قالىپتاستىرادى. سونىمەن قاتار شيكٸزاتتىق ەمەس ەكسپورتتىڭ كەڭەيۋٸ قازاقستاندىق ٶندٸرۋشٸلەردٸڭ ٸشكٸ نارىقتان تىس جەرلەردەگٸ قاتىسۋىن بٸرتٸندەپ ارتتىرىپ كەلە جاتقانىن كٶرسەتەدٸ.
الايدا ۇزاق مەرزٸمدٸ ەسەرٸ ودان دا ماڭىزدى. ەگەر ەكسپورتتىڭ ٶسۋٸ ٶندٸرٸستٸك قۋاتتاردى كەڭەيتۋ, ٶڭدەۋ تەرەڭدٸگٸن ارتتىرۋ جەنە قازاقستاندىق كومپانييالاردىڭ جاڭا نارىقتارعا شىعۋىمەن قاتار جٷرسە, سىرتقى ساۋدا تەك ۆاليۋتالىق تٷسٸم كٶزٸ عانا ەمەس, ەكونوميكانى ەرتاراپتاندىرۋ فاكتورلارىنىڭ بٸرٸنە اينالۋى مٷمكٸن.
وسى تۇرعىدان العاندا ماۋسىمداعى $4,4 ملرد كٶلەمٸندەگٸ پروفيتسيتتٸ بٸر ايدىڭ وقشاۋلانعان نەتيجەسٸ رەتٸندە ەمەس, كەڭ اۋقىمدى ٷردٸستٸڭ بٸر بٶلٸگٸ رەتٸندە قاراستىرۋعا بولادى. سوڭعى جەتٸ جىلدا شيكٸزاتتىق ەمەس جەنە ٶڭدەلگەن تاۋارلار ەكسپورتى ەكٸ ەسەگە جۋىق ٶستٸ, ال 2026 جىلدىڭ بٸرٸنشٸ جارتىجىلدىعىندا سىرتقى ساۋدانىڭ نەگٸزگٸ ٶسٸمٸن دەل ەكسپورت قامتاماسىز ەتتٸ.
