فوتو: Akorda.kz
مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ٷندٸستان پرەمەر-مينيسترٸ نارەندرا موديدٸڭ شاقىرۋىمەن «جاھاندىق وڭتٷستٸك داۋىسى» ۆيرتۋالدى سامميتٸنە قاتىستى. بۇل جيىن «بٸر داۋىس, بٸر ماقسات» ۇرانىمەن ٶتتٸ, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات" اقوردانىڭ رەسمي سايتىنا سٸلتەمە جاساپ.
پرەزيدەنت سٶزٸنٸڭ باسىندا وسى ماڭىزدى فورۋمعا شاقىرعانى ٷشٸن پرەمەر-مينيستر نارەندرا موديگە العىس ايتتى. سونداي-اق ٷندٸستاندى بيىل «ٷلكەن جيىرمالىققا» (G20) تٶراعالىعىنىڭ باستالۋىمەن قۇتتىقتادى. سونداي-اق قازاقستاندا ٷندٸستان تٶراعالىعىن نيۋ-دەليدٸڭ جاھاندىق بەدەلٸ مەن ىقپالىنىڭ ەلەمدٸك قوعامداستىق تاراپىنان لايىقتى مويىندالعانى دەپ قاراستىراتىنىن اتاپ ٶتتٸ.
پرەزيدەنت ەلەمدە بولىپ جاتقان داعدارىستار ورنىقتى دامۋدى قامتاماسىز ەتۋ جەنە كليماتتىڭ ٶزگەرۋٸنە قارسى كٷرەس جٶنٸندەگٸ 2015 جىلى كەلٸسٸلگەن شارالارعا كەدەرگٸ كەلتٸرٸپ وتىرعانىن مەلٸمدەدٸ. قاسىم-جومارت توقاەۆ قازاقستاننىڭ ٶزارا ديالوگ پەن جاھاندىق دەڭگەيدەگٸ ورتاق مٷددەنٸ ٸزدەۋ ارقىلى تۋىنداعان پروبلەمالاردى شەشۋگە نيەتتٸ ەكەنٸن راستادى.
مەملەكەت باسشىسى فورۋمدا سٶيلەگەن سٶزٸندە بٸرقاتار ماڭىزدى مٸندەتكە نازار اۋداردى. اتاپ ايتقاندا, پرەزيدەنت بارلىق ەلدٸ ورنىقتى دامۋ ماقساتتارىنا (ودم) قول جەتكٸزۋ ٷشٸن كٷش بٸرٸكتٸرۋگە شاقىردى. ونىڭ پٸكٸرٸنشە, ودم-دى جٷزەگە اسىرۋ ٸسٸ جەكەلەگەن مەملەكەتتەر دەڭگەيٸندە عانا ەمەس, ٶڭٸرلٸك جەنە جاھاندىق دەڭگەيدە دە بٸرلەسكەن كٷش-جٸگەردٸ تالاپ ەتەدٸ.
– سوندىقتان قازاقستاندا ورتالىق ازييا مەن اۋعانستان ٷشٸن ودم جٶنٸندەگٸ بۇۇ-نىڭ ٶڭٸرلٸك ورتالىعىن اشۋ قاجەت دەپ سانايمىز. مۇنداي ورتالىق بۇۇ-نىڭ ٶڭٸردەگٸ جوبالىق قىزمەتٸن بارىنشا تيٸمدٸ ٷيلەستٸرۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
پرەزيدەنت كليماتتىڭ ٶزگەرۋٸنە قاتىستى مەسەلەگە دە توقتالدى. مەملەكەت باسشىسى ەلەمدەگٸ ورتاشا دەڭگەيمەن سالىستىرعاندا تەمپەراتۋرا ورتالىق ازييادا تەز كٶتەرٸلەتٸنٸن اتاپ ٶتتٸ. سوڭعى بٸرنەشە جىلدا ورتالىق ازييا ايماعىنىڭ بەس ەلٸندە قاتتى قۋاڭشىلىق بولدى. ونىڭ پٸكٸرٸنشە, كليماتتىڭ ٶزگەرۋٸ حالىقارالىق ىنتىماقتاستىقتى ودان ەرٸ نىعايتا تٷسۋدٸ قاجەت ەتەدٸ.
سونىمەن قاتار قاسىم-جومارت توقاەۆ سۋ سالاسىنداعى قاۋٸپسٸزدٸكتٸ قامتاماسىز ەتۋ مەسەلەسٸنە دە توقتالدى. بۇۇ ەسەبٸنە سەيكەس, كليماتتىڭ ٶزگەرۋٸ سالدارىنان جەر بەتٸندە 5 ميللياردتان استام ادام اۋىزسۋعا زەرۋ بولۋى مٷمكٸن. پرەزيدەنت سۋ تاپشىلىعى مەن تۇراقسىزدىقتىڭ بەلەڭ الۋى مەملەكەتتەردٸڭ ازىق-تٷلٸك, ەنەرگەتيكالىق جەنە ەكولوگييالىق قاۋٸپسٸزدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋگە كەرٸ ەسەرٸن تيگٸزەدٸ دەپ سانايدى. بۇدان بٶلەك, ەكونوميكالىق, گەوساياسي شيەلەنٸس جەنە تۇراقسىزدىق كٷشەيٸپ كەلەدٸ. تٷپتەپ كەلگەندە, ونىڭ سالدارى بٷكٸل ەلەمدەگٸ, ەسٸرەسە قۋاڭشىلىققا جيٸ ۇشىراي باستاعان جاھاندىق وڭتٷستٸكتەگٸ قاۋٸپسٸزدٸككە قاتتى ەسەر ەتۋٸ مٷمكٸن.
– وسىعان بايلانىستى مەن سۋ رەسۋرستارىن تيٸمدٸ ەرٸ ەدٸل پايدالانۋعا سەپتٸگٸن تيگٸزەتٸن سۋ تەحنولوگييالارىن ٶزارا بٶلٸسۋ ٷشٸن ايرىقشا قۇقىقتار مەن پرەفەرەنتسييالار جٷيەسٸن ەنگٸزۋدٸ ۇسىنامىن, – دەدٸ پرەزيدەنت.
مەملەكەت باسشىسى دٷنيەجٷزٸلٸك ازىق-تٷلٸك تاپشىلىعىمەن كٷرەستە قازاقستان ٶزٸنٸڭ اۋىل شارۋاشىلىعى ەلەۋەتٸن ودان ەرٸ پايدالانۋعا نيەتتٸ ەكەنٸن مەلٸمدەدٸ. ونىڭ پٸكٸرٸنشە, ازىق-تٷلٸك پەن تىڭايتقىشتاردىڭ حالىقارالىق ساۋداسىنا سانكتسييا سالىنباۋى جەنە باسقا دا شەكتەۋلەر قويىلماۋى كەرەك.
بۇل رەتتە قاسىم-جومارت توقاەۆ ازىق-تٷلٸك, تىڭايتقىشتار مەن مەديتسينالىق بۇيىمداردىڭ جاھاندىق جەتكٸزۋ تٸزبەگٸنە ساياساتتى ارالاستىرماۋ جٶنٸندەگٸ ٷندٸستان پرەمەر-مينيسترٸ نارەندرا موديدٸڭ ٷندەۋٸن قولدادى.
پرەزيدەنت قازٸرگٸ گەوساياسي احۋال جاعدايىندا سەنٸمدٸ ەرٸ ەرتاراپتاندىرىلعان جاھاندىق ترانزيت پەن كٶلٸك ينفراقۇرىلىمىنىڭ ماڭىزى ارتا تٷسكەنٸن اتاپ ٶتتٸ. ونىڭ ايتۋىنشا, قازاقستان كٶلٸك باعىتتارىن ەرتاراپتاندىرۋ جۇمىستارىن جٷرگٸزٸپ, ترانسكاسپيي حالىقارالىق كٶلٸك دەلٸزٸن (ورتا دەلٸز) بەلسەندٸ دامىتىپ كەلەدٸ.
سونىمەن قاتار مەملەكەت باسشىسى پاندەمييا قاۋپٸ مەن بيولوگييالىق قاتەردٸ ازايتۋعا باعىتتالعان جاڭا بٸرلەسكەن شارالار قابىلداۋ ٶزەكتٸ ەكەنٸن جەتكٸزدٸ. وسىعان بايلانىستى پرەزيدەنت بۇعان دەيٸن ۇسىنعان بيولوگييالىق قاۋٸپسٸزدٸك جٶنٸندە حالىقارالىق اگەنتتٸك قۇرۋعا قاتىستى باستاماسىن تاعى دا ەسكە سالدى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ سٶزٸنٸڭ سوڭىندا قازاقستان سەرٸكتەستەرمەن ينكليۋزيۆتٸ, كٶپجاقتى نەگٸزدە جەنە ٸزگٸ نيەت رۋحىندا ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋعا دايىن ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ.
سامميتكە قازاقستان پرەزيدەنتٸمەن قاتار ازييا, افريكا جەنە لاتىن امەريكاسىنداعى بٸرقاتار ەلدٸڭ باسشىلارى قاتىستى.
