2019-2021 جىلدارعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتٸ تالقىلاۋ بارىسىندا «اق جول» پارلامەنتتٸك فراكتسيياسىنىڭ جەتەكشٸسٸ ازات پەرۋاشەۆ ەلٸمٸزدەگٸ سالىق ساياساتىن سىنعا الدى.
سالىقتار بيۋدجەتتٸڭ 98% - دان استامىن قۇرايدى, سوندىقتان سالىق سالۋدىڭ ىنتالاندىرۋشى رٶلٸن قولدانا وتىرىپ, كەسٸپكەرلٸكتٸڭ جاڭا سۋبەكتٸلەرٸن تارتۋ ارقىلى سالىق سالۋ بازاسىن كەڭەيتۋ بويىنشا شارالاردى قولعا الادى دەپ كٷتكەنٸمٸز ويعا قونىمدى بولار ەدٸ. الايدا, شىن مەنٸسٸندە, سالىق ەكٸمشٸلٸگٸن قاتاڭداتۋ جەنە بيزنەسكە دەگەن قىسىمنىڭ كٷشەيۋٸ ودان ەرٸ جالعاسۋدا دەپ ەسەپتەيدٸ دەموكراتتار فراكتسيياسى.
سونىمەن, قوسىمشا قۇن سالىعى بويىنشا تٷسٸم كٶلەمٸن 34 % -عا تاڭعالدىرارلىق مۇنداي ارتتىرۋ «ەكونوميكانى جاڭعىرتۋ, ەكٸمشٸلٸكتەندٸرۋدٸ جەتٸلدٸرۋ جەنە ققس بويىنشا قايتارىم سوماسىن ازايتۋ» ەسەبٸنەن جٷرگٸزٸلمەك. بٸراق سالىق تٶلەۋشٸ ٷشٸن ققس-تى قايتارۋ جالپىعا بەلگٸلەنگەن جەنە نٶلدٸك ستاۆكا بويىنشا سالىق سالىناتىن اينالىمدار بولعان جاعدايدا عانا تۋىندايدى, بۇل دەگەنٸمٸز ەكسپورتقا جۇمىس ٸستەيتٸن كەسٸپورىندار.
دەمەك, ققس (قوسىمشا قۇن سالىعى) بويىنشا قايتارىمدى تەك ەكسپورتتى قىسقارتۋ ارقىلى عانا ازايتۋعا بولادى. ال, بۇل ۇلتتىق ەكونوميكانىڭ ەكسپورتتىق باعدارلانۋ ساياساتىنا قايشى كەلەدٸ.
«باسقا بٸر ىقتيمال جولى – ەر تٷرلٸ سىلتاۋلاردى جەلەۋ ەتٸپ قوسىمشا قۇن سالىعىنىڭ ەسەپكە الۋ بٶلٸگٸن قايتارماۋ, ياعني ناقتى قوسارلانعان سالىق سالۋ. جەنە بۇل نۇسقانىڭ ىقتيمالدىعى ەلدەقايدا باسىم بولىپ وتىر», - دەپ دەپۋتات قاۋٸپتٸڭ بارىن بٸلدٸردٸ.
ناقتى مىسال رەتٸندە, ول سالىق ورگاندارىنىڭ اەا (ارنايى ەكونوميكالىق ايماق) قاتىسۋشىلارى ساتىپ العان تاۋارلار مەن قىزمەتتەردٸ تٶلەۋ كەزٸندە ققس-تى ەسەپكە الۋدى الىپ تاستاعانى جٶنٸندە ايتىپ ٶتتٸ. وسى ورايدا ازات پەرۋاشەۆ «اق جول» فراكتسيياسى اعىمداعى جىلعى 13 ماۋسىمدا وسىنداي ەرەكەتتەردٸڭ نەتيجەسٸندە بٸر عانا «استانا – جاڭا قالا» ارنايى ەكونوميكالىق ايماعىندا 18 كەسٸپورىن توقىراۋ شەگٸنە جەتٸپ, ولارعا سالىقشىلار بۇدان بۇرىن تٶلەنگەن 16 ملرد, تەڭگەگە تاعى دا 4 ملرد. تەڭگە قوسقانى تۋرالى ٷكٸمەتكە ساۋال جولداعان ەدٸ. پرەمەر-مينيستردٸڭ بەرگەن جاۋابىندا «ارنايى ەكونوميكالىق ايماقتارداعى سالىق سالۋعا بايلانىستى زاڭ جوباسىنىڭ شەڭبەرٸندە مەملەكەتتٸك ورگاندار دەپۋتاتتاردىڭ اەا قاتىسۋشىلارىنا وسىنداي تاۋارلار بويىنشا ققس سوماسىن ەسەپكە جاتقىزۋعا رۇقسات بەرۋ تۋرالى ۇسىنىستارى قاراستىرىلۋدا» دەپ مەلٸمدەنگەن.
«الايدا, ۋەدە ەتٸلگەن ٶزگەرتۋلەردٸڭ ورنىنا بٸز تەك بٸرجاقتى سالىق ساياساتىنىڭ جالعاسىن كٶرٸپ وتىرمىز, - دەپ اتاپ ٶتتٸ پەرۋاشەۆ. – سول سەبەپتٸ تاڭدالعان تەسٸلدٸڭ ەسەرٸن الدىن-الا بولجاۋ جەنە دە ونىڭ ٶنٸمدٸ ەكونوميكانى ودان ەرٸ ىنتالاندىرۋ, ونىڭ ٸشٸندە وتاندىق تۇتىنۋ نارىعىن قانىقتىرۋ, سونداي-اق ەكسپورتتىق كەسٸپورىندارعا قولداۋ كٶرسەتۋ تۋرالى مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرمالارىنا سەيكەس كەلۋٸ تىم قيىن. بيزنەس قوسارلانعان سالىق سالۋعا تاپ بولعاندا قانداي قولداۋ, قانداي ينۆەستيتسييالىق احۋال جٶنٸندە سٶز بولۋى مٷمكٸن? مۇنداي جاعدايدا بٸزگە كٸمدەر, قانداي ينۆەستورلار كەلمەك?».
وسى مەسەلەلەردٸ شەشۋ ٷشٸن «اق جول» فراكتسيياسى سالىق جٷيەسٸنٸڭ تيٸمدٸلٸگٸن سالىق ورگاندارىنا جۇمسالعان مەملەكەتتٸك شىعىستاردىڭ ولار قامتاماسىز ەتكەن بيۋدجەتكە تٶلەنگەن قوسىمشا كٸرٸستەرٸنە قاتىناسى ارقىلى باعالاۋدى ۇسىنادى. «اق جول» فراكتسيياسى 5 ماۋسىمدا سالىق ينسپەكتورىنىڭ جۇمىس كٷنٸ قازىناعا 2 مىڭ تەڭگە نەمەسە ايىنا 40-45 مىڭ تەڭگە. الىپ كەلسە, ال سول ينسپەكتوردىڭ ٶز جالاقىسى ودان 2-3 ەسەگە جوعارى دەپ مىسال كەلتٸرگەن بولاتىن. «مۇنداي قازىناگەرلەردٸ ۇستاعاننان گٶرٸ, ولاردى جۇمىستان شىعارعان وڭايىراق – بيزنەسكە دە جايلى, بيۋدجەتكە دە ٷنەمدٸ», - دەپ ەسكەرٸپ ٶتتٸ ازات پەرۋاشەۆ.
