«مير» تەلەارناسىنا سۇحبات بەرگەن قر پرەزيدەنتٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ ەلٸمٸزدٸڭ حالىقارالىق ساياساتقا قاتىستى نىق ۇستانىمدارى جايىندا سٶز قوزعاپ, ەۋرازييالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ بولاشاعىنا قاتىستى پايىمىمەن بٶلٸستٸ, دەپ حابارلايدى قازاقپارات.
سۇحبات بارىسىندا مەملەكەت باسشىسى ەكٸنشٸ دٷنيەجٷزٸلٸك سوعىسقا قاتىسقان ەكەسٸ تۋرالى ايتىپ بەردٸ.
«ەكەمنٸڭ بالا كەزٸنەن تاعدىرى قيىن بولدى. ەرتە جەتٸم قالدى. بالالار ٷيٸندە, سودان كەيٸن ينتەرناتتا تەربيەلەندٸ. كٶپ ۋاقىت ٶتپەي سوعىس باستالدى. سوعىس ول ٷشٸن تاعى دا باتىلدىق پەن تٶزٸمدٸلٸكتٸڭ سىناعى بولدى. ول سوعىستا كٶپ قيىندىقتى باسىنان ٶتكەردٸ, ونىڭ ٷرەيلٸ سىناعىنان ٶتتٸ. قورقىنىش پەن قايعى-قاسٸرەتتٸ جەڭە بٸلدٸ. ەيتسە دە ەكەم باسقا مايدانگەرلەر سيياقتى سوعىس تۋرالى, ەسٸرەسە ٶزٸنٸڭ ەرلٸگٸ مەن ماراپاتتارى تۋرالى ايتۋدى ۇناتپايتىن. ٶزٸنٸڭ سەزٸمٸ, جاۋمەن العاش بەتپە-بەت كەلۋٸ, جاۋىنگەرلەردٸڭ ەرلٸگٸ, باتىرلىعى جەنە جەڭٸسپەن ٷيگە ورالۋى جايلى ٶزٸنٸڭ «سولدات سوعىسقا كەتتٸ» اتتى ٶمٸرباياندىق كٸتابىندا ايتىپ بەردٸ», - دەپ ەسكە الدى ەكەسٸن قاسىم-جومارت توقاەۆ.
سونىمەن قاتار قازاقستان پرەزيدەنتٸ رجەۆ تٷبٸندەگٸ قاندى شايقاستا كٶز جۇمعان ەكەسٸنٸڭ ٷلكەن اعاسى قاسىم جايىندا دا سىر شەرتتٸ.
مەملەكەت باسشىسى ەكەسٸن دە, كٶكەسٸ قاسىمدى دا وتباسى بولىپ ەسكە الاتىنىن, بەيبٸت ٶمٸر ٷشٸن مايداندا مەڭگٸ قالعان باتىرلاردىڭ بەرٸ ۇمىتىلمايتىنىن ايتىپ ٶتتٸ.
«مەنٸڭ ەسٸمٸم دە سول قاسىم كٶكەمنٸڭ قۇرمەتٸنە قويىلعان. مەنٸڭ ەكەم ورنى تولماس قازاسىنا قابىرعاسى قايىسىپ, ٷلكەن اعاسىنىڭ رۋحىنا قۇرمەت كٶرسەتتٸ. ەكەم ونى قاتتى ساعىندى, بارلىق حاتتار مەن فوتولاردى ساقتاپ, ٶمٸر بويى جەرلەنگەن جەرٸ تۋرالى كەز-كەلگەن اقپاراتتى تابۋعا تىرىستى. كەيدە ەكەم اعاسىنىڭ قايتا تٸرٸلٸپ كەلەتٸنٸنەن دە ٷمٸتتەنەتٸن سيياقتى كٶرٸنەتٸن ماعان», - دەپ قوستى مەملەكەت باسشىسى.
سۇحبات بارىسىندا ەكٸنشٸ دٷنيەجٷزٸلٸك سوعىستاعى جەڭٸسكە قازاقستاننىڭ قوسقان ٷلەسٸ تۋرالى پٸكٸرٸن بٸلدٸرگەن قاسىم-جومارت توقاەۆ قازاقستانعا سوعىستىڭ العاشقى ايلارىندا رەسەي, ۋكراينا, بەلارۋس ايماقتارىندا وككۋپاتسييالانعان ٸرٸ ٶندٸرٸستٸك كەسٸپورىنداردىڭ بەرٸ كٶشٸرٸلگەندٸگٸن ەسكە الادى. قازاقستان ارمييانى جاراقتاندىرۋدا نەگٸزگٸ رٶلگە يە بولعانىن دا باسا ايتادى.
«مايداندا اتىلعان ون وقتىڭ توعىزى قازاقستان جەرٸندە شىعارىلدى. مايدانعا 1500 ۆاگون كيٸم-كەشەك پەن ازىق-تٷلٸك جٸبەردٸك. باسقاشا ايتقاندا, جەڭٸسكە جەتۋ جولىندا بٸزدٸڭ قوسقان ٷلەسٸمٸز ايقىن ەدٸ. قازاقستاندا تەاتر قايراتكەرلەرٸنٸڭ كٶبٸ شىعارماشىلىقپەن اينالىسا الدى. كينەماتوگرافيستەر مەن مۋزىكانتتار, اقىندار مەن جازۋشىلار كٶپ بولدى. دەل وسى ەلدە كٸتاپتار جازىلىپ, فيلمدەر تٷسٸرٸلدٸ, سوۆەت وداعىنىڭ تانىمال مەدەنيەت قايراتكەرلەرٸ تەاتر قويىلىمدارىن قويدى. ونىڭ ٸشٸندە سەرگەي ەيزەنشتەين, الەكسەي تولستوي, كونستانتين سيمونوۆ, سەرگەي پروكوفەۆ, گالينا ۋلانوۆا مەن تاعى باسقا ادامدار بار ەدٸ. «الەكساندر نەۆسكيي» اتتى ەيگٸلٸ فيلم دە الماتىدا تٷسٸرٸلدٸ», - دەدٸ پرەزيدەنت.
پرەزيدەنت قازاقستان - تەۋەلسٸز مەملەكەتتەر دوستاستىعى اياسىنداعى پوستكەڭەستٸك كەڭٸستٸكتەگٸ ەكونوميكالىق جەنە باسقا دا بايلانىستاردىڭ ناقتى جاقتاسى بولىپ قالا بەرەتٸندٸگٸنە نازار اۋدارا كەلە, ينتەگراتسييانىڭ كلاسسيكالىق ٷلگٸسٸ بويىنشا قۇرىلعان ەۋرازييالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ ٶزگە مەملەكەتتەر ٷشٸن دە تارتىمدى بولىپ كەلە جاتقانىن ايتتى.
«ۆەتنام, يران, سەربييامەن ساۋدا كەلٸسٸمدەرٸ بەكٸتٸلدٸ. مىسىرمەن جەنە ٷندٸستانمەن دەل وسىنداي كەلٸسٸم ورناتۋ مەسەلەلەرٸ شەشٸلٸپ جاتىر. جاقىندا عانا ەاەو قۇرامىنا باقىلاۋشى رەتٸندە سينگاپۋر ەندٸ. بٸزدٸڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتٸمٸزگە تيەسٸلٸ وسىناۋ ەڭبەكتٸ ەسكەرە كەلە, ۆلاديمير ۆلاديميروۆيچ پۋتين نۇرسۇلتان ەبٸشۇلى نازارباەۆقا جوعارعى ەۋرازييالىق ەكونوميكالىق كەڭەستٸڭ قۇرمەتتٸ تٶراعاسى اتاعىن بەردٸ. مۇنى كەڭەستٸڭ بارلىق مٷشەسٸ ماقۇلدادى», - دەپ اتاپ ٶتتٸ پرەزيدەنت.
سونىمەن قاتار مەملەكەت باسشىسى ەۋرازييالىق ەكونوميكالىق وداق اياسىنداعى باستى مٸندەت - ەكونوميكالىق جەنە ساۋدا بايلانىستارىن ساقتاۋ ەكەندٸگٸنە, وداق اياسىندا كاپيتالدى ٸلگەرٸلەتۋ, قىزمەتتەر, جۇمىس كٷشٸ, جەنە ساۋدا ەركٸندٸگٸ بار ەكەنٸنە باسا نازار اۋدارتتى.
«ەندٸگٸ ۋاقىتتا ساۋدا 4 ەركٸندٸكتٸڭ باستىسىنا اينالادى. ٶكٸنٸشكە قاراي, داعدارىس كەزٸندە ٸشكٸ نارىقتاردا جاڭا كەدەرگٸلەر پايدا بولادى. قازٸرگٸ كەزەڭدە ودان قاشىپ قۇتىلا دا المايتىن سيياقتىمىز. بٸراق, ولاردىڭ ۋاقىتشا ەكەنٸ جەنە قارىم-قاتىناستارىمىزدىڭ نورماسىنا اينالماۋى ماڭىزدى. بٸرلەسكەن جوبالاردى قارجىلاندىرۋ ٷشٸن بٸرٸككەن جوبامىز - ەۋرازييالىق دامۋ بانكٸنٸڭ مٷمكٸندٸكتەرٸن تيٸمدٸ پايدالانۋىمىز قاجەت. ەسٸرەسە, پوستداعدارىس كەزەڭٸندە», - دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
قاسىم-جومارت كەمەلۇلى قازاقستان قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىمەن جاڭا ٶزارا تيٸمدٸ قارىم-قاتىناس قۇرۋعا نيەتتٸ ەكەندٸگٸن جاسىرمادى.
«قازاقستاندىق «نۇرلى جول» باعدارلاماسى مەن قىتايدىڭ «جٸبەك جولى» ەكونوميكالىق بەلدەۋٸ ستراتەگيياسى كٶپ جاعدايدا تٷيٸسەدٸ جەنە تۇسپا-تۇس كەلەدٸ دەۋگە دە بولادى. «جٸبەك جولى» ەكونوميكالىق بەلدەۋٸن قۇرۋ يدەياسى 2013 جىلى قىتاي كٶشباسشىسى سي تسزينپيننٸڭ قازاقستانعا ساپارى بارىسىندا العاش رەت ايتىلعان ەدٸ. ٶتكەن جىلدىڭ كٷزٸندە بەيجٸڭگە ساپارىم بارىسىندا تٶراعا سي تسزينپينمەن ساۋدا بايلانىستارىمىزدى كەڭەيتۋ تاقىرىبىنا ٷلكەن نازار اۋداردىق. بٷگٸنگٸ كٷنٸ قىتاي قازاقستاننىڭ ەڭ ٸرٸ سىرتقى ساۋدا سەرٸكتەسٸ جەنە ەكونيميكالىق سەرٸكتەسٸ سانالادى», - دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
قازاقستان پرەزيدەنتٸنٸڭ دەرەگٸنشە, ەكٸ ەلدٸڭ اراسىنداعى تاۋار اينالىمىنىڭ كٶلەمٸ شامامەن 14,5 ملرد دوللاردى قۇرايدى. سوڭعى جىلدارى دا تاۋار اينالىمى ەكٸ مەندٸ سان تٶڭٸرەگٸندە بولىپ وتىر. 2018 جىلى ٶسٸم قارقىنى 11,5, ال 2019 جىلى 23 پايىزعا جەتتٸ.
«قازاقستان ٷشٸن قىتاي نارىعى ٷلكەن مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. مۇنى قازٸر عانا ايتىپ ٶتتٸم. قىتاي قازاقستاندىق ەنەرگييا رەسۋرستارىنىڭ دەستٷرلٸ تۇتىنۋشىسى سانالادى جەنە سوڭعى جىلدارى تەرەڭ ٶڭدەلگەن قازاقستاندىق تاۋارلار جەتكٸزٸلٸمٸ ارتىپ كەلە جاتقانى بايقالادى. بٸزدٸڭ شىعىستاعى كٶرشٸمٸز قازاقستاننىڭ ەكولوگييالىق تازا ازىق-تٷلٸك ٶنٸمدەرٸن ٷلكەن سۇرانىسپەن پايدالانادى. بۇعان قوسا, بٸز قىتايدى ازييا-تىنىق مۇحيتى ٶڭٸرٸ ەلدەرٸنٸڭ نارىعىنا تاۋارلارىمىزدى شىعارۋ ٷشٸن ترانزيتتٸك ايماق رەتٸندە قاراستىرامىز. قىتايدان تاۋارلار تەڭٸز جولى ارقىلى ەۋروپاعا 40 جەنە ودان دا كٶپ كٷندە جەتكٸزٸلەدٸ. ال قازاقستان مەن رەسەي ارقىلى قۇرلىق جولىمەن نە بەرٸ 15 كٷندە», - دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
كەسٸبي مانسابى ازييا ايماعىمەن تٸكەلەي بايلانىستى بولعان قازاقستان پرەزيدەنتٸ ازييا-تىنىق مۇحيتى ايماعىنداعى جاعدايعا پٸكٸر بٸلدٸرٸپ, جاھاندىق ويىنشىلار اراسىنداعى بەسەكەلەستٸك, تاريحتىڭ كٷردەلٸ كەزەڭدەرٸن تٷسٸندٸرۋ مەن شەكارا اينالاسىنداعى داۋلار, سونداي-اق قازٸرگٸ ەلەمدەگٸ پاندەمييانىڭ تارالۋ قاۋپٸ مەن وسى ٸندەتتٸڭ كەرٸ سالدارى جەنە ٶزگە دە فاكتورلار تۇراقسىزدىق تۋىنداتىپ وتىرعانىن اتاپ ٶتتٸ.
سونىمەن قاتار قازاقستان ەربٸر ەلدٸڭ ۇلتتىق ەگەمەندٸگٸن قۇرمەتتەۋدٸ, داۋلاردى بەيبٸت جولمەن شەشۋدٸ باستى نازارعا الاتىنىن, ۇدايى الۋ ديپلوماتيياسىن ۇستانىپ كەلگەنٸن جەنە بۇل ۇستانىمدى جالعاستىراتىنىن باسا ايتتى.
