ورتالىق ازييا مەملەكەتتەرٸ باسشىلارىنىڭ جەنە ەۋروپالىق كەڭەس پرەزيدەنتٸنٸڭ باسپاسٶزگە ارنالعان بٸرلەسكەن مەلٸمدەمەسٸ جارييالاندى, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات" اقورداعا سٸلتەمە جاساپ.
2022 جىلعى 27 قازاندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ ق.ك. توقاەۆ, قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ س.ن. جاپاروۆ, تەجٸكستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ ە. راحمون, ٶزبەكستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ ش.م. ميرزييوەۆ, تٷرٸكمەنستان پرەزيدەنتٸ س.گ.بەردىمۋحامەدوۆ (تٷرٸكمەنستان مينيسترلەر كابينەتٸنٸڭ ورىنباسارى اتىنان) جەنە ەۋروپالىق كەڭەس پرەزيدەنتٸ ش. ميشەل استانا قالاسىندا جوعارى دەڭگەيدەگٸ العاشقى ٶڭٸرلٸك كەزدەسۋ ٶتكٸزدٸ.
قاتىسۋشىلار ٶزارا قۇرمەت پەن سەنٸمنٸڭ اشىق جەنە دوستىق احۋالىندا ورتالىق ازييا مەن ەو مەملەكەتتەرٸ اراسىنداعى كٶپ قىرلى جەنە ٶزارا تيٸمدٸ ىنتىماقتاستىقتىڭ ٶتكەن كەزەڭٸن قورىتىندىلادى جەنە ورتاق قۇندىلىقتار مەن ٶزارا مٷددەلەرگە نەگٸزدەلگەن بەرٸك, جان-جاقتى جەنە پەرسپەكتيۆالى ەرٸپتەستٸك قۇرىلىمىن جالعاستىرۋعا ٶز بەيٸلدٸكتەرٸن راستادى. ولار بەيبٸتشٸلٸك, قاۋٸپسٸزدٸك, دەموكراتييا, زاڭ ٷستەمدٸگٸ, حالىقارالىق قۇقىق تولىق ساقتالعان كەزدە ورنىقتى دامۋ جولىندا بٸرلەسٸپ جۇمىس ٸستەۋگە ٶز پەيٸلدەرٸن راستادى. ولار بۇۇ جارعىسىن, ەسٸرەسە بارلىق ەلدەردٸڭ تەۋەلسٸزدٸگٸن, ەگەمەندٸگٸ مەن اۋماقتىق تۇتاستىعىن قۇرمەتتەۋ قاعيداتتارىن ساقتاۋعا, كٷش قولدانباۋعا نەمەسە ونى قولدانۋ قاۋپٸن تۋدىرماۋعا جەنە حالىقارالىق داۋلاردى بەيبٸت جولمەن شەشۋگە دەگەن ادالدىقتارىن بٸلدٸردٸ.
ورتالىق ازييا مەن ەو مەملەكەتتەرٸ اراسىنداعى ديپلوماتييالىق قاتىناستار ورناعان كەزدەن بەرٸ 30 جىل ٸشٸندە ٶڭٸرارالىق ىنتىماقتاستىق كٶپتەگەن سالالار مەن سەكتورلاردا ٸلگەرٸلەپ, ٶسٸپ-ٶركەندەۋ مەن تۇراقتىلىق جولىنداعى كٶپجاقتى ەرٸپتەستٸكتٸڭ ٷلگٸسٸ بولدى.
كٶشباسشىلار 2019 جىلعى 17 ماۋسىمداعى ەو-نىڭ ورتالىق ازييا جٶنٸندەگٸ ستراتەگيياسى شەڭبەرٸندە ٶڭٸرارالىق ىنتىماقتاستىقتىڭ جەتەكشٸ قاعيداتتارى بولىپ تابىلاتىن زاڭ ٷستەمدٸگٸ, ادام قۇقىقتارى, گەندەرلٸك تەڭدٸك جەنە ينستيتۋتتار جۇمىسى سالاسىنداعى ديالوگتى نىعايتۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ٶتتٸ.
قاتىسۋشىلار جوعارى دەڭگەيدەگٸ قولدانىستاعى پلاتفورمالار شەڭبەرٸندە ورتالىق ازييا مەن ەو اراسىنداعى قارىم-قاتىناستاردى ينستيتۋتسيوناليزاتسييالاۋدى قۇپتادى, سونداي-اق ٶڭٸرارالىق ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋدا ازاماتتىق قوعامدى بەلسەندٸ تارتۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن باسا ايتتى.
ەۋروپالىق كەڭەس پرەزيدەنتٸ ورتالىق ازييا مەملەكەتتەرٸ باسشىلارىنىڭ كونسۋلتاتيۆتٸك كەزدەسۋلەرٸنٸڭ بٸرلەسكەن مەلٸمدەمەلەرٸندە بەلگٸلەنگەن ٶڭٸرلٸك ىنتىماقتاستىق پەن ٶزارا بايلانىستى نىعايتۋ بويىنشا ورتالىق ازييا ەلدەرٸ كٶشباسشىلارىنىڭ كٷش-جٸگەرٸن قۇپتادى.
ٶز كەزەگٸندە ورتالىق ازييا مەملەكەتتەرٸنٸڭ باسشىلارى ەو-نىڭ پاندەمييادان كەيٸنگٸ ەكونوميكالىق دامۋدى جانداندىرۋعا, COVID-19 تۋدىرعان ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق سىن-قاتەرلەردٸ ەڭسەرۋگە جەنە ٶڭٸردەگٸ ترانسشەكارالىق ىنتىماقتاستىقتى ٸلگەرٸلەتۋگە قوسقان ٷلەسٸن جوعارى باعالادى. ٶزارا ساۋدا مەن ينۆەستيتسييالار تەتٸكتەرٸن قولداۋ جەنە كەڭەيتۋ بارلىق تاراپتاردىڭ ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق دامۋىنا ساپالى سەرپٸن بەرەدٸ. تاراپتار بيزنەستٸ جٷرگٸزۋ ٷشٸن قولايلى جاعدايلار جاساۋ ٶڭٸرگە ينۆەستيتسييالاردىڭ ودان ەرٸ ٶسۋٸنە, ٶزارا بايلانىس پەن ساۋدانىڭ دامۋىنا ىقپال ەتەتٸنٸن اتاپ ٶتتٸ. وسى تۇرعىدا تاراپتار ەو-ورتالىق ازييا ەكونوميكالىق فورۋمىنىڭ جاڭا پلاتفورماسىن قۇپتادى.
قاتىسۋشىلار اۋعانستانداعى گۋمانيتارلىق احۋالعا جالپى الاڭداۋشىلىق بٸلدٸرٸپ, اۋعان حالقىنا گۋمانيتارلىق كٶمەك كٶرسەتۋدەگٸ ٶزارا ٸس-قيمىلدى كەڭەيتۋ قاجەتتٸگٸن مويىندادى. قاتىسۋشىلار بارلىق اۋعاندىقتاردىڭ, اتاپ ايتقاندا ەيەلدەردٸڭ, قىزداردىڭ جەنە از ۇلتتاردىڭ ادام قۇقىقتارى مەن نەگٸزگٸ بوستاندىقتارىن كٶتەرمەلەۋ مەن قۇرمەتتەۋدٸڭ, سونداي-اق ينكليۋزيۆتٸ جەنە ٶكٸلدٸ ٷكٸمەت قۇرۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ كٶرسەتتٸ. بۇل تۇرعىدان العاندا, قازاقستان مەن ٶزبەكستان ۋنيۆەرسيتەتتەرٸندە, سونداي-اق قىرعىز رەسپۋبليكاسى, تەجٸكستان مەن تٷرٸكمەنستانداعى ارنايى بٸلٸم بەرۋ باعدارلامالارى شەڭبەرٸندە اۋعان قىزدارىن وقىتۋ بويىنشا ەو جەنە بۇۇدب پيلوتتىق جوباسىنىڭ ارالىق قورىتىندىلارى ماڭىزدى بولىپ تابىلادى. اتالعان باستامالار اۋعان ازاماتتارىنىڭ جوعارى بٸلٸم الۋىنا مٷمكٸندٸكتەر جاساۋعا باعىتتالعان جەنە اۋعان قوعامىنداعى ەيەلدەردٸڭ ينكليۋزيۆتٸ ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق دامۋىنا ىقپال ەتەدٸ.
تاراپتار ورتالىق ازييا مەن ەو اراسىنداعى شەكارانى باسقارۋ جەنە قاۋٸپسٸزدٸك سالاسىنداعى, تەرروريزمگە, ترانسۇلتتىق ۇيىمداسقان قىلمىسقا, ادام ساۋداسىنا, ميگرانتتار كونترابانداسىنا, اتىس قارۋى مەن جەڭٸل قارۋ-جاراقتىڭ زاڭسىز اينالىمىنا, ترانسۇلتتىق ەسٸرتكٸ ترافيگٸنە جەنە ەمبەباپ قاعيداتتارعا سەيكەس كيبەرقاۋٸپسٸزدٸك قاتەرلەرٸنە قارسى بٸرلەسكەن كٷرەستە ىنتىماقتاستىقتىڭ وڭ نەتيجەلەرٸ مەن ەلەۋەتٸن اتاپ ٶتتٸ.
قاتىسۋشىلار ەو-نىڭ «Global Gateway» ستراتەگيياسىنا جەنە ورتالىق ازييا ەلدەرٸنٸڭ كٶلٸك پەن ترانزيتتٸ دامىتۋدىڭ ۇلتتىق ماقساتتارىنا سەيكەس ورتالىق ازييا مەن ەو اراسىندا ورنىقتى قاتىناس قۇرۋدا ٶڭٸرلٸك كٶزقاراس ەزٸرلەۋ مەن ىنتىماقتاستىقتىڭ ايرىقشا ماڭىزدىلىعىن باسا ايتتى.
ورتالىق ازييا ەلدەرٸنٸڭ كٶشباسشىلارى ەو-نىڭ «جاسىل» دامۋ ستاندارتتارىن ساقتاۋ كەزٸندە ورنىقتى كٶلٸك لوگيستيكاسى مەن تسيفرلىق ٶزارا بايلانىستى دامىتۋعا جەردەمدەسۋ نيەتٸن قۇپتايدى. ورتالىق ازيياداعى ورنىقتى ٶزارا بايلانىس بويىنشا ەو-نىڭ كٷتٸلەتٸن زەرتتەۋ نەتيجەلەرٸ دە, ورتالىق ازييا مەن ەو-نىڭ كٶلٸك باعدارلارىن, ونىڭ ٸشٸندە ترانسەۋروپالىق كٶلٸك جەلٸسٸمەن (TEN-T) ٷيلەستٸرۋ جٶنٸندەگٸ تاراپتار اراسىنداعى تىعىز ىنتىماقتاستىق تا ماڭىزدى مەنگە يە. وسى تۇرعىدا قاتىسۋشىلار 2022 جىلعى قاراشادا ەو-ورتالىق ازييا مينيسترلەرٸنٸڭ ٶزارا بايلانىس جٶنٸندەگٸ كونفەرەنتسيياسىن ٶتكٸزۋدٸ قۇپتادى.
قاتىسۋشىلار تاراپتاردىڭ پاريج مٸندەتتەمەلەرٸنە سەيكەس «جاسىل دامۋ», قورشاعان ورتانى قورعاۋ جەنە كليماتتىڭ ٶزگەرۋٸ سالاسىنداعى بٸرلەسكەن ٸس-قيمىلداردى كٷشەيتۋگە مٷددەلٸلٸك بٸلدٸردٸ. ەو-نىڭ سۋ رەسۋرستارى مەن ترانسشەكارالىق ٶزەندەردٸ بٸرلەسٸپ باسقارۋ تەتٸكتەرٸن ەزٸرلەۋ مەن ەنگٸزۋدەگٸ وڭ تەجٸريبەسٸن نازارعا الا وتىرىپ, قاتىسۋشىلار ورتالىق ازيياداعى يننوۆاتسييالىق, ٶزارا تيٸمدٸ جەنە اشىق سۋ-ەنەرگەتيكا ەرٸپتەستٸگٸن ٸسكە اسىرۋ جولىندا ٶڭٸرارالىق ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋ نۇسقالارىن تالقىلادى. تاراپتار ورتاق سىن-قاتەرلەرگە بٸرلەسكەن تەسٸلدەردٸ ەزٸرلەۋ ٷشٸن ەكٸ ٶڭٸردٸڭ تالداۋ ورتالىقتارى اراسىنداعى ساراپتامالىق-تالدامالىق ٶزارا ٸس-قيمىلدى نىعايتۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ كٶرسەتتٸ.
قاتىسۋشىلار قازاقستانعا ورتالىق ازييا مەن ەو مەملەكەتتەرٸ باسشىلارىنىڭ العاشقى كەزدەسۋٸ جٶنٸندەگٸ باستاماسى مەن ونى ٶتكٸزگەنٸ ٷشٸن تەرەڭ ريزاشىلىقتارىن بٸلدٸرٸپ, تۇراقتى كەزدەسۋ جٶنٸندە ۋاعدالاستى.
