پاۆلودار وبلىسىنىڭ ەكٸمٸ
بولات باقاۋوۆ مىرزانىڭ نازارىنا
كەرەكۋدە بٸرىڭعاي قازاقتار قونىستانعاندىقتان, ەل اۋزىندا «كازكراي» اتانعان ىقشام اۋداننىڭ بالالارى نەگٸزٸنەن اباي اتىنداعى №10 ورتا مەكتەپتە وقىدى. كەڭەس يمپەريياسىنىڭ كەزەڭٸندە وقۋشىلار سانى ازايۋى سالدارىنان جابىلىپ قالا جازداعان جالعىز قازاق مەكتەبٸنٸڭ جاعدايى ەلٸمٸز ەگەمەندٸككە قول جەتكٸزگەن سوڭ وڭالدى.
وبلىستى عالىمجان جاقييانوۆ باسقارعان 1997-2001 جىلدارى مەكتەپكە ٷلكەن ٶزگەرٸستەر ەنگەنٸ جادىمىزدا. 1999 جىلى «ليتسەي» مەرتەبەسٸ بەرٸلۋٸ مەكتەپتٸڭ ابىرويىن ارتتىرىپ, ٶزگە ىقشام اۋداندارداعى بالالاردىڭ دا كەلۋٸنە ىقپال ەتتٸ, سٶيتٸپ وقۋشىلار سانى كٶبەيدٸ. ەندٸ شەكٸرتتەردٸڭ قۇرامىن سان جەنە ساپا جاعىنان رەتتەۋ كٶزدەلٸپ, جارتىسىنا جۋىعى باسقا مەكتەپتەرگە اۋىستىرىلدى, ولارعا دا قولايلى جاعداي جاسالدى. امال نە, ع.جاقييانوۆتان كەيٸن جاقسى باستاما جايىنا قالدى, تٸپتٸ پروبلەمالار تۋىنداپ, تٷيٸندەلە تٷستٸ.
بٸردە وبلىس بٸلٸم بەرۋ باسقارماسىنىڭ باسشىسى باقىت بەكسەيٸتوۆاعا ليتسەي-مەكتەپتٸڭ سىيىمدىلىعىن كەڭەيتۋ مەسەلەسٸ بويىنشا سۇراق قويعان ەدٸم, جاۋابى كٶڭٸلٸمدٸ قاناعاتتاندىرعان جوق. كٶپ ۇزاماي بٸرٸنشٸ سىنىپتاردىڭ سانىن قىسقارتۋ باستالدى. ايتالىق, ليتسەيدە بۇرىن 4 بٸرٸنشٸ سىنىپ بولسا, كەيٸن ٷشەۋ عانا اشىلعان. سامال ايتقازينا ديرەكتورلىققا تاعايىندالعان بىلتىرعى وقۋ جىلى 1 عانا بٸرٸنشٸ سىنىپ اشىلدى!
بيىل 1 بٸرٸنشٸ سىنىپقا 26 بٷلدٸرشٸن قابىلداندى. ەسەسٸنە, بۇلاردان ازىراق بال جيناعان 60 شاقتى بٷلدٸرشٸننٸڭ ٷكٸلٸ ٷمٸتٸ ٷزٸلدٸ! بىلتىر دا سونشاما ٷمٸتكەر ليتسەيدە وقۋ مٷمكٸندٸگٸنە يە بولا المادى دەسەك, سوڭعى 2 جىلدا 120-داي جاس ٶسكٸننٸڭ ٶز ورتاسىندا تامىر جايا الماعانىن اڭدايمىز. بۇل سان الداعى وقۋ جىلدارىندا كٶبەيە بەرەدٸ.
مەسەلە – بٷلدٸرشٸندەردٸڭ ليتسەيگە تٷسە الماۋىندا ەمەس, ٷيلەرٸنٸڭ جانىنداعى مەكتەپتە وقي الماۋىندا! ٶيتكەنٸ, ٷمٸتكەرلەردٸڭ دەنٸ سول ماڭدا تۇراتىن قازاق وتباسىلارىنىڭ بالالارى ەكەنٸ كٷمانسىز. ەندٸ «كازكرايداعى» اتا-انالار 6-7 جاسار بٷلدٸرشٸندەردٸ ٶزگە اۋداندارداعى مەكتەپتەرگە اپارۋ, ەكەلۋ, قوسىمشا ساباقتارعا, پەندٸك ٷيٸرمەلەرگە قاتىستىرۋ ٷشٸن قانشا ۋاقىتىن جۇمسايدى? جاۋىندى-شاشىندى كٷندەردە, اۆتوبۋستار كەشٸگەتٸن يا جولاۋشىلارعا لىق تولىپ كەلەتٸن كەزدەردە قايتپەك كەرەك? «بالا سەرگەلدەڭٸ» از قامتاماسىز ەتٸلگەن, تولىق ەمەس, كٶپ بالالى وتباسىلاردى قارجى شىعىنىنا دا ۇشىراتپاي ما? بۇل سۇراقتار تەك اتا-انالاردىڭ باسىن اۋىرتاتىن كٷردەلٸ سۇراقتارعا اينالدى!
سامال ايتقازينانىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, ليتسەيدەگٸ وقۋشىلار سانى ازايسا, ساپالى بٸلٸم بەرۋ دەڭگەيٸ جوعارىلاي تٷسەدٸ ەكەن. سول سەبەپتٸ بٸرٸنشٸ سىنىپتاردىڭ سانىن قىسقارتقانى ٶتە دۇرىس بولعان. ەگەر بٸلٸم جەنە عىلىم مينيسترلٸگٸنٸڭ ليتسەي-مەكتەپتەرگە دەگەن تالابى ەسكەرٸلٸپ, باستاۋىش سىنىپتار مٷلدە جابىلسا زاڭدىق-قۇقىقتىق تۇرعىدان نەگٸزدٸ كٶرٸنەدٸ...
سامال ايتقازينانىڭ سٶزٸ تٷزۋ, قيسىقتىعى جوق. تەك ودان بۇرىنعى ديرەكتورلاردىڭ بارلىعى وقۋشىلارعا ساپالى بٸلٸم بەرۋ مەسەلەسٸمەن ەمەس, ەنشەيٸن وقۋشىلاردىڭ سانىن ارتتىرۋ ٸسٸمەن عانا اينالىسقان-اۋ... دەگەن كٷپٸر ويلارعا جەتەلەيدٸ ەكەن.
ليتسەيدەگٸ جاعداي وسىنداي بولسا, «كازكرايدىڭ» بٸر شەتٸنە جاقىن ورنالاسقان, 1800 وقۋشى وقيتىن باۋىرجان مومىشۇلى اتىنداعى №22 ورتا مەكتەپتەگٸ جاعداي تٸپتٸ باسقاشا. جۋىردا قۇجاتتارىن تاپسىرعان 283 بٷلدٸرشٸننٸڭ بارلىعى مەكتەپكە قابىلدانىپ, 10 بٸرٸنشٸ سىنىپ اشىلدى! ديرەكتورىمەن سٶيلەستٸم, «دايىن اسقا تٸك قاسىق» بولۋدى كٶزدەمەي, ساننان ساپا شىعارۋعا قوس بٸلەگٸن سىبانىپ دايىن وتىر! ايتپاقشى, ەلگٸ ليتسەيدەگٸ وقۋشىلار سانى 700-گە دە جەتپەيدٸ...
سونىمەن, «كازكرايدىڭ» بالالارى قايدا وقيدى? بۇل ساۋال وبلىس بٸلٸم بەرۋ باسقارماسى باسشىسىن دا, مەكتەپ ديرەكتورىن دا مازالامايتىن سيياقتى, بٸراق وبلىس باسشىسىن ويلاندىرۋى كەرەك قوي.
عالىمجان جاقييانوۆتىڭ كەزٸندەگٸدەي باستاۋىش سىنىپتار ليتسەي ماڭىنداعى جەكە عيماراتقا كٶشٸرٸلسە, №19 ورتا مەكتەپتە وقيتىنداردى تاسىمالداۋ ٷشٸن ارنايى اۆتوبۋستار بٶلٸنسە, ليتسەي-مەكتەپتٸڭ سىيىمدىلىعىن ۇلعايتۋ ماقساتىندا قوسىمشا وقۋ كورپۋسىن سالۋ جوسپارى جاسالسا, كەنەكي?..
مەنٸڭ ويىمشا, اتا-انالارعا «بەكسەيٸتوۆا تٷيٸنٸ» سيياقتى كٶرٸنەتٸن پروبلەمانى قاراۋدى كەيٸنگە سىرعىتپاي, بيىل شەشە باستاۋ كەرەك. ەڭ الدىمەن, تاعى 1 بٸرٸنشٸ سىنىپ اشۋ ٸسٸن دەرەۋ قولعا العان جٶن.
ال پروبلەمانىڭ تولىق شەشٸمٸن تابۋ ٷشٸن كەلەسٸ جىلى «كازكراي» بالالارى تٷگەلدەي سىيىپ, الاڭسىز وقيتىن جالپى ورتا بٸلٸم بەرەتٸن مەكتەپ سالىنۋعا تيٸستٸ. سوندا عانا ليتسەي-مەكتەپتٸڭ ماڭىندا تۇراتىن بٷلدٸرشٸندەر سەرگەلدەڭگە تٷسپەي, قالىپتى جاعدايدا بٸلٸم الۋعا قول جەتكٸزەدٸ.
PS: «كازكراي» بالالارىنىڭ پروبلەماسى شەشٸلگەننەن كەيٸن وبلىستىڭ باس پەداگوگى باقىت بەكسەيٸتوۆا مەن ليتسەي-مەكتەپتٸڭ باسشىسى سامال ايتقازينا ليتسەيدەگٸ باستاۋىش سىنىپتاردىڭ بەرٸن جاۋىپ تاستاسا دا ٶز ەرٸكتەرٸ نەمەسە ساناۋلى وقۋشىلاردىڭ تاڭداۋلى ليتسەيٸنە اينالدىرسا دا ٶز ىقتييارى... «قازانشىنىڭ ەركٸ بار قايدان قۇلاق شىعارسا دا» دەگەن, قالاۋى بٸلسٸن...
ارمان قاني,
پاۆلودار قالاسى.
