فوتو: newreporter.org
بەلگٸلٸ جۋرناليست, مەنەدجەر, Factcheck Kazakhstan جوباسىنىڭ باس رەداكتورى دۋمان سماقوۆ «ماسس-مەديا تۋرالى» جاڭا زاڭ جوباسىن سىنعا الدى. ول Facebook پاراقشاسىنداعى جازباسىندا "داۋلى" زاڭ جوباسىنىڭ بٸرنەشە بابىنا قاتىستى پٸكٸر بٸلدٸرگەن.
"بٸر توپ جۋرناليستەر, قۇقىققورعاۋشىلار بولىپ الماتى جەنە استانا قالالارىندا بٸر ۋاقىتتا ەكٸ پرەسس-كونفەرەنتسييا جاسادىق.
ماقسات نە? ماقساتىمىز - قازاقستاننىڭ شىنىمەن اقپاراتتىق تەۋەلسٸز بولۋى, رەسەيدەن كٶشٸرٸلگەن زاڭداردىڭ قابىلدانباۋى, پرەزيدەنت مىرزانىڭ سٶز بوستاندىعى مەن ادام قۇقىقتارىنىڭ اپوكاليپسيسٸنە نازارىن اۋدارتۋ, ٷكٸمەتارالىق كوميسسييانىڭ جۋرناليستەردٸ قۋدالاپ, اشسا الاقانىندا, جۇمسا جۇدىرىعىندا ۇستاپ, قىزمەتٸمٸزگە شەكتەۋ جاساپ, تٸپتٸ تىيىم سالاتىن نورمالاردى قابىلداتپاۋ" - دەپ جازدى جۋرناليست.
ونىڭ ايتۋىنشا, بۇل - تەك تەۋەلسٸز مەديانىڭ عانا ەمەس, باستارىنا كٷن تۋعانشا “مەملەكەتشٸل” بولىپ, ٷن-تٷنسٸز اقشاسىن الىپ وتىرعانداردىڭ دا, مينيسترلٸك پەن زاڭدى اقتاپ پوست جازىپ جاتقانداردىڭ دا الاڭداۋى تيٸس جاعداي.
"ەرتەڭ زاڭ قابىلدانىپ, “قولىمدى مەرزٸمٸنەن كەش سەرمەدٸم” بولماسا يگٸ ەدٸ.
ال ەندٸ شۋلى زاڭنىڭ بٸرٸنەن بٸرٸ ٶتكەن بٸرنەشە عانا بابىنا توقتالايىق.
“ماسس-مەديا تۋرالى” دەپ اتالاتىن زاڭ جوباسىندا مەملەكەت پەن مەملەكەتتٸك ورگانداردىڭ جۋرناليستەردٸڭ الدىندا جاۋاپكەرشٸلٸگٸنەن گٶرٸ جۋرناليست جۇمىسىن قاداعالاۋ, ونى رەتتەۋ مەن جازالاۋ قاراستىرىلعان. شىنتۋايتىندا, مەملەكەتتٸك ورگاندار حالىقتى باقىلاۋشىلار ەمەس, ونىڭ سالىعىنا جالدانعان قىزمەتكەرلەرٸ ەكەنٸن ۇمىتىپ كەتسە كەرەك. بٸر زاڭ اياسىندا بٸرنەشە جاڭا ورگاندار قۇرىپ, ولار جۋرناليستەردٸ تىرپ ەتكٸزبەيتٸن بولماق. قىل اياعى ەتيكالىق نورمالاردى رەتتەپ, وعان باعىنباعان “تەنتەكتەردٸ” تەۋبەسٸنە كەلتٸرەدٸ-مٸس. ول قانداي تەۋبە, ول قانداي جازا? بٸز ەلٸ سوتسياليستٸك يا ديكتاتورلىق رەجيمدٸ ەلمٸز بە?
ەۋەلٸ مەم.ورگانداردىڭ سۇمدىق ماقتاپ جاتقان پرەسس-كارتاسىنا توقتالايىق. ەرٸپتەستەرٸمنٸڭ الدانىپ وتىرعانى دا - وسى. كارتا تۋرالى ايتقاندا اقدم تٷركييانى مىسالعا كەلتٸردٸ. يە, راسىندا بار. بٸراق, بٸزدٸڭ سٷيٸكتٸ مينيسترلٸك تٷركييانىڭ وسى كارتانى ەنگٸزگەننەن كەيٸن حالىقىرالىق ۇيىمداردىڭ سىنىنا قالعانىن, جۋرناليستەرگە شەكتەۋ مەن رەپرەسسييانىڭ ارتقانىن نەگە نازارعا ٸلمەيدٸ? بەلكٸم, بٸزدە دە سٶيتپەك شىعار…
پرەسس-كارتا دەگەن نە ٶزٸ? ەلگٸندە بٸر ەرٸپتەسٸم “بٸزدٸ بلوگەردەن اجىراتۋ ٷشٸن” كەرەمەت دەپتٸ. بۇل قاي ساسقانى? قىزمەتتٸك كۋەلٸكتٸ ەر رەداكتسييا بەرەدٸ ەمەس پە?! پرەسس-كارتا - بٸزدٸ بلوگەرلەردەن اجىراتۋشى ەمەس, بٸزدٸڭ قىزمەتٸمٸزدٸ شەكتەپ, اياعىما سالىنعان تۇساۋ, موينىمىزعا تاعىلعان قىل ارقان.
جۋرناليستكە بەرٸلەتٸن ەلەۋمەتتٸك جەڭٸلدٸكتەر دەگەنٸ تاعى بار. بٸراق, بۇنىڭ دا تٷبٸنە تٷسكەن ەشكٸم جوق. تاعى بٸر ەرٸپتەسٸم “جەڭٸلدەتٸلگەن يپوتەكا” دەپتٸ. كەرەمەت شىعار. بٸراق كارتاسماقسىز ٷي الىپ جاتقان قانشا جۋرناليست بار?! ولار “الماتى جاستارى”, “استانا جاستارى”, “7-20-25” دەگەن سيياقتى جالپىعا بٸردەي باعدارلامالار اياسىندا ٷي الىپ, الدى كٸرٸپ ٷلگەردٸ.
جۋرناليستكە كارتا تەك 1 جىلعا بەرٸلەدٸ. تەنتەك بولساڭ, تارتىپ الادى. جۇمىستان شىعىپ قالساڭ, 3 ايدا جۇمىس تاۋىپ, ورنالاسۋعا مٸندەتتٸسٸڭ. ونىمەن قوسا كارتا الۋ ٷشٸن كەمٸ 3-5 جىل تەجٸريبەڭ بولۋ كەرەك. ۆووبششەم, ايتا بەرسەڭ كٶپ.
تاعى بٸر مەسەلە - جۋرناليست ارناۋلى رەجيم كەزٸندە ماقالانى مەملەكەتتٸك ورگاندارمەن كەلٸسۋٸ كەرەك. سودان كەيٸن عانا شىعارا الادى. ٶزٸم بۇل جەردەن ەكٸباستۇزداعى جاعدايدىڭ ٸزٸن كٶرەم. ەلدەبٸر شەنەۋنٸك “جۋرناليستەر ەسٸرەلەپ جٸبەردٸ” دەپ ەدٸ. بٷگٸن ولار كونستيتۋتسييانىڭ 20-بابىن بۇزعالى وتىر. تسەنزۋراعا تىيىم سالىنعان, بٸراق… بٸراق جاپ-جاڭا قازاقستاننىڭ ٷكٸمەتٸ بۇدان بەيحابار سيياقتى. سوندا قالاي بولعانى?" - دەيدٸ ول ٶز جازباسىندا.
جۋرناليستٸڭ سٶزٸنشە, جاڭا زاڭ جوباسىنىڭ ەر بابىنا, ەر تارماعىنا جۋرناليستەردٸ قالاي رەپرەسسييالاپ, سٶز بوستاندىعىن قالاي شەكتەۋ كەرەك, تەنتەكتەردٸ قالاي باعىندىرۋ كەرەك, پرەزيدەنتتٸڭ ايتقانىن قالايشا سابوتاج جاساۋ كەرەك دەگەن تاقىرىپتاردا ديسسەرتاتسييا جازۋعا بولار ەدٸ.
"ەرٸپتەستەرگە ايتارىم, ويباي ولار “بٷلٸكشٸلەر” دەگەنشە, زاڭدى اشىڭىز. ەر باپتى, ەر تارماق پەن تارماقشانى مۇقييات وقىڭىز. بۇل - بٸزدەردٸڭ بولاشاعىمىز, حالىقتىڭ اماناتى. اماناتقا قييانات جاساۋ دۇرىس ەمەستٸگٸن ٶزدەرٸڭٸز دە بٸلەسٸزدەر.
شىنى كەرەك, وسىمەن ٷشٸنشٸ مينيستر بولىپ جاساپ جاتقان زاڭ - تىم رەپرەسسيۆتٸ. دەل وسى قالىپتا قابىلداۋ توقاەۆ مىرزاعا دەگەن سەنٸمسٸزدٸكتٸ ارتتىرۋى عاجاپ ەمەس. بىلايشا ايتقاندا, “مەن نە دەيمٸن, دومبىرام نە دەيدٸ?!”
ايتپاقشى, نازار اۋداراتىن تاعى بٸر مەسەلە, بٸز توقاەۆ مىرزا جيٸ ايتاتىن اشىق ديالوگتى تاڭداپ كەلدٸك. قر اقپارات جەنە قوعامدىق دامۋ مينيسترلٸگٸمەن بٸر ٷستەلگە وتىرىپ, بٸر زۋمعا كٸرٸپ, ٷنٸمٸزدٸ ەستٸرتۋگە تىرىستىق. بٸراق, بەرٸ - زايا. وسىدان بارىپ قوعامدى دامىتقىسى كەلەتٸندەردٸڭ شىن ماقساتى نە ەكەن دەگەن سۇراق تۋىندايدى" - دەپ جازادى Factcheck Kazakhstan جوباسىنىڭ باس رەداكتورى.
