قر پرەمەر-مينيسترٸ اسقار ماميننٸڭ تٶراعالىعىمەن ٶتكەن ٷكٸمەت وتىرىسىندا قر تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسييالار جەنە اەروعارىش ٶنەركەسٸبٸ بٸرٸنشٸ ۆيتسە-مينيسترٸ باعدات مۋسين قازاقستانداعى ەلەكتروندىق ساۋدانىڭ دامۋى تۋرالى باياندادى, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات".
ب. مۋسيننٸڭ ايتۋىنشا, پاندەمييا كەزٸندە ينتەرنەت جەنە ەلەكتروندىق مەملەكەتتٸك قىزمەتتەر بٸرٸنشٸ قاجەتتٸلٸكتەگٸ قىزمەتتەرگە اينالدى.
ەلەكتروندىق ساۋدانى دامىتۋ قازٸرگٸ كٷردەلٸ ۋاقىتتا ٶزەكتٸ مەسەلە بولىپ وتىر. بيىل جوعارى ٶسۋ قارقىنى بايقالۋدا. وسىلايشا, وسى جىلدىڭ 6 ايىندا ينتەرنەت-دٷكەندەردە ساتىپ الۋ سانى 19,5 ملن تاۋارعا جەتتٸ. قازاقستاندىق ينتەرنەت-دٷكەندەردە ساتىپ الۋ سانى ەكٸ ەسەگە — 7 ملن-نان 14 ملن-عا دەيٸن ٶستٸ.
ەلەكتروندى ساۋدادا 4 نەگٸزگٸ باعىت بار: ەلەكترونيكا, تاماق جەنە ٶنٸمدەر, كيٸم, فارماتسەۆتيكا. بارلىعى وتاندىق پلاتفورمالاردا جۇمىس ٸستەيدٸ.
ب. مۋسين اتاپ ٶتكەندەي, نارىقتى تالداۋ پاندەمييا كەزەڭٸندە ازاماتتاردىڭ ونلاين رەجيمٸندە تۇتىنۋ قۇرىلىمى ٶزگەرگەنٸن كٶرسەتەدٸ. ادامدار ٶز باسىمدىقتارىن ٶزگەرتتٸ. كيٸم مەن كوسمەتيكانى ساتىپ الۋدىڭ تٶمەندەۋٸ بايقالادى. الايدا بۇل رەتتە حالىق ونلاين تٷردە ازىق-تٷلٸك, دەرٸ-دەرمەك جەنە بالالار تاۋارلارىن كٶبٸرەك ساتىپ الا باستادى.
قازاقستاندا پاندەمييا كەزٸندە ٶزەكتٸ بولىپ تابىلاتىن كٶپتەگەن تاۋار پوزيتسييالارىنىڭ ٶندٸرٸسٸ بار ەكەنٸن اتاپ ٶتۋ قاجەت. تيٸسٸنشە, قازاقستاندىق ٶندٸرۋشٸلەردٸ ونلاين رەجيمگە شىعارۋ جٶنٸندە بەلسەندٸ جۇمىس ٸستەۋ ۇسىنىلادى.
پاندەمييا كەزەڭٸندە بەلسەندٸ دامىپ كەلە جاتقان نارىقتار FoodTech جەنە PharmTech بولدى.
«مىسالى, قازاقستاندىق Arbuz.kz سۋپەرماركەتتٸندە ازىق-تٷلٸك ساتىپ الۋ 2019 جىلمەن سالىستىرعاندا سەۋٸر-ماۋسىمدا 7 ەسەگە دەيٸن ٶستٸ. ٶڭٸرلەردە ازىق-تٷلٸك ٶنٸمدەرٸنٸڭ ونلاين سەرۆيستەرٸنٸڭ پايدا بولۋى ماڭىزدى. بۇل ٷشٸن بٸز Arbuz.kz, Chocofood جەنە باسقا كومپانييالارمەن جەرگٸلٸكتٸ كەسٸپكەرلەردٸ ونلاين ساتۋعا ٷيرەتەمٸز», — دەدٸ ب. مۋسين.
سونداي-اق, فارماتسەۆتيكا سەگمەنتٸن اتاپ ٶتۋ كەرەك. بٷگٸندە ونلاين تٷردە انتيبيوتيكتەردٸ ساتۋدا پروبلەمالار بار. سەبەبٸ بۇل ونلاين-رەتسەپتۋرانىڭ بولۋىن تالاپ ەتەدٸ.
«ول ٷشٸن بٸز دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلٸگٸمەن ينتەرنەت دٷكەندەردٸ تەلەمەديتسينالىق جەنە ونلاين-رەتسەپتٸلەر سەرۆيستەرٸمەن بايلانىستىرامىز», — دەدٸ ب. مۋسين.
بارلىق قازاقستاندىق كومپانييالارعا حالىقارالىق ستارتاپتارمەن بەسەكەلەسۋگە تۋرا كەلەدٸ. ولاردىڭ ۇزاق ۆەنچۋرلىق قارجىلاندىرۋمەن قامتاماسىز ەتٸلگەنٸن اتاپ كەتۋ قاجەت. بۇل ٷشٸن ۆەنچۋرلٸك كاپيتالدىڭ وتاندىق نارىعىن دامىتۋ ماڭىزدى. بۇل باعىتتا ۆەنچۋرلٸك كاپيتالدى رەتتەيتٸن زاڭ جوباسى ەزٸرلەنۋدە. سونداي-اق «بەيتەرەك» ۇبح» اق-مەن QazTech Ventures قاراجاتىن قازاقستاندىق ستارتاپتارعا تارتۋ تۋرالى ۋاعدالاستىق بار.
ەلەكتروندىق ساۋدا ٷشٸن نەگٸزگٸ قۇرال — لوگيستيكالىق ينفراقۇرىلىمنىڭ دامۋى. «قازپوشتا» اق-نىڭ بيزنەسكە ارنالعان ٷش فۋلفيلمەنت ورتالىعى بار.
نارىقتىق قاجەتتٸلٸككە ساي 2025 جىلعا قاراي ەلٸمٸزدە 20 فۋلفيلمەنت ورتالىعىن اشۋ جوسپارلانۋدا. سونىمەن قاتار نارىق ٶز ينفراقۇرىلىمىن دەربەس دامىتا باستاۋدا. ولار قويمالار قۇرىلىسىن جەنە «سوڭعى ميليا» شەشٸمدەرٸن قاجەت ەتەدٸ.
ەلەكتروندىق ساۋدانىڭ نەگٸزگٸ ەلەمەنتتەرٸنٸڭ بٸرٸ ەسٸككە دەيٸن جەتكٸزۋ بولىپ تابىلادى. كليەنتتەر ٶز تاۋارلارىن تەز ەرٸ ىڭعايلى تٷردە العىسى كەلەدٸ. وسى ورايدا «قازپوشتا» ينفراقۇرىلىمى پوشتوماتتار, سەلەمدەمەلەر سۋپەرماركەتتەرٸ ارقىلى اتالعان مەسەلەنٸ شەشۋگە جول اشادى.
بٷگٸنگٸ كٷنٸ 4 مىڭعا جۋىق فرونت وفيس قىزمەت كٶرسەتەدٸ. نارىق قاتىسۋشىلارى جەدەل جەتكٸزۋ مەرزٸمٸن قىسقارتۋ بويىنشا جۇمىس اتقارىپ جاتىر. قازٸرگٸ ۋاقىتتا تاۋارلار 1-دەن 3 كٷن ارالىعىندا جەتكٸزٸلەدٸ.
ايتا كەتۋ كەرەك, نارىق بارلىعىنا اشىق. 570-تەن استام كومپانييا كۋرەرلٸك قىزمەتتەر نارىعىندا جۇمىس ٸستەيدٸ.
قازاقستان ترانزيتتٸك ەلەۋەتتٸ دامىتۋ جولىندا بەلسەندٸ جۇمىس اتقارىپ جاتىر. بۇل باعىتتا قازپوشتا «قورعاس» شىحو اۋماعىندا بوند قويماسىنىڭ جوباسىن جٷزەگە اسىرۋدا. رەسەيگە دە, ەۋروپالىق ەلدەرگە دە تاۋارلاردىڭ ترانزيتٸن قامتاماسىز ەتەدٸ.
سونداي-اق قازپوشتا گەرمانييادان جەنە ۇلىبريتانييادان رەسەيگە جەنە ورتالىق ازييا ەلدەرٸنە تاۋارلاردى تاسىمالداۋدا.
ەلەكتروندى ساۋدانىڭ دامۋى — وففلاين بيزنەستٸڭ ونلاين ساتۋعا ٶتۋٸ.
«بٸزدٸڭ مٸندەتٸمٸز – وففلاين كەسٸپكەرلەردٸڭ ونلاين ساتۋعا ٶتۋٸنە كٶمەكتەسۋ. ول ٷشٸن بٸز بٸر قاراعاندا قاراپايىم, بٸراق ونلاين جۇمىسقا ماڭىزدى نەرسەلەردٸ ٷيرەتۋٸمٸز كەرەك. بۇل – تاۋارلاردى سۋرەتكە تٷسٸرۋ, برەندتتەۋ جەنە ت. ب.», — دەدٸ ب. مۋسين.
سونداي-اق كەسٸپكەرلەردٸڭ تسيفرلىق سەرۆيستەرگە قولجەتٸمدٸلٸگٸنٸڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ٶتۋ قاجەت.
«بٸز بۇل ارنايى سەرۆيستەردٸ Astana Hub-قا جينايمىز. بٸز قر ەحەقم جەنە “اتامەكەن” ۇلتتىق كەسٸپكەرلەر پالاتاسىمەن بٸرلەسٸپ, كەسٸپكەرلەردٸ ونلاين-ساتۋعا ٷيرەتۋ ٷشٸن ارنايى باعدارلاما قۇرۋعا دايىنبىز. اتالعان جۇمىسقا سالادا جەتٸستٸككە جەتكەن كەسٸپكەرلەردٸ تارتامىز», — دەدٸ بٸرٸنشٸ ۆيتسە-مينيستر.
اۋىل شارۋاشىلىعى ٶنٸمٸن ٶندٸرۋشٸلەردٸ ونلاين تٷردە ساتۋعا شىعارۋ ماڭىزدى. وسى ورايدا, اۋىل شارۋاشىلىعى ٶندٸرۋشٸلەرٸن ٸرٸ ريتەيلەرلەرمەن تٸكەلەي بايلانىستىراتىن اگرارلىق تسيفرلىق پلاتفورما قۇرۋ ۇسىنىلادى. بۇل اۋىل شارۋاشىلىعى ٶندٸرۋشٸلەرٸنە تٸكەلەي ساتۋعا قولجەتكٸزۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. قوسىمشا پلاتفورما ارقىلى ىڭعايلى بانكتٸك جەنە لوگيستيكالىق سەرۆيستەردٸ الۋعا, ورتس-لاردا تاۋارلاردى ساقتاۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. بۇل بارلىق دەلدالداردى الىپ تاستايدى, سەيكەسٸنشە سوڭعى تۇتىنۋشى ٷشٸن باعا تٶمەندەيدٸ. تسيفرلىق پلاتفورما سونداي-اق اۋىل شارۋاشىلىعى ٶنٸمٸن ٶندٸرۋشٸلەرگە حالىقارالىق نارىققا شىعۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
سٶزٸن قورىتىندىلاي كەلە, ب. مۋسين ەلەمدە بولىپ جاتقان ترەندتەرگە توقتالىپ ٶتتٸ.
«پاندەمييا كەزٸندە ەلەكتروندىق ساۋدا نارىعى تاۋار اينالىمىنىڭ درايۆەرٸنە اينالدى. مىسالى, Amazon كومپانيياسى پاندەمييا كەزٸندە 100 مىڭنان استام جاڭا جۇمىس ورنىن اشتى. Aliexpress-تٸڭ پلاتفورماسىندا رەسەيلٸك تاۋارلاردىڭ ساتىلۋى 3 ەسە ٶستٸ. ال قازاقستاندىق ينتەرنەت-دٷكەن Flip.kz پاندەمييا كەزٸندە جۇمىس ورىندارىنىڭ سانىن 20%-عا ٶسٸردٸ. بۇل ونلاين-ساۋدا بيزنەسكە جۇمىس ورىندارىن ساقتاپ قانا قويماي, سونىمەن قاتار ونى ۇلعايتۋعا مٷمكٸندٸك بەرەتٸنٸن كٶرسەتۋدە», — دەپ ب. مۋسين, قر تسدياٶم بارلىق سالالاردى ونلاينعا اۋدارۋعا باسقا مينيستٸرلٸكتەرمەن بٸرلەسٸپ پىسىقتاۋدى جالعاستىراتىنىن اتاپ ٶتتٸ. بۇل ەل ەكونوميكاسىنداعى تاۋار اينالىمىن قامتاماسىز ەتۋگە جەنە حالىق اراسىندا ەلەۋمەتتٸك قاشىقتىقتى ساقتاۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
پرەمەر-مينيستردٸڭ بٸرٸنشٸ ورىنباسارى ەليحان سمايىلوۆ ەلەكتروندىق ساۋدا قولما-قول اقشاسىز تٶلەمدەرگە كٶشۋگە, كٶلەڭكەلٸ ساۋدا كٶلەمٸنٸڭ تٶمەندەۋٸنە جەنە كەسٸپكەرلٸكتٸڭ جالپى ٶسۋٸنە ىقپال ەتەتٸن قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ باسىم باعىتتارىنىڭ بٸرٸ ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ.
«2020 جىلدىڭ ٸ جارتىجىلدىعىندا ەلەكتروندىق ساۋدا نارىعىنىڭ جالپى كٶلەمٸ 2019 جىلدىڭ سەيكەس كەزەڭٸمەن سالىستىرعاندا 2,2 ەسەگە ٶسٸپ, 435 ملرد تەڭگەگە جەتتٸ», — دەدٸ ە. سمايىلوۆ.
ەلەكتروندىق كوممەرتسييا نارىعىن دامىتۋدى ىنتالاندىرۋ بويىنشا بەلسەندٸ جۇمىس اتقارۋ كەرەك.
بٸرٸنشٸدەن, ۇزاق مەرزٸمدٸ قارجىلاندىرۋعا قول جەتكٸزۋدٸ قامتاماسىز ەتۋ ماڭىزدى.
ەكٸنشٸدەن, ٸرٸ قويمالاردان بٶلشەك ساتىپ الۋشىلارعا دەيٸن جەتكٸزۋ لوگيستيكالىق تٸزبەگٸن قۇرۋ قاجەت. ول ٷشٸن قازپوشتانى جەنە جەكەمەنشٸك كۋرەرلٸك كومانييالاردى كەڭٸنەن تارتۋ كەرەك.
ٷشٸنشٸدەن, ساۋدا جەنە ينتەگراتسييا, ەڭبەك جەنە حالىقتى ەلەۋمەتتٸك قورعاۋ, تسيفرلىق دامۋ مينيسترلٸكتەرٸ «اتامەكەن» ۇلتتىق كەسٸپكەرلەر پلاتاسىمەن بٸرلەسٸپ, كەسٸپكەرلەردٸ ونلاين تٷرٸندەگٸ ساۋداعا ٷيرەتەتٸن كۋرستاردى ەنگٸزۋ قاجەت.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا ەلەكتروندىق كوممەرتسييانى دامىتۋدىڭ 2025 جىلعا دەيٸنگٸ جول كارتاسى ەزٸرلەندٸ. بٷگٸنگٸ ايتىلعان مەسەلەلەردٸ ەسكەرە وتىرىپ, وسى جول كارتاسى اياسىندا بەلسەندٸ جۇمىس جٷرگٸزۋ كەرەك.
