Foto: gov.kz
Ótken jylǵy Prezident joldaýy qalai júzege asty? Prezident joldaýynyń el damýyna, baǵyt-baǵdar alýyna áseri qandai? Alda bolatyn Prezident joladýynda qandai ózekti máseleler qozǵalýy tiis? Osy suraqtar tóńireginde Ult.kz tilshisi saiasattanýshy Qazbek Maigeldinovten suhbat alǵan edi.
Saiasattanýshynyń aitýynsha byltyrǵy Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń «Ádiletti Qazaqstan: zań men tártip, ekonomikalyq ósim, qoǵamdyq optimizm» atty Qazaqstan halqyna Joldaýynyń basty baǵyttary zań ústemdigin qamtamasyz etý, ornyqty ekonomikalyq damý jáne qoǵamdyq kózqaras pen senimdi arttyrý siiaqty printsipterge negizdelgen bolatyn, iaǵni Prezident joldaý barysynda aldaǵy jyldyń ekonomikalyq‒áleýmettik, saiasi kún tártibin belgilep, naqty aýqymdy reformalar men bastamalar usynǵan. Sondyqtan bul jerde basty másele ‒ bul joldaýynda Prezident jańa ekonomikalyq baǵytty iske asyrýǵa basymdyq bergen ekinshi joldaýy dep aitýǵa bolady.
“Oǵan deiin Prezident 2023 jylǵy joldaýynda da ekonomikalyq máselelerge den qoiǵan bolatyn. Endi 2024 jylda da salyq bazasyn keńeitý, tikelei shetel investitsiialaryn tartý, shaǵyn jáne orta biznestiń ósýine jaǵdai jasaý, óńdeý ónerkásibin damytý siiaqty negizgi basymdyqtar atalǵan”, ‒ deidi ol.
Joldaýdyń júzege asyrýyna toqtalǵan Maigeldinov:
“Joldaýdaǵy ekonomikalyq ósimdi jedeldetý maqsatynda aqsha, nesie, biýdjet saiasatyn arttyrý qajettiligi aityldy. Onyń nátijesinde qazirgi tańda salyq kodeksi qabyldandy, investitsiia tartý máselesi boiynsha Qazaqstanda 2024 jyldyń ózinde 15,7 mlrd. teńge tikelei sheteldik investitsiia tartyldy. Mysaly aldyńǵy jylmen salystyrǵan kezde birneshe paiyzǵa artyq”, ‒ deidi saiasattanýshy.
Odan keiin, ekonomikany ártaraptandyrý baǵytynda da innovatsiialyq tehnologiiany damytýda basty ról atqarǵanyn aita ketý kerek dep otyr ol.
“Óitkeni biz baiqap otyrǵanymyzdai biylǵy jyldyń ózinde úkimet jergilikti ónimge kepildendirilgen naryq qalyptastyrý úshin 4800-den astam taýar pozitsiiasyn memlekettik satypalýda ulttyq rejimnen alyp tastaýdy júzege asyrdy. Bul ne degen sóz? Nátijesinde biyl retteletin satyp alýlar aiasynda quny 300 mlrd. teńge bolatyndai 106 myńnan astam kelisimshart jasalǵany týraly esep berdi. Mundai sharalar negizi jergilikti kásiporyndardyń júktemesin arttyryp, ónerkásipti ártaraptandyrýǵa túrli sebin tigizetini túsinikti. Shaǵyn jáne orta biznesti qoldaý máselesinde de biylǵy jyldyń ózinde ósim bar ekenin kórip otyrmyz. Bul ‒ ártaraptandyrý saiasatynynyń nátijesi dep baǵalaýǵa bolady”, ‒ deidi Maigeldinov.
Qazbek Maigeldinovtiń pikirinshe qarjy sektorynda da naqty qadamdar jasaldy. Odan keiin áleýmettik jáne tsifrlyq bastamalar júzege asyryldy.
“Tsifrly Qazaqstan” baǵdarlamasy aiasynda jasandy intellekti damytý júzege asyrylyp jatyr. Ulttyq jasandy intellekt ortalyǵyn qurý qolǵa alynyp jatyr qazirgi tańda. Memlekettik qyzmettiń 90 paiyzy elektrondy formatqa aýysty. Munyń barlyǵy da jaqsy kórsetkish dep oilaimyn”, ‒ deidi sarapshy.
Bilim salasy jáne jastar saiasaty
“Jaily mektep” ulttyq jobasy qarqyndy júzege asyryldy, ony biz kórip otyrmyz, degen saiasattanýshy taǵy birqatar máselelerge toqtaldy.
“Odan keiin biylǵy jyldy “jumysshy mamandyqtar jyly” dep jariialap, tehnikalyq-kásiptik bilimge kóńil bólindi.
Odan basqa “Ulttyq qor ‒ balalarǵa” atty bastamasy júzege asyp, 7 mln-nan astam qazaqstandyq balalaǵa shot ashylyp, oǵan Ulttyq qordan aqsha bólinip jatyr. Ony Kaspi, Halyk bank qosymshalary arqyly kórip, qarap otyrýǵa da múmkindik bar.
Odan keiin zańdylyq, tártip, “qaýipsiz Qazaqstan” baǵytynda qazir 2024-2025 jyldary zańnamalyq ózgeristerdi de baiqap otyrmyz. Mysaly jaqynda stalkingtiń ózi qylmystyq kodekske engizilgen bolatyn. Adamdardyń qaýipsizdigin qorǵaý maqsatynda osyndai qadamdar jasaldy”, ‒ dep otyr Q. Maigeldinov.
Saiasattanýshynyń pikirinshe syrtqy saiasatta da belsendi jumys jasalynyp jatyr. Qazaqstannyń halyqaralyq arenada qazirgi tańdaǵy róli artyp otyr.
Ol aldaǵy joldaýda ekonomikalyq turaqtylyq pen infliatsiia máselesi basty nazarda bolýy kerek dep esepteidi.
“Óitkeni jańa joldaýda Úkimettiń aqsha-nesie jáne biýdjet saiasatyndaǵy teńgerimdi qamtamasyz etý sharalary naqty kórsetilýi kerek. Odan keiin Ulttyq qordan beriletin tranfertterdi tiimdi paidalaný máselesi, biýdjet tapshylyǵyn tómendetý jáne memlekettik shyǵyndardyń timdiligin arttyrý máselesi qarastyrylýy qajet. Odan keiin halyq úshin eń sezimtal másele ‒ infliatsiianyń ósýi men azyq-túlik qymbatshylyǵy. Aldaǵy joldaýda baǵa baqylaýyn kúsheitý, ol úshin aýyl sharýashylyǵyn qoldaý, ishki naryqty azyq-túlikpen qamtamasyz etý máselesinde infliatsiiany aýyzdyqtaý sharalary aitylýy qajet”, ‒ deidi ol.
Qarjy sektory men bank júiesi de mańyzdy
“Óitkeni bank júiesin reformalaý taqyryby qazirgi tańda óte mańyzdy. Ekinshi deńgeili bankterdiń naqty ekonomikaǵa qatystyǵy, paiyzdyq mólsherlemelerdi ońtailandyrý siiaqty máseleler qajet. Qazirgi bizdiń nesie alyp otyrǵan halyqtyń sany artyp otyr. Osy máselege basa nazar aýdarý kerek siiaqty. Tutynýshylyq nesiege batyp qalǵany ‒ óte úlken áleýmettik problema. Óitkeni ony buǵan deiin de aitqan bolatyn. Meniń oiymsha jańa joldaýda osy azamattardy shamadan tys nesieden qorǵaý, qarjylyq saýattylyqty arttyrý siiaqty jáne nesieleýdiń jaýapty sharalaryn engizý sharalary aitylýy múmkin”, ‒ dep aitty saiasattanýshy.
Odan keiingi másele ‒ energetikalyq qaýipsizdik jáne infraqurylym
“Prezident aityp otyr, ulttyq qaýipsizdigimizge de áser etetin problemalardyń biri. Ásirese sońǵy kezdegi energiia júiesindegi túrli aqaýlar, jaryq sónip qalý, jylý elektr ortalyqtaryndaǵy apattar, tipti atom elektr stantsiiasyn salaiyq dep jatyrmyz, ol da energetikalyq qaýipsizdik máselesi. Sondyqtan bul jerde meniń oiymsha, aldaǵy joldaýda energiia infraqurylymyna investitsiia tartý siiaqty máseleler qarastyrylýy múmkin.
Odan bólek kez kelgen joldaýdyń basty nazary áleýmettik qorǵaý men adam kapitalyna arnalǵany durys. Mysaly jaily mektep degen baǵdarlamalardyń jalǵasy retinde, endi kútiletin másele ‒ densaýlyq saqtaý salasyndaǵy ulttyq densaýlyq saqtaý júiesin qaita júkteý máseleleri qaralýy kerek. Ásirese mindetti áleýmettik meditsinalyq saqtandyrý máselesinde jańa júie usyný. Osylaisha halyqty dári-dármekpen qamtamasyz etý, dáriger kómeginiń qoljetimdiliginen bastap, kóńil aýdarylýy kerek”, ‒ deidi ol.
Qazbek Maigeldinov zeinetaqy, jalaqy, járdemaqy mólsherin ósirý kerek dep esepteidi. Saiasi júieni odan ári demokratiialandyrý máselesin de qozǵady.
“Bul kópten kútken másele dep oilaimyn. Byltyrǵy joldaýlarynda eń tómengi jalaqy mólsherlerin kóterý siiaqty qadamdar jasaldy, biraq ol áli azdyq etetin siiaqty. Odan keiin taǵy bir másele ‒ ekologiia máselesi. Óitkeni ekologiialyq apattar, qýańshylyq boldy, orman órti, sý tasqyny boldy, túrldi apattar boldy ǵoi. Sondyqtan osy máselelerdi de tabiǵatty saqtaý, jasyl ekonomikaǵa kóshý máseleleri kórsetilýi kerek. Iaǵni sý resýrstaryn únemdi paidalaný, irrigatsiia júielerin jańartý, ásirese Kaspii teńizigiń ekojúiesin qorǵaý, Balqash ta bar bul jerde... Bul máselelerdi de nazardan tys qaldyrmaý kerek.
Saiasi júieni odan ári demokratiialandyrý máselesin de qaraý kerek. Onyń ishinde jańa usynystardy kútemiz, ózin ózi basqarýdy kúsheitý boiynsha, odan keiin quqyq qorǵaýdy reformalaý boiynsha. Prezidenttiń bir sózi bar, “eger memlekettiń damýyn talap etse, onda reformalar úzilissiz jalǵasady” degen. Sondyqtan osy qaǵidaǵa sáikes, osy elde saiasi ózgerister jalǵastyrý boiynsha bastamalar aitylatyn bolady. Osy alda bolatyn Prezident joldaýynda bastysy ‒ ekonomikany turaqtandyrý men ártaraptandyrý, energetikalyq qaýipsizdik, áleýmettik salany nyǵaitý, saiasi jańǵyrý siiaqty ózekti taqyryptar keńinen qamtylatyn bolady”, ‒ dep aitty saiasattanýshy.
