ٶتكەن جىلعى پرەزيدەنت جولداۋى قالاي جٷزەگە استى?

فوتو: gov.kz

ٶتكەن جىلعى پرەزيدەنت جولداۋى قالاي جٷزەگە استى? پرەزيدەنت جولداۋىنىڭ ەل دامۋىنا, باعىت-باعدار الۋىنا ەسەرٸ قانداي? الدا بولاتىن پرەزيدەنت جولادۋىندا قانداي ٶزەكتٸ مەسەلەلەر قوزعالۋى تيٸس? وسى سۇراقتار تٶڭٸرەگٸندە Ult.kz تٸلشٸسٸ ساياساتتانۋشى قازبەك مايگەلدينوۆتەن سۇحبات العان ەدٸ.

ساياساتتانۋشىنىڭ ايتۋىنشا بىلتىرعى مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ «ەدٸلەتتٸ قازاقستان: زاڭ مەن تەرتٸپ, ەكونوميكالىق ٶسٸم, قوعامدىق وپتيميزم» اتتى قازاقستان حالقىنا جولداۋىنىڭ باستى باعىتتارى زاڭ ٷستەمدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋ, ورنىقتى ەكونوميكالىق دامۋ جەنە قوعامدىق كٶزقاراس پەن سەنٸمدٸ ارتتىرۋ سيياقتى پرينتسيپتەرگە نەگٸزدەلگەن بولاتىن, ياعني پرەزيدەنت جولداۋ بارىسىندا الداعى جىلدىڭ ەكونوميكالىق‒ەلەۋمەتتٸك, ساياسي كٷن تەرتٸبٸن بەلگٸلەپ, ناقتى اۋقىمدى رەفورمالار مەن باستامالار ۇسىنعان. سوندىقتان بۇل جەردە باستى مەسەلە ‒ بۇل جولداۋىندا پرەزيدەنت جاڭا ەكونوميكالىق باعىتتى ٸسكە اسىرۋعا باسىمدىق بەرگەن ەكٸنشٸ جولداۋى دەپ ايتۋعا بولادى.

“وعان دەيٸن پرەزيدەنت 2023 جىلعى جولداۋىندا دا ەكونوميكالىق مەسەلەلەرگە دەن قويعان بولاتىن. ەندٸ 2024 جىلدا دا سالىق بازاسىن كەڭەيتۋ, تٸكەلەي شەتەل ينۆەستيتسييالارىن تارتۋ, شاعىن جەنە ورتا بيزنەستٸڭ ٶسۋٸنە جاعداي جاساۋ, ٶڭدەۋ ٶنەركەسٸبٸن دامىتۋ سيياقتى نەگٸزگٸ باسىمدىقتار اتالعان”, ‒ دەيدٸ ول.

جولداۋدىڭ جٷزەگە اسىرۋىنا توقتالعان مايگەلدينوۆ:

“جولداۋداعى ەكونوميكالىق ٶسٸمدٸ جەدەلدەتۋ ماقساتىندا اقشا, نەسيە, بيۋدجەت ساياساتىن ارتتىرۋ قاجەتتٸلٸگٸ ايتىلدى. ونىڭ نەتيجەسٸندە قازٸرگٸ تاڭدا سالىق كودەكسٸ قابىلداندى, ينۆەستيتسييا تارتۋ مەسەلەسٸ بويىنشا قازاقستاندا 2024 جىلدىڭ ٶزٸندە 15,7 ملرد. تەڭگە تٸكەلەي شەتەلدٸك ينۆەستيتسييا تارتىلدى. مىسالى الدىڭعى جىلمەن سالىستىرعان كەزدە بٸرنەشە پايىزعا ارتىق”, ‒ دەيدٸ ساياساتتانۋشى.

ودان كەيٸن, ەكونوميكانى ەرتاراپتاندىرۋ باعىتىندا دا يننوۆاتسييالىق تەحنولوگييانى دامىتۋدا باستى رٶل اتقارعانىن ايتا كەتۋ كەرەك دەپ وتىر ول.

“ٶيتكەنٸ بٸز بايقاپ وتىرعانىمىزداي بيىلعى جىلدىڭ ٶزٸندە ٷكٸمەت جەرگٸلٸكتٸ ٶنٸمگە كەپٸلدەندٸرٸلگەن نارىق قالىپتاستىرۋ ٷشٸن 4800-دەن استام تاۋار پوزيتسيياسىن مەملەكەتتٸك ساتىپالۋدا ۇلتتىق رەجيمنەن الىپ تاستاۋدى جٷزەگە اسىردى. بۇل نە دەگەن سٶز? نەتيجەسٸندە بيىل رەتتەلەتٸن ساتىپ الۋلار اياسىندا قۇنى 300 ملرد. تەڭگە بولاتىنداي 106 مىڭنان استام كەلٸسٸمشارت جاسالعانى تۋرالى ەسەپ بەردٸ. مۇنداي شارالار نەگٸزٸ جەرگٸلٸكتٸ كەسٸپورىنداردىڭ جٷكتەمەسٸن ارتتىرىپ, ٶنەركەسٸپتٸ ەرتاراپتاندىرۋعا تٷرلٸ سەبٸن تيگٸزەتٸنٸ تٷسٸنٸكتٸ. شاعىن جەنە ورتا بيزنەستٸ قولداۋ مەسەلەسٸندە دە بيىلعى جىلدىڭ ٶزٸندە ٶسٸم بار ەكەنٸن كٶرٸپ وتىرمىز. بۇل ‒ ەرتاراپتاندىرۋ ساياساتىنىنىڭ نەتيجەسٸ دەپ باعالاۋعا بولادى”, ‒ دەيدٸ  مايگەلدينوۆ.

قازبەك مايگەلدينوۆتٸڭ پٸكٸرٸنشە قارجى سەكتورىندا دا ناقتى قادامدار جاسالدى. ودان كەيٸن ەلەۋمەتتٸك جەنە تسيفرلىق باستامالار جٷزەگە اسىرىلدى.

“تسيفرلى قازاقستان” باعدارلاماسى اياسىندا جاساندى ينتەللەكتٸ دامىتۋ جٷزەگە اسىرىلىپ جاتىر. ۇلتتىق جاساندى ينتەللەكت ورتالىعىن قۇرۋ قولعا الىنىپ جاتىر قازٸرگٸ تاڭدا. مەملەكەتتٸك قىزمەتتٸڭ 90 پايىزى ەلەكتروندى فورماتقا اۋىستى. مۇنىڭ بارلىعى دا جاقسى كٶرسەتكٸش دەپ ويلايمىن”, ‒ دەيدٸ ساراپشى.

بٸلٸم سالاسى جەنە جاستار ساياساتى

“جايلى مەكتەپ” ۇلتتىق جوباسى قارقىندى جٷزەگە اسىرىلدى, ونى بٸز كٶرٸپ وتىرمىز, دەگەن ساياساتتانۋشى تاعى بٸرقاتار مەسەلەلەرگە توقتالدى.

“ودان كەيٸن بيىلعى جىلدى “جۇمىسشى ماماندىقتار جىلى” دەپ جارييالاپ, تەحنيكالىق-كەسٸپتٸك بٸلٸمگە كٶڭٸل بٶلٸندٸ.
ودان باسقا “ۇلتتىق قور ‒ بالالارعا” اتتى باستاماسى جٷزەگە اسىپ, 7 ملن-نان استام قازاقستاندىق بالالاعا شوت اشىلىپ, وعان ۇلتتىق قوردان اقشا بٶلٸنٸپ جاتىر. ونى Kaspi, Halyk بانك قوسىمشالارى ارقىلى كٶرٸپ, قاراپ وتىرۋعا دا مٷمكٸندٸك بار.
ودان كەيٸن زاڭدىلىق, تەرتٸپ, “قاۋٸپسٸز قازاقستان” باعىتىندا قازٸر 2024-2025 جىلدارى زاڭنامالىق ٶزگەرٸستەردٸ دە بايقاپ وتىرمىز. مىسالى جاقىندا ستالكينگتٸڭ ٶزٸ قىلمىستىق كودەكسكە ەنگٸزٸلگەن بولاتىن. ادامداردىڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸن قورعاۋ ماقساتىندا وسىنداي قادامدار جاسالدى”, ‒ دەپ وتىر ق. مايگەلدينوۆ.

ساياساتتانۋشىنىڭ پٸكٸرٸنشە سىرتقى ساياساتتا دا بەلسەندٸ جۇمىس جاسالىنىپ جاتىر. قازاقستاننىڭ حالىقارالىق ارەنادا قازٸرگٸ تاڭداعى رٶلٸ ارتىپ وتىر.

ول الداعى جولداۋدا ەكونوميكالىق تۇراقتىلىق پەن ينفلياتسييا مەسەلەسٸ باستى نازاردا بولۋى كەرەك دەپ ەسەپتەيدٸ.

“ٶيتكەنٸ جاڭا جولداۋدا ٷكٸمەتتٸڭ اقشا-نەسيە جەنە بيۋدجەت ساياساتىنداعى تەڭگەرٸمدٸ قامتاماسىز ەتۋ شارالارى ناقتى كٶرسەتٸلۋٸ كەرەك. ودان كەيٸن ۇلتتىق قوردان بەرٸلەتٸن ترانفەرتتەردٸ تيٸمدٸ پايدالانۋ مەسەلەسٸ, بيۋدجەت تاپشىلىعىن تٶمەندەتۋ جەنە مەملەكەتتٸك شىعىنداردىڭ تيمدٸلٸگٸن ارتتىرۋ مەسەلەسٸ قاراستىرىلۋى قاجەت. ودان كەيٸن حالىق ٷشٸن ەڭ سەزٸمتال مەسەلە ‒ ينفلياتسييانىڭ ٶسۋٸ مەن ازىق-تٷلٸك قىمباتشىلىعى. الداعى جولداۋدا باعا باقىلاۋىن كٷشەيتۋ, ول ٷشٸن اۋىل شارۋاشىلىعىن قولداۋ, ٸشكٸ نارىقتى ازىق-تٷلٸكپەن قامتاماسىز ەتۋ مەسەلەسٸندە ينفلياتسييانى اۋىزدىقتاۋ شارالارى ايتىلۋى قاجەت”, ‒ دەيدٸ ول.

قارجى سەكتورى مەن بانك جٷيەسٸ دە ماڭىزدى

“ٶيتكەنٸ بانك جٷيەسٸن رەفورمالاۋ تاقىرىبى قازٸرگٸ تاڭدا ٶتە ماڭىزدى. ەكٸنشٸ دەڭگەيلٸ بانكتەردٸڭ ناقتى ەكونوميكاعا قاتىستىعى, پايىزدىق مٶلشەرلەمەلەردٸ وڭتايلاندىرۋ سيياقتى مەسەلەلەر قاجەت. قازٸرگٸ بٸزدٸڭ نەسيە الىپ وتىرعان حالىقتىڭ سانى ارتىپ وتىر. وسى مەسەلەگە باسا نازار اۋدارۋ كەرەك سيياقتى. تۇتىنۋشىلىق نەسيەگە باتىپ قالعانى ‒ ٶتە ٷلكەن ەلەۋمەتتٸك پروبلەما. ٶيتكەنٸ ونى بۇعان دەيٸن دە ايتقان بولاتىن. مەنٸڭ ويىمشا جاڭا جولداۋدا وسى ازاماتتاردى شامادان تىس نەسيەدەن قورعاۋ, قارجىلىق ساۋاتتىلىقتى ارتتىرۋ سيياقتى جەنە نەسيەلەۋدٸڭ جاۋاپتى شارالارىن ەنگٸزۋ شارالارى ايتىلۋى مٷمكٸن”, ‒ دەپ ايتتى ساياساتتانۋشى.

ودان كەيٸنگٸ مەسەلە ‒ ەنەرگەتيكالىق قاۋٸپسٸزدٸك جەنە ينفراقۇرىلىم

“پرەزيدەنت ايتىپ وتىر, ۇلتتىق قاۋٸپسٸزدٸگٸمٸزگە دە ەسەر ەتەتٸن پروبلەمالاردىڭ بٸرٸ. ەسٸرەسە سوڭعى كەزدەگٸ ەنەرگييا جٷيەسٸندەگٸ تٷرلٸ اقاۋلار, جارىق سٶنٸپ قالۋ, جىلۋ ەلەكتر ورتالىقتارىنداعى اپاتتار, تٸپتٸ اتوم ەلەكتر ستانتسيياسىن سالايىق دەپ جاتىرمىز, ول دا ەنەرگەتيكالىق قاۋٸپسٸزدٸك مەسەلەسٸ. سوندىقتان بۇل جەردە مەنٸڭ ويىمشا, الداعى جولداۋدا ەنەرگييا ينفراقۇرىلىمىنا ينۆەستيتسييا تارتۋ سيياقتى مەسەلەلەر قاراستىرىلۋى مٷمكٸن.
ودان بٶلەك كەز كەلگەن جولداۋدىڭ باستى نازارى ەلەۋمەتتٸك قورعاۋ مەن ادام كاپيتالىنا ارنالعانى دۇرىس. مىسالى جايلى مەكتەپ دەگەن باعدارلامالاردىڭ جالعاسى رەتٸندە, ەندٸ كٷتٸلەتٸن مەسەلە ‒ دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى ۇلتتىق دەنساۋلىق ساقتاۋ جٷيەسٸن قايتا جٷكتەۋ مەسەلەلەرٸ قارالۋى كەرەك. ەسٸرەسە مٸندەتتٸ ەلەۋمەتتٸك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ مەسەلەسٸندە جاڭا جٷيە ۇسىنۋ. وسىلايشا حالىقتى دەرٸ-دەرمەكپەن قامتاماسىز ەتۋ, دەرٸگەر كٶمەگٸنٸڭ قولجەتٸمدٸلٸگٸنەن باستاپ, كٶڭٸل اۋدارىلۋى كەرەك”, ‒ دەيدٸ ول.

قازبەك مايگەلدينوۆ زەينەتاقى, جالاقى, جەردەماقى مٶلشەرٸن ٶسٸرۋ كەرەك دەپ ەسەپتەيدٸ. ساياسي جٷيەنٸ ودان ەرٸ دەموكراتييالاندىرۋ مەسەلەسٸن دە قوزعادى.

“بۇل كٶپتەن كٷتكەن مەسەلە دەپ ويلايمىن. بىلتىرعى جولداۋلارىندا ەڭ تٶمەنگٸ جالاقى مٶلشەرلەرٸن كٶتەرۋ سيياقتى قادامدار جاسالدى, بٸراق ول ەلٸ ازدىق ەتەتٸن سيياقتى. ودان كەيٸن تاعى بٸر مەسەلە ‒ ەكولوگييا مەسەلەسٸ. ٶيتكەنٸ ەكولوگييالىق اپاتتار, قۋاڭشىلىق بولدى, ورمان ٶرتٸ, سۋ تاسقىنى بولدى, تٷرلدٸ اپاتتار بولدى عوي. سوندىقتان وسى مەسەلەلەردٸ دە تابيعاتتى ساقتاۋ, جاسىل ەكونوميكاعا كٶشۋ مەسەلەلەرٸ كٶرسەتٸلۋٸ كەرەك. ياعني سۋ رەسۋرستارىن ٷنەمدٸ پايدالانۋ, يرريگاتسييا جٷيەلەرٸن جاڭارتۋ, ەسٸرەسە كاسپيي تەڭٸزٸگٸڭ ەكوجٷيەسٸن قورعاۋ, بالقاش تا بار بۇل جەردە... بۇل مەسەلەلەردٸ دە نازاردان تىس قالدىرماۋ كەرەك.
ساياسي جٷيەنٸ ودان ەرٸ دەموكراتييالاندىرۋ مەسەلەسٸن دە قاراۋ كەرەك. ونىڭ ٸشٸندە جاڭا ۇسىنىستاردى كٷتەمٸز, ٶزٸن ٶزٸ باسقارۋدى كٷشەيتۋ بويىنشا, ودان كەيٸن قۇقىق قورعاۋدى رەفورمالاۋ بويىنشا. پرەزيدەنتتٸڭ بٸر سٶزٸ بار, “ەگەر مەملەكەتتٸڭ دامۋىن تالاپ ەتسە, وندا رەفورمالار ٷزٸلٸسسٸز جالعاسادى” دەگەن. سوندىقتان وسى قاعيداعا سەيكەس, وسى ەلدە ساياسي ٶزگەرٸستەر جالعاستىرۋ بويىنشا باستامالار ايتىلاتىن بولادى. وسى الدا بولاتىن پرەزيدەنت جولداۋىندا باستىسى ‒ ەكونوميكانى تۇراقتاندىرۋ مەن ەرتاراپتاندىرۋ, ەنەرگەتيكالىق قاۋٸپسٸزدٸك, ەلەۋمەتتٸك سالانى نىعايتۋ, ساياسي جاڭعىرۋ سيياقتى ٶزەكتٸ تاقىرىپتار كەڭٸنەن قامتىلاتىن بولادى”, ‒ دەپ ايتتى ساياساتتانۋشى.