ورىنسىز پرانكتىڭ سالدارى "ويىنشىق" بولماي قالۋى مٷمكٸن

كوللاج: Ult.kz

بٷگٸندە قولىمىز قالت ەتسە بولدى, ەلەۋمەتتٸك جەلٸنٸ اشىپ, تٷرلٸ ۆيدەولار كٶرەتٸنٸمٸز جاسىرىن ەمەس. ەسٸرەسە, بلوگەرلەردٸڭ كٷلكٸلٸ پرانكتارى كٶپشٸلٸكتٸڭ نازارىن ٶزٸنە اۋدارۋدا. وسى ورايدا Ult.kz تٸلشٸسٸ زاڭ مەن پسيحولوگييا سالاسىنىڭ ماماندارىن سٶزگە تارتىپ, پرانك جاساۋدىڭ سالدارىن قاراستىرىپ كٶردٸ. ماماندار ورىنسىز جاسالعان پرانكتىڭ سالدارى ويىنشىق بولماي قالۋى مٷمكٸن ەكەنٸن ايتادى.

پرانك تٷسٸرەمٸن دەپ زاڭعا قايشى ەرەكەتكە بارىپ جاتقاندار دا كەزدەسەدٸ. ونىڭ بٸر دەلەلٸ قىتايدا پرانك جاساعان بلوگەر قىزدىڭ ەرەكەتٸ.  الماتىعا قىتايدان جاقىندا ورالعان بويجەتكەنگە قاتىستى الماتى قالالىق پوليتسييا دەپارتامەنتٸ پروفيلاكتيكالىق ەڭگٸمە جٷرگٸزدٸ. وعان سەبەپ – ونىڭ قاتىسۋىمەن تٷسٸرٸلگەن بەينەروليكتەردٸڭ ەلەۋمەتتٸك جەلٸدە كەڭ تارالۋى جەنە قوعام تاراپىنان تەرٸس رەاكتسييا تۋىنداۋى.

اتالعان ۆيدەولاردىڭ بٸرٸندە بويجەتكەن سەرٸگٸنٸڭ قالتاسىنان ۇيالى تەلەفوندى الىپ, ونى كٶشەدە كەتٸپ بارا جاتقان قىتاي ازاماتتارىنىڭ قولىنا ۇستاتادى. كەيٸن سولاردى «تەلەفون ۇرلادى» دەپ كٶرسەتٸپ, جاعدايدى ەدەيٸ شىندىققا جاناسپايتىنداي ەتٸپ كٶرسەتكەن. پروفيلاكتيكالىق ەڭگٸمە بارىسىندا بويجەتكەن ەرەكەتٸنە ٶكٸنٸش بٸلدٸرٸپ, قوعامنان كەشٸرٸم سۇرادى.

– مەن بۇل ۆيدەولاردى ەشكٸمدٸ قورلاۋ نەمەسە رەنجٸتۋ ماقساتىندا تٷسٸرمەدٸم. جارييالاۋ كەزٸندە ويلانباعانىم راس. ەگەر بٸرەۋدٸڭ كٶڭٸلٸنە تيسەم, كەشٸرٸم سۇرايمىن. بۇدان بىلاي جارييالاناتىن كونتەنتكە مۇقييات قارايمىن, – دەدٸ ول.

كوللاج: turkystan.kz

پرانك –  ويىن با, جاۋاپكەرشٸلٸك پە?

بٷگٸندە ەلەۋمەتتٸك جەلٸنٸ اشساڭىز, كٷلكٸگە قارىق قىلعان بەينەلەردەن كٶز سٷرٸنەدٸ. بٸرٸ دٷكەندە ادامداردى شوشىتادى, ەندٸ بٸرٸ كٶشەدە بٶگدەنٸ مازاق ەتەدٸ, ٷشٸنشٸسٸ جۇمىس ورنىندا ەرٸپتەسٸن «ەزٸلمەن» ابدىراتادى. بۇلاردىڭ كٶبٸ – پرانك, ياعني جوسپارلانعان ەزٸل. بٸراق سول ەزٸلدٸڭ استارىندا نە جاتىر? شىن كٶڭٸل مە, ەلدە ەسەرلٸك پە? ەڭ باستىسى – ونىڭ سالدارى قايدا اپارادى?..

پسيحولوگتار دا, زاڭگەرلەر دە دابىل قاعىپ وتىر: پرانك – ادام پسيحيكاسىنا دا, قوعامعا دا كەرٸ ەسەر ەتۋٸ مٷمكٸن, ال كەي جاعدايلاردا زاڭ الدىنداعى جاۋاپكەرشٸلٸككە دەيٸن جەتەلەيدٸ.

فوتو: قۋات اۋعانبەكتٸڭ جەكە مۇراعاتىنان

«ەگەر پرانك ادامعا زييان كەلتٸرسە, قوعامدىق تەرتٸپتٸ بۇزسا نەمەسە زاڭسىز ەرەكەتتەرمەن بايلانىستى بولسا – قازاقستان زاڭدارى ونداي ەرەكەتتەر ٷشٸن جاۋاپكەرشٸلٸك قاراستىرعان.
مەسەلەن, قوعامعا جات, ەدەپسٸز ەرەكەتتەر مەن قوعامدىق تىنىشتىقتى بۇزۋ قر ەكٸمشٸلٸك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكستٸڭ 434-بابى بويىنشا "ۇساق بۇزاقىلىق" دەپ تانىلادى.
ەگەر پرانك قاساقانا كٷش قولدانۋمەن, مٷلٸكتٸ بٷلدٸرۋمەن نەمەسە تەرتٸپتٸ ٶرەسكەل بۇزۋمەن قاتار جٷرسە – قر قىلمىستىق كودەكسٸنٸڭ 293-بابىنا ساي بۇزاقىلىق رەتٸندە قاراستىرىلادى.
ال ەگەر ادامنىڭ دەنساۋلىعىنا زييان كەلسە – بۇل قك 107–109-باپتارىنا سەيكەس جاۋاپكەرشٸلٸككە ەكەپ سوعادى.
پسيحولوگييالىق نەمەسە مورالدىق زييان كەلسە – ازاماتتىق سوت ارقىلى مورالدىق ٶتەماقى تالاپ ەتٸلۋٸ مٷمكٸن (قر ازاماتتىق كودەكسٸ, 951-باپ)», – دەيدٸ زاڭگەر قۋات اۋعانبەك. 

كامەراعا تٷسٸرۋگە بولا ما?

قوعامدا كٶپ تالقىلاناتىن تاعى بٸر مەسەلە – ادامنىڭ رۇقساتىنسىز ۆيدەوعا تٷسٸرۋ جەنە ونى ەلەۋمەتتٸك جەلٸگە جارييالاۋ. بۇل – ويناقى ۆيدەو تٷسٸرۋ عانا ەمەس, جەكە ٶمٸرگە ارالاسۋ.

ەگەر ادام بەينەلەنۋگە كەلٸسٸم بەرمەسە, ونىڭ ۆيدەوسىن ينتەرنەتكە جٷكتەۋ — قر ازاماتتىق كودەكسٸنٸڭ 145-بابىن, «اقپارات تۋرالى» جەنە «باق تۋرالى» زاڭداردى بۇزۋى مٷمكٸن.

جەبٸرلەنۋشٸ بەينەجازبانى ٶشٸرۋدٸ تالاپ ەتۋگە تولىق قۇقىلى. ەگەر بۇل تالاپ ورىندالماسا, ازاماتتىق نەمەسە قىلمىستىق جاۋاپكەرشٸلٸك تۋىندايدى.

كەيبٸر پرانك جاساۋشىلار جاسىرىن كامەرانى قولدانادى. بۇل ەندٸ ەزٸل ەمەس, قىلمىستىق ەرەكەت دەپ ەسەپتەيدٸ زاڭگەر.

قر قىلمىستىق كودەكسٸنٸڭ 147-بابىنا سەيكەس, جاسىرىن تٷسٸرٸلٸم – جەكە ٶمٸرگە زاڭسىز ارالاسۋ رەتٸندە قاراستىرىلادى. بۇل ٷشٸن قىلمىستىق جاۋاپكەرشٸلٸك قاراستىرىلعان.

تٸپتٸ باق ٶكٸلدەرٸ دە ادام رۇقساتىنسىز جاسىرىن تٷسٸرٸلٸم جٷرگٸزۋگە قۇقىلى ەمەس.

پرانك – تەك كٷلكٸ ٷشٸن جاسالاتىن ەركٸن قيمىل ەمەس, ول ادامنىڭ ٸشكٸ ەلەمٸنە, پسيحيكاسىنا, قادٸر-قاسيەتٸنە ارالاسۋ. ەسٸرەسە ادامنىڭ رۇقساتىنسىز, قالاۋىنسىز ورىن العان ەزٸل زورلىقتىڭ جەڭٸل تٷرٸنە اينالۋى مٷمكٸن.

پيسحولوگتىڭ ايتۋىنشا, قوعامدىق قارىم-قاتىناستى جەڭٸل ەزٸلمەن ەمەس, مەدەني ديالوگپەن قۇرايىق. كٷلكٸ ٸزدەپ جٷرٸپ, زاڭنان اتتامايىق. ەزٸلدٸڭ دە شەكاراسى بار – ول ادامنىڭ قۇقىعى مەن قادٸرٸ.

پسيحولوگييالىق سوققى الدىم

پسيحولوگتىڭ سٶزٸنشە, پرانك ادامنىڭ پسيحيكاسىنا قاتتى ەسەر ەتۋٸ مٷمكٸن. بٸرٸنشٸدەن, ول ادامنىڭ بويىنداعى بۇرىنعى قورقىنىشتارىن قوزعاپ جٸبەرەدٸ. ەكٸنشٸدەن, ادام پسيحولوگييالىق جاراقات الۋى ىقتيمال. 

فوتو: گٷلبانۋم مۋرادۋللاەۆانىڭ جەكە مۇراعاتىنان

«مەن – شوكتىق جاراقات (شوكوۆايا تراۆما) بويىنشا مامانمىن. مۇنداي جاعدايعا ادام تٷسٸپ قالماۋى ٷشٸن ەڭ الدىمەن ونىڭ اينالاسىن بەكٸتٸپ, پسيحيكاسىن نىعايتۋ قاجەت. مەن ەر اداممەن جۇمىسىمدى وسىلاي باستايمىن. ٶيتكەنٸ شوكتىق جاراقاتقا ۇرىندىرعان سەت – بۇل ادامنىڭ ەلسٸز جەرٸنە بٸردەن سوققى بەرۋ, ياعني ونى بٸردەن "قورعانسىز ٶتكەلگە" يتەرۋ سيياقتى.
ال پرانك كەزٸندە ادام ەش دايىندىقسىز سول قورعانسىز ٶتكەلگە بٸر-اق لاقتىرىلادى. ودان ول شىعا ما, شىعا الماي ما – ول جاعى بەيمەلٸم. كەيدە ادامدار ونداي كٷيدەن مٷلدە شىعا الماي قالۋى دا مٷمكٸن.
بۇرىن ماعان دا پرانك جاساعان. مٷمكٸن, ولار پسيحولوگتىڭ پسيحيكاسى مىقتى بولادى دەپ ويلاعان شىعار. مەن كەسٸبي مامان بولسام دا, بۇل جاعدايدى اۋىر قابىلدادىم. ونىڭ ٷستٸنە, سول كەزەڭدە مەن شوكتىق جاراقاتپەن جۇمىس ٸستەۋ بويىنشا مامانداندىرۋدان ٶتٸپ جاتقان بولاتىنمىن. 
پرانك تەك ٶتە جاقىن ادامدار اراسىندا, بٸرٸن-بٸرٸ جاقسى بٸلەتٸن, سەنٸم ارتاتىن ورتالاردا عانا بولۋى كەرەك. سوندا عانا ادامنىڭ رەاكتسيياسىن الدىن الا بولجاۋعا بولادى. ال سىرت ادامعا, قارىم-قاتىناس شىنايى دامىماعان ورتادا پرانك جاساۋدىڭ ەش قاجەتٸ جوق.
بٸز ەربٸر ادامدا پرانك كەزٸندە قانداي رەاكتسييا بولاتىنىن ناقتى بٸلە المايمىز. يە, كەيبٸر دٷنيەلەردٸ ەزٸلمەن ايتۋعا, استارلاپ جەتكٸزۋگە بولادى. بٸراق پرانكتى بەتالدى, دايىندىقسىز جاساۋ – دۇرىس ەمەس», – دەيدٸ پيسحولوگ گٷلبانۋم مۋرادۋللاەۆا.

بٸز ەدەتتە پرانك قۇربانى تۋرالى كٶپ ايتامىز. ال پرانكتى كٸم جاسايدى? پسيحولوگييادا بۇل دا ماڭىزدى سۇراق. ادامنىڭ ەركٸنەن تىس, ونىڭ قالاۋىن ەسكەرمەي جاسالعان پرانكتى تٸپتٸ پسيحولوگييالىق زورلىق-زومبىلىق دەۋگە بولادى.

 اقبوتا مۇسابەكقىزى