تەڭٸزدٸڭ تامشىدان قۇرالاتىنى سەكٸلدٸ كەز كەلگەن مەملەكەتتٸڭ تٸرشٸلٸك اتاۋلىنىڭ ارداقتىسى ادامنان تۇراتىنى اقيقات. «وتان وتباسىدان باستالادى» دەگەن قازاقتىڭ عاسىرلار بۇرىن ايتىپ كەتكەن تولعامى وسى سٶزٸمٸزدٸ قۋاتتايدى.
ۇلى اسۋلاردى باعىندىرعىسى كەلگەن ۇلتتىڭ «بٸر جاعادان باس, بٸر جەڭنەن قول شىعارۋ» قاجەتتٸگٸ دەلەلدەۋدٸ قاجەت ەتپەس اكسيوما. ال بۇل نەرسە ٶزٸنٸڭ كٷرە تامىرىن وتباسى دەيتٸن شاعىن مەملەكەتتٸڭ بەرٸكتٸگٸنەن الادى. شاڭىراقتاعى بٸرلٸكتٸڭ دەرەجەسٸ – دٷنيەنٸڭ تارلىعىن دا, تارپاڭ ۋاقىتتىڭ سىيلاعان زار مۇڭىن دا قايمىقپاي ٶتكەرۋٸنەن كٶرٸنٸس تابادى. يە, ەمەننٸڭ بەرٸكتٸگٸ داۋىلدا سىنالاتىنى سەكٸلدٸ, وتاۋدىڭ قۋاتتىلىعى دا قيىندىقتىڭ قامىتى مويىنعا جەگٸلگەندە ايقىندالسا كەرەك. ال «كٶلدٸڭ تاقىرعا, بايدىڭ پاقىرعا اينالماعى وپ-وڭاي» ەكەنٸن ەسكەرسەك, قانشاما شاڭىراق باقىتتى باقىرعا بالاۋدان ورتاسىنا تٷستٸ, ال تولىققاندى وتباسىدا جەتٸلمەگەن جەتٸمەكتەردٸڭ كٶڭٸلدەرٸندە كٶڭ بوپ قاتقان مۇزدىڭ سالقىنى ۋاقىتتىڭ ٶتۋٸمەن ٶزٸنٸڭ لەبٸن ەسپەي قويمايدى.
بٸز كەيدە اۋىزبەن ايتىلاتىن ناسيحاتتان ٸسپەن كٶرسەتٸلەتٸن نەرسەنٸڭ قۋاتتىراق ەكەنٸن پايىمداي بەرمەيمٸز. ال ەكە-شەشەسٸ قوردالانعان مەسەلەلەردٸ كٶرٸپ, ونى شەشۋدٸڭ جولى ايىرىلىسۋ دەپ شەشكەن شاڭىراقتان تٷلەگەن بالانىڭ «ۇشقاندا ۇيادا كٶرگەنٸن ٸلمەسٸنە» كٸم كەپٸل?! «جاقسىدان جامان تۋسا دا, جاماننان جاقسى تۋسا دا, تارتپاي قويماس نەگٸزگە» (بۇحار جىراۋ) دەگەن ٶمٸردٸڭ ٶز اكسيوماسىن قايدا قالدىرامىز?!
انانىڭ ايالى الاقانىن, ەكەنٸڭ قامقورلىعىن كٶرمەي ٶسكەن بالا مەيٸرٸمگە قاشان دا سۋساپ تۇراتىنى تاعى بار. بٸر انادان الا مەن قۇلا بٸرگە تۋعاندا بٸر ۇلتتىڭ ٸشٸنەن ەر تٷرلٸ مٸنەز-قۇلىقتى پەندەلەر قاتار تٷلەمەيدٸ دەگەنگە كٸم سەنەدٸ?!
ەڭ ەرٸسٸ, قازاقتىڭ كرەدوسىندا «اجىراسۋ», «جەتٸمدەر ٷيٸ» نە «قارتتار ٷيٸ» دەگەن تٷسٸنٸكتٸڭ بولماعانى ەمبەگە ايان. ەلدە ول قوعامدا سوتقارلار مەن سودىرلار, بۇزىقتىعى بٸر باسىنان ارتىلاتىن ادامدار بولمادى ما?! جوق, بولعان, بولعاندا قانداي. تەك ول كەزدە تەنتەكتٸ تەزگە سالاتىن, «بٸر قۇمالاقتى» داندايسىتىپ قويمايتىن «قارىن مايلار» بار ەدٸ. «ەكٸ جاستىڭ اراسىنا ەسٸ كەتكەن تٷسەدٸ» دەگەن قاعيدانى ەر اتا-انا قاپەرٸندە ۇستاپ, جاڭادان باس قوسقان جاستاردىڭ جٷرەگٸنٸڭ باسىنا ۋ قۇيماي, كەرٸسٸنشە تابىستىرۋعا تالاپتانسا, قانشاما وتاۋدىڭ وتى سٶنبەس ەدٸ دەگەن تٸلەك سانادا جىلت ەتەدٸ.
ستاتيستيكالىق مەلٸمەتتەرگە سٷيەنسەك, قازاقستاندا اتا-اناسى ارالاسۋى سەبەبٸنەن ەكٸگە ايىرىلىسقان شاڭىراقتار 14%-دى كٶرسەتكەن. «جاقسى زاڭىڭ بولعانشا, جاقسى ەدەت-عۇرپىڭ بولسىن» دەگەن پيفاگوردىڭ سٶزٸ ٶز كەزەگٸندە دەل ايتىلعان (مەسەلەن, جاپونييا مەملەكەتٸندە مۇعالٸمنٸڭ قۇقىعىنا ارنالعان ارنايى زاڭ جوق. الايدا, حالىقتىڭ ۇستازدارعا دەگەن قۇرمەتٸ ايرىقشا). سەبەبٸ, عاسىرلار بويى جالعاسىن تاۋىپ كەلە جاتقان, قانعا سٸڭٸپ, شارتتىلىق تٷرٸندە قالىپتاسقان قاعيدالار بۇزىلعان جاعدايدا, ادام ارىنىڭ الدىندا قىزارا باستايدى. بٸزدٸڭ ايتقىمىز كەلگەن نەرسە جەتٸمٸن جىلاتىپ, جەسٸرٸن تەنتٸرەتپەگەن قازاقتا دۇرىس دەستٷردٸڭ نە ەدەپكە باۋليتىن ەدەتتٸڭ بولماعاندىعى ەمەس, كەڭەستٸك قوعامنىڭ كەرتاتپا «قىلىعىنان» ۇلتتىق يممۋنيتەتٸمٸزدٸڭ ۋلانعاندىعىندا. بٸز ورىن الىپ جاتقان وقيعالاردىڭ سالدارىمەن عانا كٷرەسٸپ, سەبەبٸن ەكٸنشٸ كەزەككە قالدىرامىز. بۇل – باستى قاتەلٸك. مەلٸمەتتەردٸ نەگٸزگە الساق, اجىراسۋدىڭ كٶپ بٶلٸگٸ العاشقى ەكٸ ايدا ورىن الادى. وسى تۇرعىدان ەگەر «نەكە جەنە وتباسى» كودەكسٸنە «جاڭادان شاڭىراق كٶتەرگەن جاستاردىڭ 5 جىلعا دەيٸن ايىرىلىسۋىنا رۇقسات ەتٸلمەيدٸ»دەگەن تارماق ەنگٸزٸلٸپ, جاستارعا الدىن الا ەسكەرتٸلسە, ەركٸم نەكەگە جاۋاپكەرشٸلٸكپەن قارار ما ەدٸ?!
جالعىز باستى انالار مەن جالعىز باستى ەكەلەردٸڭ سانىن ۇلعايتىپ, «جەڭٸلدٸڭ استىمەن, اۋىردىڭ ٷستٸمەن» جٷرگەنٸمٸزگە ماستانىپ, كٶشە تورلاعان قايىرشىنىڭ كەبٸن كيگەن رۋحىمىزبەن قايدا بەت الىپ بارامىز?! تاعى دا ستاتيستيكانى العا تارتايىق. سوڭعى مەلٸمەتتەر بويىنشا قازاقستاندا جالعىزباستى انالاردىڭ سانى جارتى ميلليونعا جەتكەن. ال قىزىلجار ٶڭٸرٸندە جالعىز باستى ەكەلەردٸڭ كلۋبى قۇرىلعانى جاعا ۇستاتارلىق جايت. بۇلتارىس, قالتارىسى كٶپ بەس كٷندٸك جالعاننىڭ شۋاعى مەن داۋىلىن, جەڭٸلٸ مەن اۋىرىن الما كەزەك ٶتكەرٸپ جٷرٸپ ادام بالاسى ٶزٸ كٷتپەگەن جايتتارعا جيٸ ۇشىراسىپ وتىراتىنىن ەسكەرسەك تە, «جالعىزباستىلاردىڭ» كٶبەيۋٸنٸڭ نەگٸزگٸ سەبەبٸ «بٸرگە تۇرۋ مٷمكٸن ەمەس» دەگەن سىلتاۋدىڭ العا تارتقاندىقتان. بٸراق, «ٷيلەنۋ وڭاي, ٷي بولۋ قيىن» دەگەن قازاقتىڭ ٶمٸردٸڭ سٷرلەۋٸنەن ٶتكەن ماقالىنىڭ ٶڭٸن اينالدىرىپ, اجىراسۋدى ەڭ وڭتايلى جول دەپ تاپقان جاندار قاپەردە ۇستاۋعا تيٸستٸ نەرسە بار. ول: «ەكە بەرەتٸن دەرۋمەندٸ شەشە, شەشە بەرەتٸن دەرۋمەندٸ ەكە بەرگەن ەمەس» (ب.ت.). ول –«تٸرشٸلٸك» دەيتٸن كەرۋەننٸڭ كٶشٸنە ٸلەسٸپ كەلە جاتقان ادامزات اتاۋلىنىڭ بەرٸنە قاتىستى, ىقىلىم زامانداردان بەرٸ كٶپ ٶزگەرە قويماعان, ٶزگەرە قويمايتىن ٶمٸردٸڭ ٶز زاڭى.
ەر ادام قولدا بار التىننىڭ پارقىنا جەتٸپ, «ادامزاتتىڭ بەرٸن باۋىرىنداي سٷيٸپ» (اباي), ادالدىڭ ارناسىنان اۋىتقىماي عۇمىر كەشەر بولسا مۇنىڭ بٸرٸ بولماس پا ەدٸ دەگەن اڭسار سانادا قىلاڭ بەرەدٸ. وتاننىڭ دٸڭگەگٸ سانالعان مۇقىم وتباسىلاردىڭ بٷتٸن بولىپ, وشاقتاردىڭ وتى سٶنبەۋٸنە تٸلەكتەستٸك بٸلدٸرٸپ, سول جولدا قايرات جۇمسايىق, اعايىن. دٸنمەن ساباقتاسقان دەستٷردٸ ۇستانىپ, بابالار ٸزٸ, انالار جولىمەن اداسپاي جٷرۋدٸ الاشقا نەسٸپ قىلعاي!
شىنەدٸل سالتانات,
ۇلت پورتالى
.jpg)